II SA/Rz 645/25

WyrokWSA w Rzeszowie2025-10-08

Skład orzekający: Karina Gniewek - Berezowska, Elżbieta Mazur-Selwa, Jolanta Kłoda-Szeliga

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organizacja społeczna może zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu administracyjnym o ustalenie warunków zabudowy na podstawie wykazania celów statutowych i interesu społecznego?
Ratio decidendi
Organizacja społeczna może zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu administracyjnym, jeśli wykazuje kumulatywnie spełnienie dwóch przesłanek: celów statutowych uzasadniających udział w sprawie oraz istnienia interesu społecznego przemawiającego za jej udziałem. Odwoływanie się wyłącznie do celów statutowych jest niewystarczające, a interes społeczny powinien być wykazany poprzez konkretne okoliczności faktyczne i prawne związane z przedmiotem sprawy. Wymaganie wykazania negatywnego oddziaływania inwestycji na ład przestrzenny jako warunku dopuszczenia organizacji jest błędne.
Stan faktyczny
Stowarzyszenie wystąpiło do Prezydenta miasta o dopuszczenie do udziału w postępowaniu administracyjnym dotyczącym ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji budowlanej. Organ I instancji oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiły dopuszczenia Stowarzyszenia, uznając, że nie wykazało ono jednoznacznego interesu społecznego i związku celów statutowych z przedmiotem sprawy. Stowarzyszenie złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na postanowienie SKO utrzymujące odmowę.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie oraz postanowienie Prezydenta Miasta z dnia 15 stycznia 2025 r. i zasądził od SKO na rzecz Stowarzyszenia kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Karina Gniewek - Berezowska Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 października 2025 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [....] w R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 12 marca 2025 r. nr SKO.415/93/2025 w przedmiocie odmowy dopuszczenia stowarzyszenia do udziału w postępowaniu administracyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia 15 stycznia 2025 r. nr AR-P.6730.1173.2023.AS14; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz strony skarżącej Stowarzyszenia [...] w R. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z 12 marca 2025 r. nr SKO.415/93/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej :SKO bądź organ odwoławczy), po rozpatrzeniu zażalenia Stowarzyszenia [...] (dalej: Stowarzyszenie bądź Skarżący) na postanowienie Prezydenta [...] (dalej: Organ I instancji lub Prezydent) z 15 stycznia 2024r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia ww. Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu o ustalenie warunków zabudowy – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 31 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. - dalej: K.p.a.) – utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy, Stowarzyszenie wnioskiem z 5 kwietnia 2022 r. wystąpiło do Prezydenta [...] o informowanie o postępowaniach administracyjnych, prowadzących do ustalenia warunków zabudowy na obszarze wpisanym do regulaminu Stowarzyszenia. Nadto 29 marca 2023 r. uaktualniło wniosek, zwracając się o stosowanie względem niego przepisów art. 31 § 4 i art. 31 § 1 pkt 2 K.p.a. Prezydent wszczął postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji pn.: "Dziewięć budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie szeregowej" na części działek nr [...] obr. [...] w [...] przy ulicy [...]. Mając na uwadze cele statutowe Stowarzyszenia oraz uznając, że wniosek z 5 kwietnia 2022 r. posiada charakter żądania dopuszczenia do udziału w ww. postępowaniu administracyjnym, Prezydent wezwał Stowarzyszenie do przedłożenia aktualnego statutu oraz jednoznacznego określenia interesu społecznego przemawiającego za dopuszczeniem do prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. W odpowiedzi Stowarzyszenie poinformowało, że ważny interes społeczny wynika z umożliwienia ochrony i zachowania obecnie istniejącego na obszarze działania Stowarzyszenia ładu architektonicznego poprzez wydawanie dla tego obszaru warunków zabudowy w zgodzie z ustawą z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2024r. poz. 1130 – dalej : u.p.z.p.). Stowarzyszenie szczegółowo odniosło się do przedmiotu planowanej inwestycji, wskazując że będzie miała ona niebagatelny wpływ na kształt ładu przestrzennego na terenie będącym obszarem zainteresowania Stowarzyszenia, twierdząc że zapewnienie racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej jest w interesie publicznym lokalnej społeczności. Wskazało, że przedmiotem zainteresowania Stowarzyszenia jest zwiększająca się systematycznie w okolicznym terenie intensywność zabudowy, która na przestrzeni kilku analiz urbanistycznych, sporządzonych na potrzeby kolejnych postępowań, doprowadziła do kilkukrotnego wzrostu wskaźnika intensywności zabudowy, zmieniając warunki sąsiedztwa i ładu przestrzennego w okolicznym terenie, wobec czego kontrola społeczna w zakresie ustalania warunków nowej zabudowy jest w interesie społecznym. Postanowieniem z 23 kwietnia 2024 r. nr [...] Prezydent odmówił dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu administracyjnym w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla w/w inwestycji przy ulicy [...] stwierdzając, że cele statutowe oraz brak wskazanie jednoznacznego interesu społecznego przemawiają za niedopuszczeniem Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu. W ocenie organu ogólne powołanie się na cele statutowe w zakresie ochrony i zachowania istniejącego na obszarze działania Stowarzyszenia ładu architektonicznego nie jest wystarczające, a Stowarzyszenie nie wykazało negatywnych następstw dla mieszkańców osiedla [...], jakie mogłyby nastąpić w przypadku budowy przedmiotowych budynków mieszkalnych. Uchylając przedmiotową decyzję, SKO w uzasadnieniu postanowienia z 10 października 2024 r. [...] podkreśliło, że wymaganie od Stowarzyszenia wykazania możliwości negatywnego oddziaływania planowanej inwestycji na ład architektoniczny osiedla [...], nie stanowi ustawowego wymogu dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w sprawie. Udział takiej organizacji w postępowaniu administracyjnym nie jest w żaden sposób uzależniony od wykazania potencjalnie negatywnego wpływu inwestycji na warunki lokalne. Postanowieniem z 15 stycznia 2025r. (omyłkowo datowanym jako 15 stycznia 2024r.) nr [...] Prezydent ponownie odmówił dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w prowadzonym postępowaniu stwierdzając, że cele statutowe organizacji oraz brak wskazania jednoznacznego interesu społecznego przemawia za niedopuszczeniem Stowarzyszenia do udziału w prowadzonym postępowaniu. W ocenie Organu I instancji interes społeczny został sprecyzowany zbyt ogólnie i nie zostało wykazane istnienie związku pomiędzy celami statutowymi Stowarzyszenia a przedmiotem sprawy. Organ podkreślił jednocześnie, że badanie czy została spełniona przesłanka dobrego sąsiedztwa jest zadaniem organu prowadzącego postępowania i to organ bierze odpowiedzialność za możliwość wydania decyzji o warunkach zabudowy. Dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu możliwe jest po wykazaniu merytorycznego związku pomiędzy przedmiotem postępowania i zakresem działania organizacji społecznych, a także interesu społecznego rozumianego szerzej aniżeli popieranie interesów kilku indywidualnych podmiotów. W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie, wnosząc o jego uchylenie, zarzuciło Organowi I instancji szereg naruszeń prowadzących do odmowy uspołecznienia przedmiotowego postępowania wbrew przepisom ustawy. Zdaniem Stowarzyszenia Organ zlekceważył zasadność sformułowanej przez Stowarzyszenie argumentacji, w przedmiocie celowości jej udziału w postępowaniach dotyczących ustalenia warunków zabudowy, a także wytyczne zawarte w postanowieniu organu odwoławczego. Wskazanym na wstępie postanowieniem z 12 marca 2025 r. SKO utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Powołując się na art. 31 § 1 i § 2 K.p.a. wyjaśniło, że niewątpliwie Stowarzyszenie, które jest stowarzyszeniem zwykłym można zaliczyć do organizacji społecznych. Dla dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w sprawie koniecznym jest wykazanie, że jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji, a za dopuszczeniem do udziału w postępowaniu przemawia interes społeczny. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie, a ciężar ich wykazania spoczywa na organizacji społecznej. Strona powinna zatem precyzyjnie i konkretnie wykazać prawny związek zachodzący między celami statutowymi tej organizacji, a materialnoprawnym przedmiotem sprawy oraz wykazać, że względy interesu społecznego przemawiają za dopuszczeniem tej organizacji do udziału w prowadzonym postępowaniu administracyjnym na prawach strony. W ocenie Kolegium, Stowarzyszenie nie wykazało istnienia związku zachodzącego między celami statutowymi tego stowarzyszenia a materialnoprawnym przedmiotem sprawy oraz nie wykazało istnienia interesu społecznego, który przemawia za dopuszczeniem tej organizacji do udziału w prowadzonym postępowaniu administracyjnym na prawach strony. Kolegium zauważyło, że samo odwoływanie się do celów statutowych organizacji społecznej nie jest wystarczające do przyjęcia, że interes społeczny w danej sprawie przemawia za podjęciem przez organ działań żądanych przez tę organizację. Subiektywne przekonanie organizacji społecznej na temat wadliwości postępowania w sprawie ustalenia warunków zabudowy nie stanowi bowiem przesłanki interesu społecznego w ramach postępowania dotyczącego ustalenia warunków zabudowy. Ochrona tego interesu gwarantowana jest przez odpowiednie przepisy prawa. Organizacja społeczna nie może żądać dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, celem prowadzenia kontroli tych postępowań, gdyż kompetencje w zakresie zgodności z prawem prowadzonych w tego rodzaju sprawach i wydawanych w tychże postępowaniach rozstrzygnięć, posiadają właściwe organy wyższego stopnia nad organem pierwszej instancji oraz sądy administracyjne. Kolegium przeanalizowało parametry planowanej zabudowy, w tym intensywność zabudowy terenu oraz wnioski płynące z analizy urbanistycznej sporządzonej dla przedmiotowego przedsięwzięcia budowlanego, stwierdzając że teren, którego dotyczy postępowanie, nie jest terenem o cennych walorach przyrodniczych a wielkość planowanej inwestycji oraz charakter zabudowy pozwala na zaakceptowanie stanowiska organu I instancji, że inwestycja nie będzie miała istotnego znaczenia dla kształtowania krajobrazu, ładu urbanistycznego, ochrony przyrody środowiska czy wartości kulturowych na danym obszarze. Zdaniem organu zatem, w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki z art. 31 § 1 K.p.a. od których uzależnione jest dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Kolegium podkreśliło również, że Stowarzyszenie nie uprawdopodobniło w przedmiotowej sprawie możliwości negatywnego oddziaływania projektowanej inwestycji na ład architektoniczny osiedla [...] ani nie podało żadnych okoliczności faktycznych mogących prowadzić do konkluzji, że budowa 9 budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie szeregowej spowoduje negatywne i nieodwracalne następstwa dla mieszkańców osiedla [...]. Nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem, Stowarzyszenie złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, domagając się uchylenia postanowienia SKO wraz z poprzedzającym go postanowieniem Organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciło naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Organu I instancji, które ze względu na wydanie go z istotnym naruszeniem przepisów postępowania powinno zostać uchylone w toku administracyjnej kontroli instancyjnej; - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 31 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia w toku postępowania wszelkich czynności, niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jak również poprzez zaniechanie realizacji obowiązku wydania rozstrzygnięcia na podstawie należycie zgromadzonego, rozpatrzonego i ocenionego materiału dowodowego sprawy, a w konsekwencji dokonanie błędnego ustalenia w zakresie braku spełniania przez Skarżącego przesłanek, określonych w art. 31 § 1 pkt 2 K.p.a., polegające w szczególności na: - zaniechaniu dokonania należytej oceny dowodu, jakim jest regulamin Stowarzyszenia i oparcie rozstrzygnięcia w sprawie wyłącznie na podstawie niewielkiego fragmentu tego regulaminu, podczas, gdy w treści całości powołanego regulaminu szeroko opisano cele statutowe stowarzyszenia, środki ich realizacji, a także interes społeczny, któremu służy ich realizacja, co uzasadnia wniosek, że gdyby organ zapoznał się z całością tego dokumentu, nie doszedłby do przekonania, że Skarżący nie wykazał w toku postępowania przesłanek, o których mowa w art. 31 § 1 pkt 2 K.p.a.; - dokonaniu przez organ ustalenia, że Skarżący nie wykazał występowania interesu społecznego w sprawie objętej żądaniem dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony pomimo, że dokonanie takiego ustalenia nie zostało poprzedzone żadną oceną zgromadzonego materiału dowodowego ani wynikami uzupełniającego postępowania dowodowego, które organ mógł przeprowadzić we własnym zakresie; - zaniechaniu dokonania jakiejkolwiek oceny wniosku o dopuszczenie Skarżącego do udziału w postępowaniu pomimo, że w jego treści Skarżący w sposób szczegółowy wyjaśnił, skąd wynika i na czym polega w stanie faktycznym sprawy interes społeczny do udziału w postępowaniu w sprawie ustalenia warunków zabudowy; - art. 107 § 3, art. 11 K.p.a., poprzez zaniechanie zawarcia przez Organ w treści postanowienia wyczerpującego uzasadnienia faktycznego i prawnego podjętego rozstrzygnięcia, a tym samym naruszenie zasady przekonywania; - art. 8 K.p.a., poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej i wydanie wzajemnie rozbieżnych postanowień w sprawach posiadających wspólny stan faktyczny i prawny. - art. 15 K.p.a., poprzez niedopuszczalne, zdaniem Skarżącego, badanie przez organ odwoławczy prawidłowości zapisów analizy urbanistycznej, w kontekście oceny istnienia przesłanki interesu społecznego, przemawiającego za uczestnictwem Stowarzyszenia w przedmiotowym postępowaniu, podczas gdy przesłanka ta nie była przedmiotem badania przez organ I instancji W uzasadnieniu skargi Stowarzyszenie rozwinęło powyższe zarzuty, podkreślając, że związek pomiędzy celami statutowymi Stowarzyszenia a materialnoprawnym przedmiotem sprawy wynika wprost z zapisów regulaminu, zaś organ w uzasadnieniu wydanego postanowienia powołuje się jedynie na niektóre z celów statutowych Stowarzyszenie wyszczególnionych w regulaminie. W odpowiedzi na skargę Kolegium zawnioskowało o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w kwestionowanym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) obejmuje badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej: P.p.s.a.), zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W tak zakreślonych granicach kontroli Sąd doszedł do przekonania, że skarga wniesiona w przedmiotowej sprawie jest w sposób oczywisty zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie SKO w Rzeszowie, którym utrzymano w mocy postanowienie Organu I instancji w przedmiocie odmowy dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w prowadzonym przez ten organ postępowaniu administracyjnym, w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji budowlanej przy ulicy [...]. Wydanie tego postanowienia poprzedziło postanowienie SKO z 10 października 2024r., w treści którego organ zawarł wyraźne wytyczne, co do tego, że wykazanie ewentualnych negatywnych konsekwencji planowanej zabudowy, w tym możliwość negatywnego oddziaływania planowanej zabudowy na ład architektoniczny osiedla [...], nie może być postrzegana jako przesłanka dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w sprawie, gdyż nie wynika z przepisów ustawy. Wbrew temu – prawidłowemu w ocenie Sądu - stanowisku, w obecnie badanym postanowieniu SKO przesłanką odmowy dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu była m.in. właśnie kwestia niewykazania przez Stowarzyszenie możliwości negatywnego oddziaływania planowanej inwestycji na ład przestrzenny osiedla [...]. Organy obu instancji odmówiły dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w tym postępowaniu na podstawie art. 31 § 1 i 2 K.p.a. zgodnie z którym organizacja społeczna może, w sprawie dotyczącej innej osoby, występować z żądaniem dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, w sposób jednoznaczny, konieczność wykazania przez wnioskodawcę dwóch wymogów warunkujących uwzględnienie złożonego żądania o dopuszczenie do udziału w postępowaniu: celów statutowych organizacji, które uzasadniają wniosek o dopuszczenie organizacji do trwającego postępowania oraz interesu społecznego przemawiającego za jej udziałem w sprawie. Przesłanki te muszą zostać spełnione kumulatywnie - w sytuacji niespełnienia chociażby jednej z nich, organ administracji powinien odmówić żądaniu organizacji społecznej, w tym m. in. dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu. Do uwzględnienia wniosku nie jest przy tym wystarczające odwoływanie się przez organizację tylko do jej celów statutowych. Koniecznym jest istnienie konkretnej potrzeby społecznej, przekonującej do poszerzenia podmiotów postępowania o czynnik społeczny. W razie gdy między celami statutowymi organizacji społecznej a materialnoprawnym przedmiotem sprawy nie ma prawnego związku, brak jest przesłanki dopuszczenia tej organizacji na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 K.p.a. do udziału w postępowaniu administracyjnym dotyczącym sprawy innej osoby (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 24 października 2013r., sygn. IV SA/Po 767/13). Rozpatrując te aspekty szerzej dodać należy, że udział organizacji społecznych w postępowaniu administracyjnym ma w świetle art. 31 § 1 K.p.a. służyć realizacji postulatów społecznej kontroli wykonywania administracji publicznej. Dlatego nie wystarczy ogólnikowe sformułowanie przez organizację społeczną, że działa w interesie społecznym, powoływanie się na ochronę środowiska, ochronę zdrowia czy życia ludzi, bo są to cele wskazane bardzo ogólnie i na tej zasadzie każda organizacja musiałaby być dopuszczona do udziału w każdym postępowaniu. Chodzi o to, aby powołując się na interes społeczny, który należy do tzw. klauzul generalnych, organizacja nie używała ogólnikowych stwierdzeń, lecz wskazywała konkretne okoliczności faktyczne i prawne, które mogą świadczyć o tym, że powinna w tym postępowaniu uczestniczyć. Kluczowe zwłaszcza w kontekście przedmiotu spraw o ustalenie warunków zabudowy jawi się ustalenie, że nie muszą to być takie okoliczności, które już rzeczywiście wystąpiły, ale okoliczności, które na skutek materializacji przedsięwzięcia mogą zaistnieć. Decyzja o warunkach zabudowy jest aktem administracyjnym, który wiąże organ administracji architektoniczno - budowlanej, zaś jego konsekwencje mogą być rozpatrywane wyłącznie w kontekście przyszłego kształtu planowanej inwestycji. Dlatego organizacja społeczna winna podać takie okoliczności, dotyczące konkretnej sprawy administracyjnej w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy, które będą świadczyły o tym, że jej udział w tym postępowaniu jest zasadny, bądź też, że zasadne jest wszczęcie postępowania administracyjnego w danej sprawie, bo zachodzą wątpliwości, co do pewnego rodzaju okoliczności i jej udział w postępowaniu lub wszczęcie postępowania może dodatkowo zagwarantować, że te okoliczności zostaną prawidłowo wyjaśnione (por. wyroki NSA: z dnia 5 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 985/13; z dnia 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OSK 2194/13). Nie sposób zaprzeczyć, że wnioskodawca może starać się zagwarantować sobie udział w postępowaniu poprzez nawiązanie do istnienia określonych rzeczywistych zdarzeń objętych przedmiotem sprawy administracyjnej, a w konsekwencji także objętych przedmiotem rozstrzygnięcia organy, które będą świadczyć o konieczności udziału w nim czynnika społecznego. Sąd w składzie orzekającym, przyjmując podany wyżej sposób rozumienia art. 31 § 1 i 2 K.p.a., zobligowany był do uznania zarzutów skargi Stowarzyszenia za zasadne, w zakresie w jakim Strona podnosi wieloaspektowe naruszenie tej regulacji prawnej, mające negatywny wpływ na wynik sprawy, w postaci odmowy dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w toczącym się postępowaniu. W pierwszej kolejności zważyć należało na przedmiot prowadzonego przez organy postępowania administracyjnego – ustalenie warunków zabudowy dla planowanej inwestycji mieszkaniowej. Z treści regulaminu Stowarzyszenia wynika w szczególności, że jego celem jest podejmowanie czynności prawnych służących ochronie istniejącego ładu architektonicznego, w tym udział i przyłączanie się do postępowań mających wpływ na planowanie i zagospodarowanie przestrzenne oraz kształtowanie ładu przestrzennego, w szczególności w zakresie gospodarki przestrzennej i planowania przestrzennego, urbanistycznego, ochrony walorów architektoniczno-urbanistycznych osiedla [...] okolicy wzdłuż m. in. ulic: [...] i in. w [...]. Stowarzyszenie za istotne walory architektoniczno-urbanistyczne w swym regulaminie wpisało m.in. wskaźnik powierzchni zabudowy, szerokość elewacji frontowej, wysokość górnej krawędzi elewacji frontowej, wysokość kalenicy, kąt nachylenia dachu. Ponadto w ramach statutowych celów Wnioskodawcy mieści się również przeciwdziałanie powstawaniu na terenie osiedla [...], budynków nie wpisujących się harmonijnie w istniejącą i docelową zabudowę. Zatem Stowarzyszenie wykazało spójność swych celów statutowych z przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego o ustalenie warunków zabudowy - art. 31 § 1 K.p.a. Sąd zauważa także, że organ I instancji wezwał Stowarzyszenie do jednoznacznego określenia interesu społecznego, przemawiającego za dopuszczeniem tej organizacji do postępowania administracyjnego. W odpowiedzi Stowarzyszenie wskazało, że aspektem związanym z ochroną istniejącego na terenie planowanej inwestycji ładu przestrzennego będzie kwestia dotycząca średniego wskaźnika intensywności zabudowy względem powierzchni działek/terenu. Zwróciło także uwagę, że umieszczenie wnioskowanej zabudowy na przedmiotowej działce wymagać będzie zagęszczenia zabudowy powyżej wartości średniej tego wskaźnika, który już występuje w obszarze z nim sąsiadującym. Zarówno organ I jak i II instancji odpowiadając na powyższe motywy wniosku uznały zaś, że cele statutowe Stowarzyszenia, jak również niewskazanie jednoznacznego celu społecznego, nie przemawiają za dopuszczeniem Stowarzyszenia do udziału w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Jako argumenty przeciwko dopuszczeniu Stowarzyszenia do postępowania podano brak wykazania, że Stowarzyszenie realizuje interes społeczny wykraczający poza partykularny interes jego członków, a także brak wykazania możliwości negatywnego oddziaływania planowanej inwestycji na tereny osiedla [...] oraz ustawowy wymóg sprawowania kontrolę prawidłowości wydawanych decyzji o ustaleniu warunków zabudowy przez organy administracyjne, prowadzące postępowanie. W ocenie Sądu, stanowisko to jest błędne, bowiem interesu społecznego o jakim mowa w art. 31 § 1 K.p.a. nie można rozumieć wyłącznie w kategoriach korzyści i wartości jedynie większej społeczności, obejmującej ogół ludności bądź wielkich grup społecznych, przed wszystkim wspólnoty państwowej. Należy zgodzić z linią orzeczniczą sądów administracyjnych, według której organy nie powinny dopatrywać się przeszkód w tym, aby jako interes społeczny kwalifikować interesy mniejszych społeczności, jak interes mieszkańców dzielnicy czy też osiedla. Jest prawdą, że interes społeczny pozostaje w opozycji do interesu poszczególnych jednostek (interes indywidualny), nie można jednak rozumieć interesu społecznego jedynie w kategoriach interesu państwa czy społeczności globalnej, obejmującej ogół społeczeństwa lub wielkie grupy społeczne (zob. wyrok WSA w Krakowie z 31.10.2016 r., II SA/Kr 1002/16, LEX nr 2162395, wyrok NSA z 13.12.2017 r" II OSK 562/17, LEX nr 2441375, wyrok WSA w Łodzi z 11.04.2024 r., II SA/Łd 88/24, LEX nr 3710688, wyrok WSA w Rzeszowie z 11.05.2022 r., I! SA/Rz 2/22, LEX nr 3347563.). Argument powyższy ma szczególne znaczenie na gruncie spraw dotyczących planowania i zagospodarowania przestrzennego, bowiem w myśl ustawowej definicji interesu publicznego z art. 2 pkt 4 u.p.z.p., należy pod tym pojęciem rozumieć uogólniony cel dążeń i działań, uwzględniających zobiektywizowane potrzeby ogółu społeczeństwa lub lokalnych społeczności, związanych z zagospodarowaniem przestrzennym. Ustawodawca tak kształtując pojęcie interesu publicznego zobligował organy stosujące przepisy u.p.z.p. aby w swych działaniach kierowały się nie tylko potrzebami ogółu społeczeństwa, ale także potrzebami lokalnych społeczności. Należy dodać, że odwoływanie się do pojęcia interesu publicznego jest w pełni usprawiedliwione, gdyż jest ono w istocie tożsame z dawniej używanym w prawodawstwie pojęciem interesu społecznego (zob. J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2012 r., s. 276). Niezależnie od powyższej oceny, wydane przez organy postanowienia negatywne są nieprawidłowe, bowiem Stowarzyszenie w swych wyjaśnieniach nie wskazywało, że dopuszczenie do udziału w postępowaniu w sprawie warunków zabudowy dla inwestycji mieszkaniowej przy ul. [...] miało na celu kontrolę społeczną działań Prezydenta wyłącznie ze względu na interes mieszkańców tej ulicy czy tylko mieszkańców osiedla [...]. Wnioskodawca starał się w swej argumentacji zwracać uwagę na konkretne aspekty inwestycji, jak w szczególności zagęszczenie zabudowy czy kontynuacja funkcji, które mieszczą się w obszarze szerokiego zainteresowania społecznego, do którego zaliczają się przecież sprawy z zakresu planowania i zagospodarowania przestrzennego. Ponadto nie ulega też wątpliwości, że wnioskujące Stowarzyszenie wskazało w sposób konkretny i w nawiązaniu do klauzuli generalnej interesu społecznego, na potencjalność oddziaływania prowadzonego postępowania na wartości chronione przepisami u.p.z.p., a także potrzebę ochrony ładu przestrzennego. Powyższe kwestie nie pozostają poza sferą zainteresowania społecznego. Argumentem przeciwko dopuszczeniu Stowarzyszania do postępowania w sprawie nie może być sam fakt niewykazania możliwości negatywnego oddziaływania planowanej inwestycji na ład przestrzenny osiedla, ani też fakt, że organy prowadzące postępowanie - działając w myśl zasady legalności - czuwają nad przestrzeganiem obowiązującego prawa. Ustawodawca bowiem, formułując przesłanki udziału organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym, związał możliwość sprawowania szeroko pojętej kontroli społecznej z celami statutowymi tej organizacji oraz interesem społecznym. Są to przesłanki niezależne od ogólnie obowiązujących w postępowaniu administracyjnym zasad w tym również zasady legalności. Zatem mimo, że organ administracji publicznej w ramach prowadzonego przez niego postępowania czuwa nad przestrzeganiem prawa, to nie wyklucza to możliwości udziału organizacji społecznej w takim postępowaniu. Bezzasadnym jest zatem wymaganie od organizacji społecznej – jako warunku dopuszczenia takiej organizacji do postępowania - wykazania prawdopodobieństwa zaistnienia negatywnych konsekwencji dla wartości prawem chronionych. Sąd zgadza się twierdzeniami skargi, że wskazana w piśmie Stowarzyszenia argumentacja czyni zadość wymogom wskazania konkretnych okoliczności faktycznych jak i prawnych, które świadczą o tym, że organizacja społeczna, której celem statutowym jest ochrona ładu przestrzennego, powinna brać udział we wszczętym postępowaniu. Powyższe okoliczności świadczą zaś o tym, że organy obu instancji przy wydawaniu swych postanowień o odmowie dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w toczącym się postępowaniu naruszyły przepisy o postępowaniu wyjaśniającym w postaci art. 7, art. 77, art. 80 w zw. z art. 31 § 1 K.p.a. w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uwzględnienie skargi, a tym samym konieczność ponownego odniesienia się przez organ do żądania Stowarzyszenia, przy uwzględnieniu oceny prawnej wyrażonej przez Sąd w niniejszym wyroku. Z tych przyczyn Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 §1 P.p.s.a., obejmując obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania uiszczony przez Skarżącego wpis od skargi.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło