II SA/Rz 66/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na postanowienie Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej [...] z dnia [...] listopada 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia indeksu postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniesionej do WSA w Rzeszowie skardze E. H. zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; podtrzymała go w złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF (mającym zastosowanie do osób fizycznych ubiegających się o prawo pomocy w postępowaniu sądowo administracyjnym), rozszerzając go o żądanie ustanowienia adwokata. Wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej spowodowanej odmową przyznania stypendium, które było jej jedynym źródłem utrzymania. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, która osiąga dochody w wysokości 3376 zł i pomimo swoich wydatków związanych z opłacaniem rachunków i spłatą kredytu (234 zł miesięcznie), musi ją obecnie utrzymywać i opłacać stancję. Nie posiadają żadnego wartościowego majątku /analogiczny wniosek o przyznanie prawa pomocy E. H. złożyła w sprawie II SA/Rz 67/15/. Ponieważ wstępna analiza tych informacji – zwłaszcza z uwagi na brak wskazania rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków – uniemożliwiała ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącej, wezwano ją do: a) wyjaśnienia, jakie niezbędne potrzeby życiowe jej i matki byłyby zagrożone w związku z koniecznością jednorazowego poniesienia kosztów postępowania, b) wskazania tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego, c) wskazania kwoty netto pobieranego przez matkę wynagrodzenia, d) wskazania średniej wysokości wydatków przeznaczanych przez nią i matkę na zakup żywności, utrzymanie mieszkania (z wyszczególnieniem opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci, telefony itp.) oraz edukację, e) wykazania wszystkich posiadanych przez siebie i matkę pojazdów mechanicznych oraz średnich miesięcznych wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją, f) wskazania końca okresu spłaty zaciągniętego przez matkę kredytu oraz celu, na jaki zostały przeznaczone pochodzące z niego środki, g) wyjaśnienia co do korzystania ze wsparcia pomocy społecznej, h) przedłożenia, za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień doręczenia wezwania, wyciągów z posiadanych przez siebie i matkę rachunków bankowych. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania, zostało ono doręczone i odebrane przez matkę wnioskodawczyni 25 lutego 2015 r.; taki sposób doręczenia jest względem niej skuteczny, gdyż stosownie do art. 72 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, jeżeli osoba ta nie ma sprzecznych interesów w sprawie i podjęła się oddania mu pisma. Mimo upływu zakreślonego w wezwaniu 7-dniowego terminu do jego wykonania (ostatni dzień przypadał 4 marca 2015 r.) oraz wskazanego rygoru rozpoznania wniosków wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy - formularzu PPF, pozostało ono bez odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (objętym wnioskiem) – gdy wykaże, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zarówno więc w przypadku całkowitego jak i częściowego prawa pomocy, wykazanie warunkujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne, bazujące na ocenie sytuacji materialnej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; odzwierciedla to m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. E. H. z obowiązku tego się nie wywiązała, gdyż za takie nie można uznać ogólnikowych informacji o pogorszeniu sytuacji materialnej spowodowanej utratą stypendium, bez wykazania, jakie ma to przełożenie na aktualną sytuację materialno – bytową. W tym zakresie, jak już wskazano powyżej, istotne jest ustalenie stanu majątkowego wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz zależności między uzyskiwanymi dochodami a ponoszonymi wydatkami, w tym przede wszystkim związanymi z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, gdyż tylko takie korzystają z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Danych w tym przedmiocie, z wyjątkiem dochodów matki (obiektywnie nie należących do najniższych) skarżąca nie przedstawiła w formularzu PPF, co skutkowało skierowaniem do niej stosownego wezwania, mającego oparcie w art. 255 P.p.s.a. Brak odpowiedzi i wyjaśnienia objętych nim kwestii nie pozwala na uznanie, że skarżąca wykazała spełnienie którejkolwiek z ustawowych przesłanek do przyznania prawa pomocy; wręcz przeciwnie, rodzi to przypuszczenia, że jej faktyczna sytuacja materialno – bytowa odbiega od wstępnie deklarowanej we wniosku PPF, a podane w nim okoliczności nie odpowiadają rzeczywistości lub przedstawione zostały w sposób wybiórczy celem uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby składającej wniosek i podlegają wyjaśnieniu. Uchylając się od współpracy w wyjaśnianiu okoliczności mających wpływ na ocenę możliwości finansowych wnioskodawca musi mieć świadomość, że tym samym ponosi ryzyko stwierdzenia braku wykazania przesłanek do przyznania prawa pomocy. Znajduje to potwierdzenie m.in. w postanowieniu NSA z dnia 9 lipca 2014 r. I OZ 539/14, zgodnie z którym niedopełnienie - nawet w części - obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.