II SA/Rz 66/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. P. J. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. od wniesionej przez siebie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2008 r. Nr [...] zwrócił się o zwolnienie od niego "z powodów finansowo – zdrowotnych czyli trudnej sytuacji materialnej". Złożony przez niego następnie w wyniku wezwania urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF opiewał na zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego. W jego uzasadnieniu skarżący powołał się na wysokie wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz posiadany umiarkowany stopień niepełnosprawności, wymagający w niektórych przypadkach pomocy innych osób (najczęściej prowadzących oddzielne gospodarstwa domowe braci). Zawarte we wniosku oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z uwagi na brak wystarczających danych do jego rozpoznania, zostało przez niego w wyniku wezwania dodatkowo uzupełnione. Rozpatrując wniosek o prawo pomocy na podstawie udzielonych informacji stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (podkreślenia wymaga, że z uwagi na przedmiot sprawy dopuszczalne jest w niej jedynie ustanowienie radcy prawnego lub adwokata), - w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza w/w przesłanek dokonana na podstawie udzielonych przez skarżącego informacji prowadzi do wniosku, że zasadność przyznania mu prawa pomocy tak w zakresie całkowitym jak i częściowym nie została przez niego wykazana. Ponieważ ciężar z tym związany spoczywa na osobie wnioskodawcy, nie mogą być one interpretowane rozszerzająco. Dotyczy to także ewentualnych pojawiających się na tym tle wątpliwości, które zwłaszcza jeżeli są spowodowane działaniem osoby wnioskującej, nie mogą być kwalifikowane na jej korzyść. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), obejmująca wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek składniki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Nie kwestionując możliwości okresowego występowania po stronie skarżącego trudności finansowych, nawet pobieżna analiza jego sytuacji materialno – bytowej przemawia jednak za tym, że kryterium tego on nie spełnia. Posiada dom o pow. 169 m², nieruchomość rolną o pow. 1,05 ha (obecnie odłogowaną) wraz z budynkami gospodarczymi oraz samochód Dacia Logan (rok prod. 2007), utrzymuje się z renty w kwocie 551 zł. Na jego utrzymaniu nie pozostają żadne inne osoby (zamieszkuje samotnie). Jak wynika z przytoczonych powyżej przesłanek przyznawania prawa pomocy, kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się możliwości płatnicze i którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. W tym zakresie zachodzi ewidentna sprzeczność między faktyczną wysokością pobieranego obecnie przez skarżącego świadczenia rentowego (w wyniku dokonywanych potrąceń jest to 293 zł. miesięcznie), a kwotą jaką pochłaniają wg złożonego przez niego oświadczenia jego średnie miesięczne wydatki, tj. 560 zł. (żywność – 50 zł., opłaty związane z użytkowaniem domu – 40 zł., leczenie – 60 zł., spłata zaległych zobowiązań – 300 zł., utrzymanie samochodu – 80 zł., środki czystości i inne – 30 zł.). To samo oświadczenie w dalszej części wymienia ponadto także inne wydatki, w tym m.in. na opał – 241 zł./okres grzewczy, telefon stacjonarny i komórkowy – łącznie 76 zł., internet – 30 zł., podatek rolny (III i IV rata za 2008 r. – 98 zł.), wywóz nieczystości komunalnych – 84 zł. Częściowego wyjaśnienia tych rozbieżności można dopatrywać się w tej części dodatkowego oświadczenia, w której skarżący powołuje się na oszczędności /ze sprzedaży działki za kwotę 4 tys. zł./ "które aktualnie mi się kończą", okazyjne świadczenie usług w zakresie rozliczeń i doradztwa podatkowego, oszczędności z czasów "kiedy pracowałem i dobrze zarabiałem", granie i videofilmowanie na przyjęciach weselnych. Informacje te jednak nakazują zupełnie odmienną ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy, niż wynikałoby to tylko z formularza PPF (samo w sobie nosi to znamiona celowego działania zmierzającego do uzyskania jak najbardziej korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia). Mimo stanu zdrowia świadczą o jego nieujawnionych dodatkowych możliwościach zarobkowych i ogólnie pojętej zaradności życiowej (sygnalizowane podnoszenie kwalifikacji zawodowych), co w znaczący sposób rzutuje na ocenę złożonego wniosku. W tej mierze – abstrahując od ich wysokości – doniosłe znaczenie ma również przyznany przez skarżącego fakt posiadania oszczędności, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania. Nawet gdy posiadane zasoby pieniężne są stosunkowo nieduże, nie może to zostać pominięte przy ocenie zasadności wniosku, gdyż wiązałoby się to z nadużyciem finansowanego ze środków publicznych prawa pomocy. W tym zakresie zaspokajanie wszystkich własnych potrzeb nie może być traktowane priorytetowo, nawet gdy osoba ubiegająca się o prawo pomocy przewiduje wykorzystanie posiadanych środków z pominięciem kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że dla potrzeb prawa pomocy pod uwagę brany jest nie ogół normalnie ponoszonych wydatków, lecz tylko te o charakterze bezwzględnie koniecznym dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych (żywność, opłaty związane z użytkowanie domu, koszty leczenia). Wszystkie wydatki które nie mają tego charakteru osoba wnioskująca o prawo pomocy zobowiązana jest ograniczyć i poczynić w nich stosowne oszczędności; w przypadku P. J. za takie można chociażby uznać wydatki na utrzymanie samochodu, telefonów i internetu (miesięcznie daje to prawie 200 zł.). Brak też jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, aby w kontekście zasad przyznawania prawa pomocy przerzucać pośrednio na Skarb Państwa koszty spłaty kredytu zaciągniętego na zakup samochodu (300 zł./m-c); wydatek taki nie kwalifikuje się jako konieczny i niezbędny, przy czym skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił, w jaki sposób wykazał zdolność do jego spłaty, mimo że jak wynika z akt sprawy w tym okresie korzystał z pomocy opieki społecznej (za wystarczające nie można uznać powoływania się tylko na dogodne i mało restrykcyjne warunki udzielania w tym czasie kredytów). Za dopuszczalną w tym zakresie należy także uznać możliwość sprzedaży pojazdu (kupna odpowiednio tańszego), z przeznaczeniem uzyskanych w ten sposób środków na opłacenie kosztów postępowania. Odnosząc powyższe okoliczności do związanych ze skargą kosztów postępowania należy stwierdzić, że nie są one wysokie i nie przekraczają możliwości płatniczych skarżącego. Do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych oprócz wpisu od skargi w kwocie 100 zł. należą w takiej samej wysokości opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia. Jeżeli skarżący dodatkowo uważa za niezbędny udział w sprawie radcy prawnego lub adwokata, sam też musi wygospodarować na to potrzebne fundusze (przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie ustanawiają wymogu reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie - wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione określonych środków zaskarżenia, np. skargi kasacyjnej, co wpływa na obniżenie ponoszonych przez strony wydatków). Sąd orzekający bierze zaś z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia przepisów prawa przez organy administracji. Z tych przyczyn, wobec niewykazania przez wnioskodawcę przesłanek przemawiających za pozytywnym załatwieniem wniosku, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.