II SA/Rz 660/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 października 2022 r. sprawy ze skargi L. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 1 kwietnia 2022 r. nr SKO.405.ŚR.669.338.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z 1 kwietnia 2022 r. nr SKO.450.ŚR.669.338.2022 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt", "organ I instancji") z 22 lutego 2022 r. nr GOPS.5212.15.2022 w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.; dalej: "K.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 615; dalej: "u.ś.r."). Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: wnioskiem z 8 lutego 2022 r. L. R. (dalej: "Skarżący") wystąpił do Wójta o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką J. R., ur. [...] r. Decyzją z 22 lutego 2022 r. Wójt odmówił przyznania Skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia. Organ stwierdził, że Skarżący nie spełnia przesłanek do otrzymania świadczenia, ponieważ stopień niepełnosprawności J. R. został ustalony od dnia [...] lutego 2016 r., a więc w wieku 79 lat. Niepełnosprawność matki Skarżącego nie powstała zatem przed jej 18 lub 25 rokiem życia, co skutkuje niespełnieniem przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez o naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym zarzutem skarżący wniósł o uchylenie wydanej decyzji i przyznanie mu wnioskowanego świadczenia. W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania, opisaną na wstępie decyzją z 1 kwietnia 2022 r., Kolegium utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że J. R. legitymuje się wydanym na stałe przez Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczeniem o niepełnosprawności z [...] marca 2016 r. nr [...], z którego wynika, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2016 r. W odniesieniu do powyższego SKO podzieliło stanowisko Skarżącego, że w związku z wejściem w życie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w stosunku do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Organ odwoławczy wskazał natomiast na inne okoliczności uniemożliwiające przyznanie świadczenia. W toku postępowania ustalono, że Skarżący zamieszkuje z matką, jednak przez ponad rok - do dnia [...] stycznia 2022 r., przebywał w [...] i w związku z tym opiekę nad J. R. sprawowała opiekunka zatrudniona w ramach projektu usługi opiekuńcze. Organ podał, że aktualnie opiekę tą w dalszym ciągu świadczy opiekunka, a częściowo również Skarżący, przy czym jego matka nie potwierdziła tak szerokiego zakresu tej opieki na jaki wskazuje Skarżący. Z wniosków pracownika socjalnego wynika, że Skarżący jest słabo zorientowany w potrzebach matki i ogólnym jej stanie zdrowia, a na chwilę obecną bardziej towarzyszy matce, dba o porządek na zewnątrz budynków, zabezpiecza opał i pali w piecu. Matka potwierdziła natomiast, że syn smaruje ją maściami, pomaga przy toalecie, moczy i myje nogi na wieczór. W ocenie organu zakres opieki sprawowanej przez Skarżącego ogranicza się zatem do podstawowych czynności, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy, a więc nie uniemożliwiają Skarżącemu podjęcia zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżący reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika – adwokata, zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez Skarżącego. W oparciu o tak sformułowany zarzut wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniósł, że organ nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samego Skarżącego w złożonym oświadczeniu. Ponadto organ dokonał pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem Skarżącego wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jego matka potrzebuje w zakresie opisanym w tych dokumentach codziennej, stałej opieki. Co również istotne, okoliczność, że matka Skarżącego nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, jak wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w związku z wnioskiem Skarżącego i przy braku sprzeciwu Organu sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] odmawiającą Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. 5. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący domaga się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezsporne jest, że podopieczna legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również to, że data powstania niepełnosprawności nie ma wpływu na prawo ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne. Prawidłowo kwestie tą wyjaśniło Kolegium wskazując, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określnego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Konsekwencją powyższego wyroku, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, dokonuje się z pominięciem tego kryterium. Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia Kolegium przyjęło natomiast, że zakres świadczonej opieki nie uzasadnia rezygnacji z pracy. Sąd podziela to stanowisko. Skarżący mieszka wraz z matką, ale przez ponad rok do dnia [...] stycznia 2022 r. przebywał w [...]. W okresie od dnia [...] sierpnia 2021 r. do [...] października 2022 r. opiekę nad matką Skarżącego sprawowała opiekunka środowiskowa. Opieka świadczona była przez 3 godziny dziennie przez 21 dni w miesiącu. Skarżący wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożył w dniu 8 lutego 2022 r., a więc w czasie przyznanego świadczenia w postaci usług opiekuńczych. Podczas przeprowadzanego wywiadu środowiskowego opiekunka przygotowywała obiad, Skarżący wykonywał prace porządkowe na podwórzu. Konfrontacja oświadczeń Skarżącego z twierdzeniami matki wykazała, że jest słabo zorientowany w jej potrzebach a także dolegliwościach na jakie cierpi. Zakres potwierdzonych czynności, jakie wykonuje Skarżący opiekując się matką to: smarowanie maściami, pomoc przy toalecie, moczenie i mycie nóg na wieczór, dbanie o porządek na zewnątrz budynku, palenie w piecu, dbanie o opał. Tak stwierdzony zakres świadczonych przez Skarżącego czynności oraz fakt jednoczesnego świadczenia czynności opiekuńczych przez osobę z zewnątrz nie może uzasadniać rezygnacji z pracy rekompensowanej ze środków publicznych w ramach przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego. Prawidłowe rozumienie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo - skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej, musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy w celu sprawowania opieki. Przyjmuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki. W realiach sprawy nie można stwierdzić, że niepodejmowanie przez Skarżącego zatrudnienia jest usprawiedliwione opieką nad matką. Prawidłowo organy oceniły zakres świadczonych usług jako niewykraczający poza zwykłe czynności, możliwe do pogodzenia z wykonywaniem pracy zawodowej. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że stan zdrowia matki nie jest powodem niepodejmowania przez Skarżącego pracy. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.