II SA/Rz 684/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 16 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia z urzędu projektu podziału nieruchomości postanawia I. Przyznać skarżącemu prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. K. Ż. wezwany do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] wnosząc o uchylenie wydanego w tym przedmiocie zarządzenia, zwrócił się jednocześnie o zwolnienie od tego wpisu z powodu trudnej sytuacji materialnej; nie posiada żadnego dochodu z pracy, pozostaje zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, posiada jedynie 1,57 ha gruntu V i VI klasy. W złożonym następnie na wezwanie Sądu urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF powołując się na te same argumenty wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika dodatkowo, że: - pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, - oprócz gruntu rolnego na posiadany przez nich majątek składa się drewniany dom o pow. 46 m², - żona skarżącego pobiera rentę w wysokości 508 zł. brutto, stanowiącej jedyne źródło ich dochodów, z niego finansuje także wydatki związane z leczeniem. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 199 powołanej ustawy na stronach ciąży obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Obowiązek ten potwierdza wyjątkowy charakter prawa pomocy i zasadniczo wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe lub dochody powinny się z nim liczyć. Ocena zasadności złożonego wniosku dokonana przez pryzmat wskazanych wyżej ustawowych przesłanek przyznawania prawa pomocy i aktualnej sytuacji materialnej wnioskodawcy przemawia za jego częściowym uwzględnieniem. Wynika to przede wszystkim z sytuacji finansowej skarżącego, który jako osoba bezrobotna nie posiada żadnego stałego źródła dochodów i finansowo w znacznej mierze jest z pewnością uzależniony od pobierającej rentę żony. Kwota tej renty, tj. 508 zł. brutto, mając na uwadze nawet tylko zwykłe związane z utrzymaniem wydatki 2 osób nie pozwala na poniesienie przez niego całości kosztów postępowania, tj. wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w kwocie 200 zł., pozostałych kosztów sądowych mogących wystąpić w przyszłości oraz ewentualnych kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Dlatego też uznając brak możliwości poniesienia przez K. Ż. pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i żony postanowiono na obecnym etapie postępowania ograniczyć w stosunku do niego obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie do związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Związane jest to przede wszystkim z brakiem spełniania przez niego przesłanki do przyznania całkowitego prawa pomocy. Mimo powoływania się na trudną sytuację materialną skarżący nie wykazał, jakie jego oraz żony konieczne i uzasadnione potrzeby życiowe byłyby zagrożone wskutek chociażby częściowego partycypowania w kosztach postępowania. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia); tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593. Mimo trudności finansowych skarżący do takich osób się nie zalicza, przy czym należy podkreślić, iż pod uwagę brane są dochody (lub ich brak) nie tylko osoby wnioskującej, lecz wszystkich pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Żona skarżącego pobiera świadczenie rentowe, mimo że nie jest ono wysokie. Mają oni zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, są też posiadaczami gospodarstwa rolnego, z którego jak wynika z treści skargi czerpią określone pożytki (skarżący podaje, iż hoduje krowę i drób i z tego utrzymuje rodzinę). Należy przy tym zauważyć, iż niezależnie od dokonanego podziału związanej z przedmiotem skargi nieruchomości wchodzącej w skład tego gospodarstwa, korzystanie z jej części przeznaczonej pod budowę autostrady nie jest jeszcze obecnie wyłączone, ani nawet ograniczone. Posiadanie nieruchomości rolnej nawet gdy nie przynosi ona wymiernych korzyści finansowych lub są one niewielkie z pewnością poprzez pozyskiwane z niej pożytki (płody rolne) wpływa na obniżenie pozostałych obciążeń finansowych związanych ze zwykłym utrzymaniem. W tej sytuacji wobec braku innych osób pozostających na utrzymaniu skarżącego i jego żony, zwolnienie od kosztów sądowych będzie stanowiło dla K. Ż. wystarczającą pomoc ze strony Skarbu Państwa. Zwolnienie to jest o tyle ważne, iż ewentualna odmowa w tym zakresie mogłaby pozbawić go prawa do sądowej kontroli zaskarżonej decyzji (opłacenie wpisu od skargi lub zwolnienie od niego stanowi warunek nadania jej dalszego biegu). Uznając zatem potrzebę reprezentacji przez fachowego pełnomocnika już na etapie wnoszenia skargi wnioskodawca powinien sam starać się wygospodarować na to potrzebne środki. Podkreślenia w związku z tym wymaga, iż przepisy postępowania sądowoadministracyjnego nie ustanawiają wymogu działania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie z wyjątkiem konieczności sporządzenia przez taką osobę niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej), a sąd orzekający w sprawie bierze pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Z tych przyczyn na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.