II SA/Rz 663/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Ryszard Bryk /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk NSA Anna Lechowska Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 8 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi małoletniego K. M. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. D. i M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. D. kwotę 16 zł /słownie: szesnaście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 663/08 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. po rozpoznaniu odwołania M.D. od decyzji Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...]r. nr [...] odmawiającej przyznania M. D. świadczenia na dziecko w formie: 1. zasiłku pielęgnacyjnego wnioskowanego na K.M. w okresie od 1.02.2008r. do 31.03.2008r., 2. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego wnioskowanego na K.M. w okresie od 1.02.2008r. do 31.03.2008r - postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W podstawie prawnej powołano art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 2, art. 8 ust. 5, art.13 ust. 1, art. 16 ust. 1 i 2, art. 23 ust. 1, 3, 4, art. 24 ust. 2, 3a 3b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). W uzasadnieniu organ stwierdził, że M.D. wnioskiem z dnia [...]r. wniosła o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego syna K.M. Dołączyła stosowne dokumenty. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. działający z upoważnienia Burmistrza S. decyzją z dnia [....]r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń. W motywach decyzji wyjaśnił, że wnioskodawczyni nie spełnia ustawowych przesłanek do ich przyznania. W okresie od stycznia do marca 2008r. toczyło się postępowanie odwoławcze od orzeczenia Powiatowego Centrum Orzekania o Niepełnosprawności, o czym wnioskodawczyni nie powiadomiła organu. Decyzją z dnia [...]r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył syna M.D. do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2008r. M.D. wniosła o ustalenie w.w. świadczeń. Powyższy stan prawny uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej wnioskowane świadczenia. M.D. wniosła odwołanie od tej decyzji, domagając się wyrównania świadczeń za okres od 1.02.2008r. do 31.03.2008r. Podała, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją. Po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym Kolegium postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podało, że kwestią sporną jest data początkowa przyznania wnioskowanego świadczenia. Zgodnie z art. 8 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki między innymi z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. W myśl art. 13 ust. 1 dodatek ten przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka lub opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka w wieku: do ukończenia 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, powyżej 16 roku życia do ukończenia 24 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i osobie, która ukończyła 75 lat. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia /art. 16 ust. 3 ustawy/. Ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następuje na wniosek. W art. 23 ust. 3 uregulowano co powinien zawierać taki wniosek, a w art. 23 ust. 4 określono jakie dokumenty powinny być załączone do wniosku. Kolegium wskazało, że ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata nie jest dopuszczalna bez wniosku złożonego przez uprawniony podmiot, zawierający informację oraz dokumenty, o których mowa w art. 23 ust. 4. Obowiązek sporządzenia wniosku, zgromadzenia dokumentów wymaganych przez ustawę spoczywa na osobie uprawnionej do jego złożenia. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego- art. 24 ust. 2 cyt. ustawy. Z akt sprawy wynika, że M.D. wniosek o ustalenie świadczeń złożyła w dniu [...]r. i dlatego organ przyznał jej świadczenie od miesiąca kwietnia 2008r. Organ podkreślił, że nie ma możliwości wyrównania wstecz przyznanego świadczenia. Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosła M.D. podając, że nie zgadza się z jej treścią. Dodała, że Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S. nie poinformował ją o przesłankach przyznania na syna K.M. zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od 1.02.2008r.- 31.03.2008r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny kontroluje zaskarżony akt administracyjny pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej skrótem P.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego - art. 24 ust. 2, art. 24 ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) - nazwanej dalej ustawą. Wskazany powyżej przepis art. 24 ust. 2 ustawy wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007r. sygn. akt P 28/07 (Dz. U. Nr 200, poz. 1446) został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie w jakim określa on termin, od którego przyznaje się świadczenia rodzinne. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: M.D. zostało przyznane prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko K.M. na okres od 01.06.2004r. do 31.01.2008r. decyzją nr[...]. z dnia [...]r., a następnie zmienioną decyzją nr [...] z dnia [...]r. Decyzją z dnia [...]r. nr [...]został przyznany M.D. na dziecko K.M. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od 01.09.2007 r. do 31.01.2008r. Orzeczeniem z dnia[...]. nr [...] wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. K.M. został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności od dnia 6 stycznia 2008r. W wyniku wniesionego przez M.D. odwołania orzeczeniem z dnia [...]r. nr [...] Wojewódzki Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie uchylił w całości zaskarżone orzeczenie i zaliczył K.M. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2008r. W dniu 29 kwietnia 2008r. M.D. złożyła w wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] zostało przyznane prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 kwietnia 2008r. bezterminowo. W tym samym dniu decyzją nr [...]przyznano prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od 1 kwietnia 2008r. do 31 sierpnia 2008r. . W piśmie z dnia [...]r. M.D. wniosła o wyrównanie zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za luty, i marzec 2008r. Kierownik Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. decyzją nr [...] z dnia [...]r. odmówił przyznania M.D. zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko K.M. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za okres od 1 lutego 2008r do 31 marca 2008r. Decyzja ta w wyniku wniesionego odwołania została utrzymana decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...]r. nr[...]. W rozpoznawanej sprawie istota sporu prawnego dotyczy terminu, od którego przyznany powinien być zasiłek pielęgnacyjny i dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Kwestia ta została uregulowana w art. 24 ust. 2 ustawy. W myśl art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Przepis ten ma zastosowanie w przypadku wszystkich świadczeń rodzinnych, a więc także świadczeń opiekuńczych, w tym i zasiłku pielęgnacyjnego - art. 2 pkt 2 ustawy. Stosownie do art. 23 ust. 1 ustawy ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następuje na wniosek złożony w urzędzie gminy lub miasta. Zgodnie z art. 16 ust. 2/ustawy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz, osobie, która ukończyła 75 lat. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Zasiłek pielęgnacyjny może być przyznany niepełnosprawnemu dziecku na wniosek złożony przez rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka- art. 16 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 23 ust. 1 ustawy. W myśl art. 23 ust. 4 pkt 4 lit. b ustawy oraz § 6 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczeniach rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) składając taki wniosek, sporządzony według ustalonego wzoru, dołączyć do niego należy między innymi orzeczenie o niepełnosprawności. Orzeczenie o niepełnosprawności wydają na wniosek osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego, albo za ich zgodą na wniosek ośrodka pomocy społecznej, w pierwszej instancji powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, a w drugiej instancji wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2 i art. 6b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Oz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.). W rozpoznawanej sprawie organy wskazały, że nie został wyczerpany tryb kontynuacji świadczenia z art. 24 ust. 3a ustawy, bowiem wniosek o przyznanie zasiłku został złożony kilka miesięcy po upływie okresu na jaki przyznany był poprzednio zasiłek pielęgnacyjny. Tryb kontynuacji świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności jest uregulowany w art. 24 ust. 3a ustawy i dotyczy przypadków gdy utraci ważność orzeczenie o niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności. Beneficjent takiego świadczenia uzyskuje ciągłość w jego pobieraniu, jeżeli złoży stosowny wniosek najpóźniej w miesiącu następującym po okresie na który przyznane było poprzednie świadczenie. Jak wynika z akt sprawy skarżąca wnioskiem z dnia 7 stycznia 2008r. wystąpiła do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o ustalenie stopnia niepełnosprawności w związku z utratą ważności poprzedniego orzeczenia. Wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności trwało od dnia 7 stycznia 2008r. do dnia 26.03.2008 r. Wskazano w nim, że niepełnosprawność powstała przed 16 rokiem, zaś stopień niepełnosprawności datuje się od 2008 r. Po otrzymaniu tego orzeczenia skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko K.M. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Ustawowym celem zasiłku pielęgnacyjnego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z koniecznością zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Cel ten jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. akt P 28/07 powinien być realizowany od daty wystąpienia niepełnosprawności zawartej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Trybunał uznał, że art. 24 ust. 2 ustawy w zakresie w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku w pkt. 6 Trybunał wskazał, że zakres formuły sentencji wyroku był uzależniony od zakresu pytania prawnego, ale podkreślił, że nie podobna nie dostrzegać, że także dotyczy innych sytuacji, w których znajduje zastosowanie art. 24 ust. 2 ustawy. Zdaniem Trybunału nie jest wykluczone zważywszy na utratę domniemania konstytucyjności w.w. przepisu, że sądy orzekając w sprawach innych zasiłków dokonają stosownej wykładni tego przepisu wykorzystując art. 8 Konstytucji. Trybunał w uzasadnieniu wskazanego powyżej wyroku stwierdził, że art. 24 ust. 2 ustawy nie można oceniać w oderwaniu od postępowania w sprawie o przyznanie świadczenia rodzinnego uzależnionego od istnienia niepełnosprawności. Podkreślił, że zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z uwagi na to, że Trybunał w uzasadnieniu w.w. wyroku zalecił sądom dokonywanie stosownej wykładni art. 24 ust. 2 ustawy z wykorzystaniem art. 8 Konstytucji, Sąd przyjął, że odmowa przyznania M.D. przedmiotowego zasiłku na dziecko K.M. i dodatku do tego zasiłku w zaistniałych okolicznościach faktycznych sprawy od dnia 1 lutego 2008r. do dnia 31 marca 2008r. była niezgodna z celami tego świadczenia i tym samym narusza art. 69 Konstytucji. W ocenie Sądu mając na uwadze art. 8, art. 87 i art. 69 Konstytucji postępowanie o ustalenie niepełnosprawności nie jest w pełni zsynchronizowane z postępowaniem o przyznanie świadczeń rodzinnych co powoduje, że uprawnienia do świadczeń rodzinnych nie są w pełni realizowane. Mając to wszystko na uwadze i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku. Sąd nie orzekł o kasztach postępowania sądowego, bo takich strona skarżąca nie poniosła. Sąd nie zastosował art. 152 P.p.s.a., gdyż zaskarżona decyzja nie nadaje się do wykonania. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy uwzględnią ocenę prawną Sądu opartą w szczególności na motywach Trybunału Konstytucyjnego zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 23.10.2007 r., sygn. akt P 28/07 i przyjmą, że kontynuacja świadczeń jest zachowana.