II SA/Rz 645/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Państwowego Inspektora Nadzoru Sanitarnego, z dnia [...] lipca 2008r., Nr [...] w przedmiocie uzgodnienia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia dotyczącego przebudowy wlotów ulic - postanawia - przyznać skarżącemu prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Skargą z dnia 21.08.2008r. złożoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie D. M. zaskarżył postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...].07.2008r., znak [...] utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...].05.2008r., znak [...] dotyczące uzgodnienia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia polegającego na przebudowie wlotów ul. [...] na skrzyżowaniu z drogą krajową Nr [...]. Skarżący wezwany do uiszczenia wpisu od skargi uiścił żądany wpis w wysokości 200 zł (słownie: dwieście złotych) i wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Postanowieniem z dnia 07 listopada 2008r., sygn. akt II SA/Rz 645/08 referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w całości. Postanowienie to zostało doręczone D. M. w dniu 13 listopada 2008r. wraz z pouczeniem o możliwości wniesienia sprzeciwu. W dniu 20 listopada 2008r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do tut. Sądu, w ustawowym terminie wpłynął sprzeciw skarżącego, w którym D. M. wskazał, iż zgadza się z sentencją zaskarżonego postanowienia, nie rozumie natomiast dlaczego w treści uzasadnienia mowa jest o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych. Zarzucił, iż postanowienie nie dotyczy także uiszczonego przez niego wpisu sądowego od skargi. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy oczekiwał, iż wydane postanowienie obejmie wpis, a Sąd po przyznaniu prawa pomocy zwróci mu go. Wskazał ponadto, iż znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, aby uiścić wpis zapożyczył się i teraz nie jest w stanie zwrócić tych pieniędzy. Opłaty pocztowe są dla niego ogromnym obciążeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - powoływanej dalej jako P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie pomocy prawnej traci moc, a Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m. in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego (art. 245 § 3), gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązek ten nakłada na wnioskujących art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jak wyżej wskazano strona skarżąca wnioskowała o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia jej od kosztów sądowych w całości. Zwolnienie od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i dotyczy osób pozostających w ubóstwie, o bardzo niskich dochodach. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a strona ubiegająca się o nie musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż wniosek D. M. o zwolnienie od kosztów postępowania za zasadny. Wnioskodawca wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie wraz z matką. Na posiadany przez nich majątek składa się dom o budynek mieszkalny o pow. 90m², nieruchomość rolna o pow. 0.11 ha). Źródłem utrzymania (dochodów) jest pobierana przez matkę emerytura w wysokości 1062,92 zł brutto (895,44 zł netto). Sam skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Ponoszone koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego (czynsz – 286 zł, opłaty za wodę – 60 zł, energia elektryczna – 34 zł, gaz – 32 zł, podatek od nieruchomości – 25 zł), powodują, iż pozostaje mu kwota 438 zł na miesiąc którą przeznacza na m. in. zakup żywności dla dwóch osób, zakup leków. Analizując zawarte we wniosku PPF i oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Sąd uznał, iż zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Sytuacja skarżącego i jego matki wskazuje, iż stały dochód (emerytura) jest zbyt niski by można było wygospodarować z niego jakiekolwiek oszczędności. W przeciwnym razie doprowadziłoby to do znacznego pogorszenia i tak już trudnej sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny. Odnosząc się zaś do wniosku D. M. dotyczącego zwrotu wpłaconego wpisu od skargi, Sąd wyjaśnia, iż prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Przyznanie prawa pomocy odbywa się niejako "na przyszłość" tj. wywołuje skutki z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o jego przyznaniu. Stąd wniosek o zwrot uiszczonego, przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, wpisu, na obecnym etapie nie może zostać uwzględniony. Należy jednak podkreślić, iż zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia i zwolnił skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych w całości.