II SA/Rz 665/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu w dniu 23 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stanu technicznego budynku - p o s t a n a w i a - I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. odmówić ustanowienia adwokata. II SA/Rz 665/13 U Z A S A D N I E N I E Skarżący J. K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych oraz na ustanowieniu adwokata. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 665/13 wydanym przez referendarza sądowego WSA w Rzeszowie zwolniono skarżącego od kosztów sądowych i odmówiono ustanowienia adwokata. Od tego postanowienia w dniu 3 września 2013 r. skarżący wniósł sprzeciw domagając się przyznania adwokata z urzędu. Jako uzasadnienie wskazał, że nie posiada wiedzy prawniczej i dlatego nie dołączył odpowiednich dokumentów potwierdzających jego sytuację finansową. Pismem z dnia 11 września 2013 r. Sąd wezwał skarżącego o precyzyjne i dokładne określenie jego sytuacji majątkowej. W szczególności wezwał skarżącego o jednoznaczne wykazanie (udowodnienie): 1) źródeł spłaty zadłużenia w banku, gdyż wymienione w formularzu PPF wydatki na utrzymanie (opłaty, ogrzewanie i wyżywienie) – ok. 700 zł. i leczenie – 350 zł. wyczerpują całość dochodów z renty (1037,15 zł), tym samym obiektywnie nie pozwalają na spłatę tego zadłużenia. 2) wydatków na leczenie, gdyż w piśmie z dnia 23 lipca 2013 r. wydatki te zostały oszacowane na kwotę ok. 200 zł., zaś w formularzu PPF już na 350 zł. miesięcznie, 3) powołanej w skardze okoliczności prowadzenia gospodarstwa rolnego, w tym chowu konia i krowy; dot. to przede wszystkim braku wykazania posiadanej nieruchomości rolnej (jej powierzchni) oraz uzyskiwanych z niego dochodów lub innych korzyści – w tym ewentualnych dopłat do produkcji rolniczej (nawet jeżeli korzyści te nie mają wymiaru finansowego, uzyskiwane z gospodarstwa pożytki w naturze z pewnością mają wpływ na wysokość wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, zwłaszcza zakupem żywności), 4) jaki jest okres spłaty miesięcznej raty pożyczki ekspresowej zaciągniętej w banku, 5) czy skarżący zaciągnął jeszcze inne kredyty, a jeśli tak o szczegółowe określenie i udokumentowanie wysokości ich miesięcznych rat i okresu spłaty. Wezwanie należało wykonać w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia, pod rygorem odmowy bądź przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący pismem z dnia 17 września 2013 r. wniósł o przyznanie adwokata z urzędu, (a jeśli to możliwe to adwokat E. W.). Jednocześnie załączył zaświadczenie z Banku [...] z dnia 16 września 2013 r., w którym wskazano, że skarżący zawarł pożyczkę ekspresową w dniu 18 czerwca 2013 r. na okres 20 miesięcy do dnia 26 lutego 2015 r. Nadto dołączył zaświadczenie wydane przez Burmistrza [...] z dnia 11 września 2013 r., zgodnie z którym jest on podatnikiem podatku rolnego i leśnego z gospodarstwa rolnego o pow. 3,5984 ha, w tym użytków rolnych 1,7100 ha + 1,8884 ha lasu, co stanowi 1,5395 ha przeliczeniowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; - określanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Pogląd powyższy odnieść należy także do instytucji adwokata z urzędu, którego wynagrodzenie pokrywa z reguły Skarb Państwa. Przyznanie prawa pomocy w całości, tak jak tego oczekuje skarżący (tj. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata) musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji prawa pomocy jest to, że znajduje ono zastosowanie wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego w całości. Zasadne jest natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z całości kosztów sądowych i odmowy ustanowienia adwokata. Takie rozstrzygnięcie Sądu wynika z oceny informacji zawartych w piśmie skarżącego z dnia 23 lipca 2013 r., wniosku PPF, a także w sprzeciwie i odpowiedzi na wezwanie. Sąd ustalił, że wnioskodawca mieszka samotnie i nie ma na utrzymaniu żadnej osoby. W skład jego mienia wchodzi: dom o pow. 35 m² i nieruchomość rolna o pow. 3,5984 ha. Nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych ani zasobów pieniężnych. Według oświadczenia skarżącego utrzymuje się z renty w wysokości 1037,15 zł netto. Jego wydatki na utrzymanie tj. opłaty za prąd, ogrzewanie, telefon i wyżywienie – wynoszą ok. 700 zł. miesięcznie. Skarżący ponosi też koszty związane z leczeniem – 350 zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżący wyjaśnił, że spłaca pożyczkę ekspresową w kwocie 602,04 zł miesięcznie, zaciągniętą w dniu 18 czerwca 2013 r. na okres 20 miesięcy do dnia 26 lutego 2015 r. Dokonując zestawienia tych wszystkich wydatków wnioskodawcy należy stwierdzić, że wyczerpują one w całość jego dochód, a nawet go przewyższają. Skarżący mimo wezwania Sądu nie wyjaśnił rozbieżności między posiadanym dochodem a wydatkami. Fakt posiadania przez skarżącego domu, nieruchomości rolnej, nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa osób wnioskujących o przyznanie prawa pomocy w całości, co powoduje, że obowiązek ten nie może zostać w stosunku do skarżącego wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. To jednak Sąd przychyla się do stanowiska referendarza sądowego w postanowieniu objętym sprzeciwem, że za zwolnieniem skarżącego od kosztów sądowych przemawiają, wysokości ponoszonych przez niego wydatków. Pokrycie przez skarżącego kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi (wpis) i kosztów, które mogą ewentualnie wystąpić w przyszłości (np. opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi, czy wpis od skargi kasacyjnej), mogłoby wiązać się z uszczerbkiem dla jego koniecznego utrzymania, zwłaszcza że według oświadczenia nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych ani zasobów pieniężnych które mogłyby stanowić źródło ich pokrycia, a uzyskiwane dochody przeznacza w większości na zaspokojenie bieżących wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem. W tym względzie sam wpis od skargi (500 zł) stanowiący prawie połowę miesięcznych dochodów skarżącego jest bez wątpienia dla niego kwotą wysoką, której wygospodarowanie w krótkim okresie czasu nie pozostałoby bez negatywnego wpływu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu wniosek skarżącego w części dotyczącej ustanowienia adwokata, nie znajduje uzasadnienia. Skarżący posiada stałe dochody, które zaspokajają jego niezbędne wydatki, ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe i nie ma innych osób na utrzymaniu. Za odmową ustanowienia adwokata przesądziła jednak, rozbieżność informacji między posiadanym dochodem a wydatkami skarżącego. Skarżący nie wykazał mimo spoczywającego na nim obowiązku z jakich źródeł pokrywa zaciągnięty kredyt, skoro już wydatki związane z jego utrzymaniem i leczeniem wyczerpują w całości jego rentę. W związku z powyższym nie wykazał on zatem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Odnosząc się do wskazanej przez skarżącego potrzeby ustanowienia w sprawie adwokata wypada zauważyć, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym skarżący nie ma obowiązku działania przez fachowego pełnomocnika. W takiej sytuacji argumenty skarżącego o braku odpowiedniej wiedzy prawniczej są bezzasadne. Tym bardziej, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i z urzędu zobowiązane są wziąć pod uwagę wszelkie uchybienia występujące w sprawie. Zaś na mocy art. 6 P.p.s.a., sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.