II SA/Rz 661/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 20 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. K. D. wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi formularzu PPF wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, korzystającą z pomocy swojej matki z którą zamieszkuje, jest także obciążona "kosztami postępowania (...) PINB na wniosek właścicieli działek sąsiednich". Wg zawartego we wniosku oświadczenia skarżąca: - pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z matką, - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 102 m² wraz z budynkiem gospodarczym i stodołą, nieruchomość rolną o pow. 1,12 ha oraz 12-letni samochód osobowy Daewoo Tico, - jedyne źródło ich utrzymania stanowi pobierana przez matkę skarżącej emerytura w wysokości 1419 zł. brutto, dochodowość nieruchomości rolnej wynosi 2186 zł. rocznie (potwierdza to załączona kserokopia zaświadczenia z dnia 28 września 2009 r. wystawionego przez Urząd Miasta i Gminy w R.), - ponoszone wydatki wiążą się z utrzymaniem domu i opłatami za media (podatek od nieruchomości, prąd, telefon, ubezpieczenie budynków i ścieki) co przekracza 100 zł. miesięcznie, chorobą serca matki skarżącej i jej leczeniem (leki, prywatne wizyty u kardiologa), opłatami na KRUS i OC (samochód). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości, jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. Zgodnie z powyższym, wykazanie przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej, a jej spełnienie oceniane jest na podstawie uzasadnienia wniosku oraz zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Dokonana pod tym względem analiza informacji udzielonych przez K. D. nie potwierdza jej spełnienia, mimo odwoływania się przez nią do statusu osoby bezrobotnej i pozostawania na utrzymaniu matki (twierdzenie skarżącej że jest osobą bezrobotną jest o tyle wątpliwe, że we wniosku pojawiła się informacja o wydatkach na KRUS; z tych względów – mając na uwadze areał nieruchomości rolnej - należy założyć, iż podlega ona ubezpieczeniu rolniczemu, a z racji niewielkich osiąganych z gospodarstwa dochodów określa się mianem osoby bezrobotnej). Abstrahując od powyższego, K. D. w żaden sposób nie wykazała, czym miałby się dla niej i matki objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu i jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe byłyby zagrożone w związku z poniesieniem kosztów sądowych, zwłaszcza że jeszcze przed złożeniem wniosku o prawo pomocy uiściła cały wymagany wpis od skargi w kwocie 500 zł (ubocznie należy podkreślić, że ewentualne zwolnienie od kosztów sądowych nie działa wstecz i nie obejmuje kosztów już opłaconych). W tej mierze trzeba raczej przyjąć, że skarżąca bardziej czuje się pokrzywdzona koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi do Sądu, niż rzeczywistym brakiem środków na ich opłacenie; dała temu wyraz w piśmie przewodnim, wraz z którym został złożony formularz PPF: "(...) nie mogę zrozumieć rozbieżności traktowania obywateli w postępowaniach administracyjnych w których na jednego nakłada się obowiązek uzupełnienia (...) dokumentacji oraz koszty związane z tym. Natomiast drudzy obywatele są z tego obowiązku zwolnieni". Ustosunkowując się do tego należy zwrócić uwagę skarżącej na treść art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Koszty te są uzależnione od podejmowanych przez nie czynności, przy czym samo wniesienie skargi do sądu wiąże się z koniecznością opłacenia wpisu od niej; w niniejszej sprawie status skarżącej przysługuje K. D. i ją obciąża związany z tym obowiązek. Od jego realizacji nie mogą się uchylić osoby posiadające - tak jak ona - pewne środki majątkowe i dochody. Ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, jest właścicielką domu, samochodu oraz gospodarstwa i niezależnie od dochodów z niego, wraz z matką ma do dyspozycji stałe dochody z pobieranej przez nią emerytury. Uwzględniając stosunkowo niskie koszty utrzymania domu, mimo pozostałych wymienionych wydatków, kwota tego świadczenia nie należy do najniższych względem potrzeb dwóch osób. Praktycznego znaczenia dla rozpoznania wniosku pozbawiona jest również okoliczność, że w przypadku skarżącej ciężar kosztów sądowych faktycznie spoczywa na jej matce; dla potrzeb prawa pomocy istotne znaczenie ma fakt osiągania dochodów i ich wysokość nie tyle przez samą osobę wnioskującą, lecz łącznie przez nią i pozostałe osoby z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe (wspólnota praw i obowiązków). Z tego powodu niemożliwe jest rozpatrywanie możliwości płatniczych K. D. wyłącznie przez pryzmat jej sytuacji osobistej. W kontekście powyższego brak jest uzasadnionych przesłanek do stwierdzenia, że poniesienie przez skarżącą pozostałych związanych ze sprawą kosztów sądowych będzie wiązało się dla niej lub matki z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania. Najbardziej prawdopodobne koszty, które mogą (nie muszą) wystąpić w niniejszej sprawie po stronie skarżącej w przyszłości obejmują opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (250 zł.). Ich suma jest niższa niż wysokość już opłaconego wpis od skargi, ponadto koszty te jako powiązane z konkretnymi etapami postępowania sądowego są rozłożone w czasie, a przez to mniej odczuwalne dla osób zobowiązanych do ich poniesienia. Wyraźnego zaznaczenia wymaga przy tym, że stosownie do art. 200 P.p.s.a., w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji, skarżącej K. D. będzie przysługiwał od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. W sytuacji zatem, gdy analiza złożonego przez skarżącą wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie wykazuje podstaw do jego uwzględnienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.