II SA/Rz 647/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich postanawia I. Odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, II. Ustanowić dla skarżącego adwokata. Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2009 r. sygn. akt j.w. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę E. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...]. Po doręczeniu skarżącemu – sporządzonego na jego wniosek – uzasadnienia tego wyroku, wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF zwrócił się on o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata do napisania skargi kasacyjnej. Uzasadniając wniosek wskazał, że poza "słabą" emeryturą nie ma żadnych majątków, dochodów ani żadnych złotych precjozów. Nie ma też wiedzy prawniczej, liczy zaś "prawie sto lat". Jak wynika z zawartego we wniosku PPF oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz ze złożonego przez niego w wyniku wezwania oświadczenia dodatkowego: - prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe wraz z 84-letnią żoną, - jedyny wartościowy składnik posiadanego przez nich majątku to zamieszkiwany dom o pow. 80 m², - źródło utrzymania stanowią pobierane przez nich emerytury (łącznie z dodatkami pielęgnacyjnymi) w wysokości odpowiednio 900 i 700 zł. (netto), z których ok. 700 zł. przeznaczają na zakup żywności, 600 zł. na lekarstwa oraz 200 zł. na opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i opał. Składając dodatkowe oświadczenie skarżący zawnioskował w nim również o zwolnienie z opłaty od wpisu od skargi oraz z opłaty kancelaryjnej. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wiąże się z przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym, co w przypadku osoby fizycznej uwarunkowane jest wykazaniem przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wynika z powyższego, możliwości płatnicze osoby wnioskującej są jedyną przesłanką decydującą o przyznaniu bądź odmowie prawa pomocy; z tego względu pozbawione praktycznego znaczenia dla rozpoznania wniosku są takie okoliczności jak wiek wnioskodawcy czy podnoszony przez niego brak wiedzy prawniczej. Dokonana w tym kontekście analiza udzielonych przez E. L. informacji nie daje podstaw do uznania, że spełnia on to kryterium, na co wstępnie mogłoby wskazywać zestawienie uzyskiwanych przez niego i żonę dochodów z ponoszonymi wydatkami; wydatki na zakup żywności i lekarstw oraz utrzymanie domu co do zasady należy uznać za niezbędne do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Skoro zatem w przypadku skarżącego równoważą się one z uzyskiwanymi dochodami, sugerowałoby to brak jakichkolwiek możliwości wygospodarowania przez niego środków finansowych na pokrycie związanych ze sprawą kosztów. O tym, że jednak tak nie jest, przekonuje chociażby opłacenie przez niego wpisu od skargi w kwocie 100 zł. i w takiej samej wysokości opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Sam wnioskodawca zresztą - mimo nie budzącego wątpliwości treści wezwania - w żaden sposób nie wskazał też źródeł pokrycia tych wydatków. Tym samym podważa to wiarygodność złożonego przez niego oświadczenia, sugerując bądź zaniżenie dla potrzeb złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy osiąganych dochodów, bądź zawyżenie ponoszonych wydatków. Nie budzi bowiem najmniejszych wątpliwości, że skarżący oprócz wymienionych przez siebie wydatków musi ponosić także inne, związane z zaspokajeniem doraźnych potrzeb, jak zakup odzieży, środków czystości, drobne remonty czy np. opłaty za telefon. O tym, że tak faktycznie jest, dobitnie przekonuje zawarte w dodatkowym oświadczeniu określenie nakładów na żywność, leki i opłaty "To są pryncypialne wydatki, o innych nie wspominam". Okoliczności te nie dają zatem podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy w pełnym wnioskowanym zakresie. Zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym prawo pomocy w zakresie całkowitym ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby pozbawione całkowicie środków do życia, których to warunków E. L. też nie spełnia. Z tej przyczyny jego wniosek może być oceniany tylko pod względem zasadności przyznania mu częściowego prawa pomocy, co uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście stwierdzono, że skarżącemu należy udzielić pewnego wsparcia, gdyż mimo niespójności udzielonych przez niego informacji, nie można wykluczyć doświadczania przez niego i żonę przejściowych trudności finansowych. Ich wystąpienie jest o tyle bardziej prawdopodobne, że związane jest przede wszystkim z kosztami, jakie wiążą się z sygnalizowanym zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej, co zmusza skarżącego do wygospodarowania w stosunkowo krótkim okresie czasu środków na opłacenie wpisu od niej oraz na ustanowienie fachowego pełnomocnika do jej sporządzenia (adwokata lub radcy prawnego). Ich poniesienie w pełnej wysokości raczej nie mogłoby się odbyć bez narażania jego i żony na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tej sytuacji, w związku z opłaconym wpisem od skargi i opłatą kancelaryjną (łącznie 200 zł.). uznano, iż dodatkowe opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej nie przekroczy możliwości płatniczych skarżącego (w niniejszej sprawie wpis ten będzie wynosił 100 zł.), a adekwatne do jego sytuacji materialnej będzie przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Odmienne uznanie stanowiłoby naruszenie przepisów o przyznawaniu prawa pomocy jako instytucji wyjątkowej, finansowanej ze środków publicznych, a która nie może być nadużywana. Obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma charakter ustawowy i skierowany jest do wszystkich stron posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody; ocena wniosku E. L. potwierdziła, że warunek ten częściowo on spełnia, co znalazło wyraz w wydanym orzeczeniu. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy, że ewentualne przyznanie prawa pomocy wywiera skutek na przyszłość od daty złożenia wniosku. Dlatego nawet w sytuacji, gdyby w wyniku rozpoznania wniosku został także zwolniony od kosztów sądowych, nie obejmuje to kosztów już przez niego poniesionych, które nie podlegają wtedy zwrotowi (w niniejszej sprawie dot. to wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej). Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.