II SA/Rz 662/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia postanawia odmówić ustanowienia dla wnioskodawczyni adwokata. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF skarżąca K. Z. wniosła o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu powołała okoliczności świadczące w jej ocenie o zasadności skargi, w szczególności dotyczące przyznania jej dodatku mieszkaniowego, czego konsekwencją było częściowe odebranie jej zasiłku stałego. Wg złożonego oświadczenia, brak jest osób z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie posiada żadnych wartościowych składników majątkowych, a jedyne źródło dochodu stanowi zasiłek stały z MOPS w wysokości 373 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych m.in. _@POCZ@__@KOstrona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Przedmiot sprawy, dot. nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku stałego oraz umorzenia kwoty podlegającej zwrotowi z tego tytułu, wskazuje na spełnienie tej przesłanki, co oznacza, że skarżąca w toku całego postępowania sądowego w niniejszej sprawie jest z mocy ustawy w całości zwolniona od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W tej sytuacji jej wniosek podlega merytorycznemu rozpoznaniu wyłącznie w części odnoszącej się do ustanowienia zastępcy prawnego – adwokata, a więc przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, co warunkowane jest wykazaniem braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy). Dokonana na podstawie udzielonych informacji ocena sytuacji materialno - finansowej K. Z. wskazuje, że co do zasady przesłanka ta została przez nią spełniona. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, w tym treści zaskarżonej decyzji, wnioskodawczyni z racji trudności w zabezpieczeniu podstawowych potrzeb życiowych korzysta z systematycznego wsparcia w ramach pomocy społecznej, co stanowi jedyne źródło jej utrzymania. Mimo że nie jest w stanie wygospodarować żadnych środków na ustanowienie w sprawie pełnomocnika z wyboru, okoliczności sprawy wyłączają możliwość jego ustanowienia z urzędu. Wobec przewidzianego w art. 199 P.p.s.a. generalnego obowiązku ponoszenia przez każdą stronę postępowania kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, w okolicznościach sprawy nie można utracić z pola widzenia wyjątkowego charakteru prawa pomocy i jego finansowania ze środków publicznych, które z natury rzeczy są ograniczone, przez co powinny być wydatkowane w sposób szczególnie racjonalny. Mimo niewątpliwego prymatu trudnej sytuacji materialnej jako przesłanki determinującej pozytywne dla osoby wnioskującej rozpatrzenie takiego wniosku, bez jakiegokolwiek wpływu na sposób jego załatwienia nie może pozostać kwestia, czy rozstrzygnięcie wydane w sprawie przez organy administracji jest dla strony korzystne, czy też nie. W sprawie objętej skargą organy stwierdziły nienależne pobranie przez wnioskodawczynię zasiłku stałego w kwocie 248,76 zł za m-c listopad i grudzień 2014 r., niemniej jednocześnie dokonały względem niej umorzenia tej kwoty z uwagi na bardzo trudną sytuację finansową, w której obowiązek zwrotu niweczyłby skutki udzielanej jej pomocy. W tych okolicznościach, wobec de facto korzystnego dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcia, przez które została zwolniona z obowiązku zwrotu w/w kwoty oraz korzystania przez nią z uwagi na przedmiot sprawy z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (co również stanowi pewną formę pośredniego wsparcia), brak jest racjonalnego uzasadnienia (i skarżąca tego nie wykazała) do generowania po stronie Skarbu Państwa dodatkowych wydatków tam, gdzie nie ma takiej rzeczywistej potrzeby, także ze względu na stosunkowo niewielką wartość przedmiotu sprawy. Brak ustanowienia pełnomocnika z urzędu w żaden sposób nie ograniczy prawa skarżącej do sądu, zwłaszcza że wymogu reprezentacji stron przez fachowych pełnomocników na jakimkolwiek etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie przewidują obowiązujące przepisy, a na sądzie administracyjnym - na mocy art. 6 P.p.s.a. ciąży powinność udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Sąd ten bierze również z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa w postępowaniu przed organami administracji. O uznaniu zasadności wniosku nie może też automatycznie przesądzać wcześniejsze przyznanie skarżącej prawa pomocy obejmującego ustanowienie pełnomocnika w innych sprawach z jej skarg, tj. II SA/Rz 1573/14 i II SA/Rz 157/15, gdyż stanowiłoby to nadużycie instytucji prawa pomocy (ponadto, oprócz niniejszej, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy – ustanowienie adwokata w toczącej się równolegle sprawie II SA/Rz 663/15 dot. zmiany – w konsekwencji przyznania jej dodatku mieszkaniowego – uprzedniej decyzji o przyznaniu zasiłku stałego, w zakresie wysokości świadczenia); stosownie do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2009 r. I FZ 446/09, okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w danej sprawie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.