II SA/Rz 674/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia SO (del.) Elżbieta Mazur-Selwa po rozpoznaniu w dniu 15 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi i W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - p o s t a n a w i a - zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 3/4 częściach. II SA/Rz 674/14 Uzasadnienie Przedmiotem skargi Z. R. wniesionej wspólnie z W. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (zwany dalej WSA) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Skarżąca w terminie do solidarnego uiszczenia wpisu sądowego od skargi wraz z mężem W. S. (współskarżącym) w kwocie 200 zł., złożyła wniosek PPF wnosząc o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy WSA zwolnił skarżącą od wpisu od skargi w 1/2 części, w pozostałej części odmówił zwolnienia od kosztów sądowych. Od tego postanowienia w dniu 3 września 2014 r. skarżąca złożyła w WSA, sprzeciw, zwróciła uwagę na nową okoliczność nie braną pod uwagę przy rozpoznaniu wniosku przez referendarza tj. sprawowanie przez skarżącą wraz mężem opieki nad S. R. (teściową, matką), która jest osobą starszą, zamieszkującą samotnie, schorowaną i wymagającą stałej opieki osób drugich. Na potwierdzenie tej okoliczności załączono zaświadczenie lekarskiej z 1 września 2014 r. Podniesiono, że opieka polega na robieniu zakupów, ich dowozu, rejestracji do lekarzy, dowozu do przychodni, szpitala, zakupów leków itd. Do tego celu skarżący używają samochód, którego miesięczne koszty utrzymania wynoszą 150 zł przy równoległym wykorzystywaniu go w firmie. W związku z tym wydatki ponoszone na samochód są niezbędne. Odległość od miejsca zamieszkania skarżących i S. R. to 26 km. Podkreślono, że wydatki jakie ponoszą na telefon (130 zł) oraz internet (102 zł) są również niezbędne odpowiednio do kontaktu z chorą matką (w zakresie leczenia) oraz nauki przez córki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, zwolnienie tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu dla niej i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy tylko zwolnienia od kosztów sądowych w całości, tj. w zakresie częściowego prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy w tym zakresie musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącej w całości, gdyż wskazane przez nią informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie, w jakim sprzeciwiająca się tego oczekuje. Według zawartego we wniosku i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia, skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwoma córkami (23 i 27 lat). Jako posiadany majątek wnioskodawczyni wykazała mieszkanie (47 m²), nieruchomość rolną (0,79 ha) oraz samochód osobowy Nissan Almera (rok prod. 2000), zaś jako źródła dochodów pobierany przez siebie zasiłek dla bezrobotnych oraz wynagrodzenie za pracę starszej córki w wysokości odpowiednio 673 i 1280 zł. (kwoty netto); młodsza córka studiuje, a mąż rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej, która jednak obecnie nie przynosi dochodów (z przedstawionych deklaracji VAT-7 za kwiecień, maj i czerwiec 2014 r. wynika, że są one minimalne). Średnia wysokość ponoszonych przez nich w skali miesiąca wydatków to: zakup żywności – 750 zł., opłaty za mieszkanie – 670 zł., korzystanie z telefonu – 130 zł., utrzymanie samochodu – 150 zł. Wyciąg z rachunku bankowego skarżącej oraz jej męża na dzień 8 lipca 2014 r. wykazywał ujemne salda w wysokości odpowiednio 5395 zł. i 4699 zł. Dodatkowo w sprzeciwie zwrócono uwagę na sprawowanie przez skarżącą wraz mężem opieki nad S. R. (teściową, matką), która jest osobą starszą, zamieszkującą samotnie, schorowaną i wymagająca stałej opieki osób drugich. Nadto wskazano na wydatki związane z utrzymaniem internetu (102 zł). Wśród wydatków skarżącej wraz z rodziną najważniejsze to te związane z utrzymaniem domu i zakupem żywności. Przyjmując, że skarżąca rzeczywiście ponosi takie miesięczne koszty należałoby uznać, że otrzymywane przez rodzinę dochód wystarcza na pokrycie bieżących wydatków. Posiadanie stałych dochodów oraz nieruchomości, mimo z pewnością ponoszonych kosztów zwykłego utrzymania powoduje, że obowiązek ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie nie może zostać w stosunku do skarżącej wyłączony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że udzielona pomoc prawna ze środków publicznych nie służyłaby w istocie zaspokojeniu prawa skarżącej do Sądu. Analizując zawarte w aktach sprawy oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, Sąd uznał, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony. Sytuacja skarżącej nie jest na tyle zła, aby nie mogła ona partycypować częściowo w kosztach postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na obecnym etapie postępowania koszty postępowania obejmują uiszczenie solidarnie wraz z mężem wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Ponadto koszty te obejmować mogą opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, w przypadku jej oddalenia (100 zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (100 zł). W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że uzasadnione jest przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w rozmiarze 3/4 części, co oznacza, że ww. kwoty ulegną odpowiedniemu zmniejszeniu (i tak np. uiszczenie solidarnie wpisu sądowego od skargi będzie wynosiło 50 zł, a nie 200 zł). Dodać trzeba, że w razie uwzględnienia skargi, na wniosek skarżącej, Sąd orzeknie o zwrocie poniesionych kosztów. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 i 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia