II SA/Rz 647/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Joanna Zdrzałka po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2009 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich - postanawia - I. odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych; II. ustanowić dla skarżącego adwokata. Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/RZ 647/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę E. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...]. Po doręczeniu skarżącemu – sporządzonego na jego wniosek – uzasadnienia tego wyroku, wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF zwrócił się on o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata do napisania skargi kasacyjnej. Uzasadniając wniosek wskazał, że poza "słabą" emeryturą nie ma żadnych majątków, dochodów ani żadnych złotych precjozów. Nie ma też wiedzy prawniczej, liczy zaś "prawie sto lat". Postanowieniem z dnia 19 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 647/09 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił E. L. zwolnienia od kosztów sądowych (pkt I) oraz ustanowił adwokata (pkt II postanowienia). Powyższe postanowienie zostało doręczone skarżącemu w dniu 26 lutego 2010r. wraz z pouczeniem o możliwości wniesienia sprzeciwu. W ustawowym terminie do wniesienia środka zaskarżenia tj. w dniu 03.03.2010r. (data nadania pisma na poczcie) E. L. wniósł sprzeciw domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jako okoliczności mające uzasadniać wniosek wskazał, że "jest biedny jak mysz kościelna i nie ma środków finansowych". Wyjaśnił, że na opłacenie wpisu od skargi "pożyczył od sąsiadów". Do sprzeciwu E. L. dołączył pismo zatytułowane "dodatkowe uzasadnienie skargi dla Pana Mecenasa". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, tj. gdy nie został on odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie, osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku czy też osób pozbawionych całkowicie środków do życia. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż wniosek E. L. zasługuje na częściowe uwzględnienie, uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. ustanowienie adwokata. Z informacji wskazanych we wniosku złożonym na formularzu PPF i w dodatkowym oświadczeniu wynika, iż wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie wraz z 84-letnią żoną J. L.. Utrzymują się z pobieranych emerytur (łącznie z dodatkami pielęgnacyjnymi) w wysokości odpowiednio 900 zł i 700 zł (netto). Posiadane przez nich wartościowe składniki majątkowe to zamieszkiwany dom o pow. 80 m² (własności żony). Z podanych przez skarżącego danych wynika, że średnie wydatki rodziny obejmują: zakup żywności (około 700 zł), zakup lekarstw (600 złotych), opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i opał (około 200 złotych). Analizując zawarte we wnioskach oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Nie bez znaczenia pozostaje fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę i jego żonę stałych (emerytury wraz z dodatkami pielęgnacyjnymi), chociaż stosunkowo niewysokich dochodów oraz posiadania własnego domu. Wprawdzie dochód osiągany przez rodzinę E. L. jest niski to jednak sytuacja skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie jest na tyle zła, aby wnioskodawca nie mógł partycypować w kosztach postępowania. W ocenie Sądu, przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata, będzie wystarczającą formą pomocy ze strony Skarbu Państwa. Sąd uznał, iż w związku z opłaceniem przez skarżącego wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej od uzasadnienia, na obecnym etapie postępowania brak obowiązku ponoszenia przez E. L. kosztów związanych z ustanowieniem adwokata umożliwi mu wygospodarowanie środków na pokrycie wpisu związanego z ewentualnym wniesieniem skargi kasacyjnej (który w przedmiotowej sprawie będzie wynosił 100 zł). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.