II SA/Rz 672/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Magdalena Józefczyk /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi L. R. na postanowienie Wojewody z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie zawrotu nienależnie pobranego stypendium -skargę oddala- Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] Wojewoda [...] ( dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") utrzymał w mocy postanowienie Starosty [...] ( dalej: "organ I instancji") o zawieszeniu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego stypendium za okres od dnia 1 lipca 2014 r. do 30 listopada 2014 r. W podstawie prawnej organ wskazał m.in. art 97 § pkt 4 i art 138 § 1 pkt 1 w zw. z art 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a."). Zaskarżone postanowienie poprzedziło postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] Starota [...] wznowił z urzędu postępowanie w sprawie LR dotyczące przyznania prawa do stypendium w okresie odbywania stażu od dnia 1 lipca 2014 r. do 30 listopada 2014 r., zakończone decyzją ostateczną Starosty [...] z dnia [...] lipca 2014 r. Następnie decyzją z dnia [...] maja 2017 r. uchylił decyzję własną z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] dotyczącą przyznania LR prawa do stypendium w okresie odbywania stażu od dnia 1 lipca 2014 r. do 30 listopada 2014 r. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] uchylił tą decyzje i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda zarzucił brak wydania w spawie decyzji kończącej postępowanie w spawie ustalenia uprawnień skarżącej do dalszego pozostawania w prawnym statusie bezrobotnego. Końcowo zaznaczył, że orzeczenie o utracie prawa do stypendium z tytułu odbywania stażu będzie mogło zapaść w sprawie dopiero po wprowadzeniu do obrotu prawnego decyzji orzekającej utratę statusu bezrobotnego od początkowego dnia wykonywania przez skarżącą innej pracy zarobowej. W wyniku powyższego stanowiska organ I instancji wznowił postępowanie w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej – postanowienie z dnia 21 czerwca 2017 r., które zakończyła decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017 r nr [...] którą organ ostatecznie pozbawił LR statusu osoby bezrobotnej z dniem 1 maja 2014 r. Pismem z dnia 4 września 2017 r. Starosta [...] zawiadomił L. [...] o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego dotyczącego zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 lipca 2014 r. do 30 listopada 2014 r., powołując art 76 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy ( Dz.U. 2018 r., poz. 1265; dalej: "ustawa o promocji zatrudnienia"). Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] Starosta [...] wydał będące przedmiotem kontroli postanowienie o zawieszeniu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego stypendium za okres od dnia 1 lipca 2014 r. do 30 listopada 2014 r. Na podstawie informacji uzyskanych od Wojewody [...] organ ustalił, że LR złożyła skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie pozbawiania jej statusu bezrobotnego. Od wyniku tej sprawy Starosta [...] uzależnił wynik w sprawie zwrotu nienależnie pobranego stypendium stażowego, co mając na uwadze i działając na podstawie art 97§ 1 pkt 4 K.p.a. zawiesił postępowanie. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie wyżej powołanego art 97 § 1 pkt 4 K.p.a. i wniosła o uchylenie tego postanowienia i zobowiązanie organu do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy tj. do umorzenia postępowania. W uzasadnieniu podniosła, że wszczęcie i prowadzenie tego postępowania jest bezprzedmiotowe, gdyż w obrocie prawnym brak było decyzji pozbawiającej skarżącą statusu bezrobotnego oraz odmawiającej prawa do stypendium, przy czym podkreśliła, że drugą z wymienianych decyzji należy traktować jako warunek sine qua non dla prowadzenia postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia. Za rażące uważa więc zawieszenie postępowania w sytuacji, gdy sprawa statusu bezrobotnego jest aktualnie przedmiotem badania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie, a sprawa odmowy przyznania stypendium na etapie postępowania odwoławczego. Wojewoda [...] nie podzielił powyższych zarzutów i opisanym na wstępie postanowieniem utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że w dacie zawiadamiania strony o wszczęciu postępowania w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, w toku było postępowanie odwoławcze w sprawie utraty przez skarżącą statusu bezrobotnego. Od rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy sprawy dotyczącej utraty statusu bezrobotnego uzależnione było wydanie decyzji w zakresie uprawnień do stypendium stażowego. Organ wskazał również, że wznowienie postępowania w przedmiocie utraty przez stronę statusu bezrobotnego mogło powodować równoległe wszczęcie z urzędu postępowań w przedmiocie związanym nierozerwalnie z posiadaniem statusu bezrobotnego lub braku jego posiadania w okresie pobierania świadczenia z Funduszu Pracy, tj. przyznania prawa do stypendium z tytułu odbywania stażu oraz obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła naruszenie: - art 138 § 1 pkt 1 w zw. z art 144 w zw. z art 97 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, - art 105 K.p.a. w zw. z art 76 ust. 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia poprzez nie umorzenie postępowania. W uzasadnieniu sformułowała argumenty tożsame z tymi, które znalazły się w uzasadnieniu odwołania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r., poz.2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola pod względem zgodności z prawem przebiega w trzech płaszczyznach, tj. oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym, dochowania wymaganej prawem procedury oraz respektowania reguł kompetencji (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2006 r., I GSK 1421/2005 to i pozostałe powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach: orzeczenia.nsa.gov.pl). Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach normuje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej "P.p.s.a."). Dokonując kontroli działalności administracji publicznej sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Warunkiem uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości lub części jest zgodnie z art 145 § 1 pkt 1 lit. a – c P.p.s.a. stwierdzenie przez sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Warunkiem uwzględnienia skargi i stwierdzenia nieważności postanowienia w całości lub części jest zajście przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Warunkiem uwzględnienia skargi i stwierdzenia wydania postanowienia z naruszeniem prawa jest zajście przyczyn określonych w K.p.a. lub innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Wojewody [...] utrzymujące w mocy postanowienie Starosty [...] zawieszającego z urzędu postępowanie w sprawie dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego stypendium stażowego. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w wyżej zakreślonych granicach Sąd nie znalazł podstaw do jego uchylenia. Organy nie dopuściły się naruszenia przepisów, dochowały wymaganej prawem procedury a także reguł kompetencji. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów obu instancji stanowił art 97 § 1 pkt 4 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Starosta [...] zawieszając postępowanie w sprawie zwrotu niezależnie pobranego przez L. [...] stypendium stażowego uzależnił jego wynik od wyniku postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi L. [...] na decyzję Wojewody [...] orzekającą o utracie statusu osoby bezrobotnej, sygn. akt II SA/Rz 672/18. Organ I instancji wyjaśnił, a organ odwoławczy się z tym zgodził, że ustalenie obowiązku zwrotu stypendium stażowego zależy od uprzedniego prawomocnego przesądzenia, czy zostały spełnione warunki do nadania statusu bezrobotnego. Stanowisko organów należy uznać za usprawiedliwione zarówno treścią wyżej powołanego przepisu, jak również zasadami ekonomiki procesowej. Podstawą przyznania stypendium za odbywanie stażu jest uprzednie przyznanie statusu bezrobotnego. Tak było w niniejszej sprawie. Decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Starosta [...] działając między innymi w oparciu o art 71 ust. 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia uznał LR za osobę bezrobotną i na tej podstawie decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. w oparciu o art 53 ust. 6 ustawy o promocji zatrudnienia przyznał stypendium w okresie odbywania stażu od dnia 1 lipca 2014 r. do 30 listopada 2014 r. W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że przyznane stypendium uzależnione było od przyznania statusu bezrobotnego. Podważenie zatem pierwszej z decyzji ma bezpośredni wpływ na drugą z nich. Skoro stypendium w okresie odbywania stażu przysługuje tylko bezrobotnemu ( co wynika z treści art 53 ust. 6 ustawy o promocji zatrudnienia i rynkach pracy), to tym samym nie przysługuje ono osobie, która nie ma tego statusu. Oczywistym jest, że orzeczenie zwrotu nienależnego świadczenia, może nastąpić jedynie po uprzednim ustaleniu, we właściwym trybie przewidzianym w przepisach K.p.a., w drodze decyzji administracyjnej, że danej osobie w konkretnie określonym okresie zasiłkowym nie przysługiwał status osoby bezrobotnej. Dopiero dokonanie tego ustalenia pozwala organowi administracji, zająć się kolejną kwestią, a mianowicie sprawą zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. ( Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 kwietnia 2018 r. IV SA/Gl 85/18). Zgodzić należy się z organami, że wyjaśnienie kwestii statusu bezrobotnego w sprawie o zwrot nienależnie pobranego stypendium będzie miało charakter zagadnienia wstępnego. W ocenie Sądu przesądzenie o legalności ewentualnie o jej braku w stosunku do decyzji o utracie statusu bezrobotnego będzie miało wpływ na znajdujące się w toku postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego stypendium. Wprawdzie Sąd badając legalność decyzji w sprawie pozbawienia statusu bezrobotnego nie orzeka bezpośrednio o tym statusie, jednak wskazówki co do dalszego postępowania mogą niweczyć dotychczasowe ustalenia organów w tym zakresie, rzutując również na ocenę materialnoprawną w zakresie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego stypendium. Nie czekając na wynik postępowania sądowoadministracyjnego w przedmiocie utraty statusu bezrobotnego organ może narazić się na konieczność uchylenia opartej o tą decyzję – decyzji o zwrocie nienależnie pobranego stypendium, narażając się tym samym na zarzut naruszenia art 145 §1 pkt 8 K.p.a. ( patrz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 745/16). W ocenie Sądu nie można przy tym zarzucić organom jednoczesnego wszczęcia postępowania o utratę statusu bezrobotnego oraz postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego stypendium, w czym skarżąca upatruje zarzut nieprawidłowo zawieszonego postępowania, wnosząc jednocześnie o jego umorzenie. Brak jest przepisów, które wskazywałyby na zakaz jednoczesnego wszczęcia postępowania w sprawie o pozbawienie statusu bezrobotnego oraz postępowania dotyczącego zwrotu nienależnie pobranego stypendium. Jak wyżej wskazano decyzje te pozostają ze sobą w ścisłym związku, a materiał dowodowy zebrany w jednym postępowaniu ma bezpośredni wpływ na drugie. Nie ma zatem żadnych przeszkód by postępowania toczyły się jednocześnie. W świetle powyższego rację należy przyznać organom, że wznowienie postępowanie w sprawie statusu bezrobotnego uzasadniało również wznowienie i prowadzenie postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego stypendium stażowego. Należy przy tym zauważyć, że w niniejszej sprawie postępowanie dotyczące zwrotu nienależnie pobranego stypendium stażowego zostało wszczęte po wydaniu przez organ I instancji decyzji w sprawie utraty statusu bezrobotnego. Nie ma również podstaw do umorzenia postępowania. Zgodnie z art 105 § 1 K.p.a. organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w przypadku gdy postępowanie z jakichkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Z oczywistych względów nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania w spawie zwrotu nienależnie pobranego stypendium stażowego, w sytuacji gdy w równolegle toczącym się postępowaniu orzeczono o utracie statusu bezrobotnego stanowiącego warunek konieczny przyznania stypendium. Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art 151 P.p.s.a. Na marginesie Sąd wskazuje, że w dniu 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 127/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wydał wyrok, którym oddalił skargę LR na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia jej statusu osoby bezrobotnej. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2018 r. stwierdzono prawomocność wyroku.