II SA/Rz 67/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Śliwa po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 67/18 zwalniającego od kosztów sądowych i odmawiającego ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania - postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 67/18. Postanowieniem z dnia 21 lutego 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w pkt I zwolniła skarżącego J. K. od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Natomiast w pkt II wymienionego orzeczenia odmówiła ustanowienia na rzecz skarżącego adwokata. W uzasadnieniu referendarz wskazała, że zasadnym jest udzielenie wnioskodawcy częściowego wsparcia, bowiem jest on osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, zaś jego źródło utrzymania to środki uzyskiwane z pomocy społecznej, w aktualnej wysokości 417 zł. Podkreślono także, iż skarżący jest zadłużony na kwotę 3000 zł z tytułu zakupu opału. Odmawiając natomiast uwzględnienia żądania strony w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika referendarz podała, że zwolnienie od kosztów sądowych umożliwi merytoryczne rozpoznanie sprawy. Aktualnie zaś nie musi brać w niej udziału zawodowy zastępca prawny, a sąd uwzględnia z urzędu wszelkie ewentualne uchybienia organów administracji. Referendarz zwróciła uwagę na liczne postępowania inicjowane przez J. K. przed tut. Sądem, w których domaga się on przyznania całkowitego prawa pomocy. Strona musi mieć zaś świadomość odpłatności postępowań sądowych. Od powyższego postanowienia J. K. złożył sprzeciw. Podniósł, że wielość spraw sądowych, które inicjuje związana jest z tym, że organy administracji zobowiązane przez Sąd do określonych działań nie stosują się do tych zaleceń, co zmusza go do ponownego wstępowania na drogę sądową. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu stronie będącej jego adresatem. Sąd rozpoznając taki sprzeciw (jeśli został on złożony w terminie) wydaje postanowienie, w którym zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 P.p.s.a.). Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Kwestionowane postanowienie referendarza sądowego wydane zostało w oparciu o następujące okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę. J. K. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku z tym statusem związanego. Utrzymuje się ze świadczeń otrzymywanych z pomocy społecznej. Aktualnie jest to kwot 417 zł. Wydatki wymienionego to: podatki – 50 zł, gaz – 55 zł, wywóz śmieci – 9 zł. Strona ma dług w wysokości 3000 zł w związku z zakupem opału. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jak brakuje mu środków do życia, to pożycza je. Skarżący wykazał także wydatki na lekarstwa, przedkładając faktury na kwoty: 67,96 zł, 27,97 zł oraz 47,95 zł. Analiza informacji podanych przez skarżącego oraz tych znanych Sądowi z urzędu (chodzi o liczbę spraw sądowych) doprowadziła do uznania, że sprzeciw jest niezasadny, a zatem postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Nie ulega wątpliwości, że postępowania sądowe wiążą się z koniecznością uiszczenia stosownych opłat, które to opłaty warunkują nadanie inicjowanym sprawom dalszego biegu. Zasadę powyższą wyraża art. 199 P.p.s.a. Winno to zmusić podmioty wstępujące na taką drogę do zebrania środków pieniężnych, które pokryją powyższe koszty, a przynajmniej ich część, znajdującą się w granicach konkretnych możliwości płatniczych strony. Szczególnie istotne jest to w sytuacjach, kiedy dany podmiot bardzo często zamierza bronić swoich praw przed sądem, lecz koszty z tym związane w całości chce przerzucić na Skarb Państwa, a de facto na barki wszystkich podatników. Referendarz sądowy mając powyższą regułę z art. 199 P.p.s.a. na uwadze słusznie zatem przyjęła, że brak jest w warunkach niniejszej sprawy podstaw do uwzględnienia wniosku strony w całości. Z uwagi na fakt, że skarżący funkcjonuje dzięki wsparciu w ramach pomocy społecznej, zwolniła go od wszelkich kosztów sądowych w sprawie. Zdaniem Sądu, wsparcie to jest adekwatne do sytuacji życiowej i procesowej strony. Sąd zgadza się tym samym ze stanowiskiem referendarza, że nieuzasadnionym byłoby ustanowienie na rzecz wnioskodawcy adwokata. Jak bowiem słusznie podkreśliła referendarz, zwolnienie od kosztów sądowych otworzy stronie dostęp do sądu, pozwalając na merytoryczne rozpatrzenie jej sprawy. Celem instytucji prawa pomocy jest zaś umożliwienie stronie nie posiadającej wystarczających środków finansowych na obronę swoich praw przed sądem. Tymczasem konieczności udziału zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie przedmiotowej sprawy nie przewidują stosowne regulacje P.p.s.a., a sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które dostrzeże w postępowaniu administracyjnym. Jak już wyżej podkreślono, strona która wszczyna przed sądem dużą ilość spraw, nie może liczyć na to, że w każdej z nich otrzyma wsparcie w najszerszych, przewidzianych przez ustawodawcę granicach. Zwłaszcza, że ilość środków publicznych, z których finansuje się instytucję prawa pomocy jest ograniczona. Możliwość otrzymania pomocy winny mieć zaś także inne osoby. Tym samym, rozpoznający wniosek o prawo pomocy stoi na straży zasadności wydatkowania tych środków, dbając o bezpieczeństwo interesu ogółu obywateli. Nie zmienia powyższego stanowiska twierdzenie skarżącego, że do wstępowania na drogę sądową "zmuszają" go i "prowokują" de facto organy administracji poprzez swoje nieprawidłowe działania. Prawo pomocy stanowi wyjątek od przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zasady, a zatem jego zastosowanie powinno ograniczać się do sytuacji naprawdę szczególnych. Sąd jako strażnik wydatkowania środków publicznych winien mieć to na względzie. Zagwarantowane w Konstytucji RP prawo do sądu nie może mieć bezwarunkowego charakteru i skutkować udzieleniem stronie pełnego wsparcia celem jego realizacji bez względu na okoliczności danej sprawy tzn. zarówno możliwości finansowe strony, jak i dotyczące np. etapu sprawy. Z wymienionych względów uznano, że zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego jest prawidłowe i utrzymano je w mocy na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 245 § 2, § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.