II SA/Rz 687/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant specjalista Anna Zięba-Drymajło po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2017 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo wychowawczej uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] ( dalej: "organ odwoławczy", "organ II instancji" lub "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Starosty Powiatu [...] ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] orzekającą o odmowie B. K. ( dalej: "Skarżącemu") umorzenia w całości należności w wysokości 16.068,20 zł z tytułu opłaty za pobyt dziecka J. K. w placówce opiekuńczo wychowawczej Dom Dziecka "[...]" w [...] w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 marca 2017 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 194 ust. 2 i 3 i art. 193 ust. 1 pkt 1 i 2 ust. 2 i 6 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej ( Dz.U z 2017 r., poz. 697 ze zm.; dalej: "ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej"). Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że Starosta Powiatu [...] decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2016r. odmówił B. K. odstąpienia od ustalenia miesięcznej opłaty za pobyt dziecka J. K. w placówce opiekuńczo-wychowawczej - Dom Dziecka "[...]" w [...] w okresie od 1 listopada 2016r. do 31 marca 2017r. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu [...] grudnia 2016r. Następnie decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2016r. naliczył B. K. opłatę za okres od 1 listopada 2016r. do 31 marca 2017r. w wysokości po 3 213,64 zł miesięcznie tj. 16. 068,20 zł. W dniu 3 stycznia 2016r. B. K. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie w całości naliczonej należności. Organ I instancji ustalił, że B. K. jest osobą niepełnosprawną z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności okresowo do 31 marca 2017r., pobiera rentę, decyzją Prezydenta Miasta [...] przyznano mu dodatek mieszkaniowy w wysokości po 174,53 zł miesięcznie przez okres od 1 sierpnia 2016r. do 31 stycznia 2017r., którego wypłatę wstrzymano decyzją z dnia 6 października 2016r. od dnia 1 października 2016r. Wyrokiem zaocznym z dnia 13 stycznia 2016r. sygn. akt III RC 360/15 Sąd Rejonowy w Mielcu, Wydział III Rodzinny i Nieletnich zasądził od B. K. alimenty na rzecz małoletniego J. K. w wysokości po 100 zł miesięcznie płatne do rąk Dyrektora Domu Dziecka w [...]. Według ustaleń organu Skarżący w grudniu 2016r. nie zapłacił zasądzonych alimentów. Organ ustalił, że B. K. uzyskał w grudniu 2016r. dochód ustalony zgodnie z § 2 pkt 2 uchwały Rady Powiatu [...] podjętej w dniu 30 października 2014 roku Nr XLIII/342/2014 w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt w pieczy zastępczej, publikowaną w Dzienniku Urzędowym Województwa Podkarpackiego z dnia 30 października 2014 roku (poz. 3297) – dalej uchwała – w wysokości 1 042,18 zł - renta. Na podstawie tych ustaleń organ I instancji stwierdził, że w sprawie nie zachodzi przypadek określony w § 4 ust. 1 pkt 1 uchwały - uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne lub egzekucja została umorzona- przeciwko B. K. nie toczy się obecnie żadne postępowanie egzekucyjne dotyczące w/w należności, brak jest również przesłanek przemawiających za przyjęciem, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego w/w należności okaże się bezskuteczne albo zostanie umorzone. Nie może być również mowy o sytuacji określnej w § 4 ust. 1 pkt 2 uchwały- pobyt w pieczy zastępczej został zakończony w wyniku odzyskania przez osoby zobowiązane możliwości zapewnienia dziecku opieki i wychowania, a utrzymanie zobowiązania mogłoby prowadzić do ponownej utraty możliwości sprawowania opieki i wychowania oraz ponownego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej - małoletni J. K. nadal przebywa w placówce opiekuńczo- wychowawczej Dom Dziecka "[...]" w [...]. Organ I instancji stwierdził również brak przesłanek do umorzenia z § 3 ust. 2 pkt 1 lub pkt 2 uchwały. Na podstawie § 3 ust. 2 pkt 1 uchwały odstąpienie od ustalenia opłaty następuje jeżeli dochód osoby zobowiązanej lub dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej nie przekracza 150% kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej. Dochód Skarżącego wyniósł 1 042,18 zł i przekracza 150% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej (951 zł). Z kolei § 3 ust. 2 pkt 2 w/w uchwały stanowiący że, odstąpienie od ustalenia opłaty następuje jeżeli dochód osoby zobowiązanej lub dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej nie przekracza 250% kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej, a osoby te wychowują inne dzieci pozostające pod ich opieką lub posiadają na utrzymaniu inne pełnoletnie dzieci uczące się lub ponoszą odpłatność za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej (...), w pieczy zastępczej nie ma zastosowania do B. K. ponieważ pomimo tego, że dochód (1 042,18 zł) nie przekracza 250% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej ( 1. 585 zł ) to wnioskodawca jako osoba zobowiązana nie wychowuje innych dzieci pozostających pod jego opieką oraz nie ponosi odpłatności za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej, innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację; w pieczy zastępczej. Ze względu na ważny interes społeczny, ograniczone środki w budżecie powiatu na realizację obligatoryjnych zadań powiatu w zakresie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej a także przekroczenie kryterium dochodowego, organ I instancji nie uwzględnił przesłanki, o jakiej mowa w § 3 ust. 3 lit. b uchwały- orzeczonej niepełnosprawności. Jednocześnie organ wskazał, że Skarżący spełnia przesłanki z § 5 i § 6 uchwały - umorzenia w części oraz odroczenia terminu płatności naliczonej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, w związku z czym zasugerował złożenie wniosku o częściowe umorzenie i odroczenie terminu płatności naliczonej z tytułu opłaty za pobyt dziecka J. K. w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W odwołaniu Skarżący podniósł, że jest osobą niepełnosprawną, której jedynym środkiem utrzymania jest renta w wysokości 1.042,18 zł. Obecnie jest osobą bezrobotną. Z tych środków musi opłacić wszystkie opłaty związane z utrzymaniem mieszkania. Z powodu ograniczonych funduszy nie opłaca w całości czynszu, w ostatnim czasie nie był również w stanie opłacać alimentów na syna. To co zostaje mu po uiszczeniu opłat nie wystarcza mu nawet na skromne życie, z tego powodu bardzo często zapożycza się u znajomych. Dodał również, że o ile syn przebywa w placówce to jednak ferie, wakacje, święta i dni wonne spędza u niego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło zarzutów i zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Kolegium przytaczając przepisy stwierdziło, że organ I instancji przeprowadził szerokie postępowanie dowodowe oceniając zebrane dowody i wyjaśniając podstawy orzeczenia, a także podając przyczyny nie uwzględnienia przesłanki niepełnosprawności. W skardze do Sądu Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów sądowych w całości. Decyzji zarzucił naruszenie art. 194 ust. 2 i 3 i art. 193 ust. 1 pkt 1 i 2 ust. 2 i 6 ustawy o wspieraniu rodziny poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 4 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 3 ust. 3 uchwały Rady Powiatu [...] z dnia 30 października 2014 r., nr XLIII/342/2014, poprzez ich niezastosowanie a w konsekwencji nałożenie na niego obowiązków niemożliwych do zrealizowania. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że opłata została naliczona w okresie kiedy pracował- umowa o pracę na okres próbny. Od 1 stycznia 2017 r. do 31 marca 2017 r. nie pracował i nadal nie pracuje, utrzymuje się wyłącznie z renty w wysokości 1047 zł netto, w związku z czym twierdzi, że jego dochód w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 31 marca 2017 r. nie przekraczał 150 % kryterium dochodowego. Ponadto zarzucił organowi, że nie wziął pod uwagę przesłanki z art. 5 ust. 1 pkt 1 uchwały, która stanowi, że umorzenie może nastąpić jeżeli dochód nie przekracza 350 % kryterium dochodowego. Pominął również, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 uchwały w zw. z art. 3 ust. 3 uchwały zasadnym jest umorzenie w całości opłaty ze względu na chorobę stwierdzoną orzeczeniem o niepełnosprawności. Przy piśmie z dnia 25 maja 2017 r. Skarżący dołączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 17 maja 2017 r. stwierdzające u niego umiarkowany stopień niepełnosprawności. Skarżący nadmienił jednoczenie, że z uwagi na problemy wychowawcze jego syn aktualnie przebywa w placówce w [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna Organy procedujące w niniejszej sprawie naruszyły zarówno przepisy prawa procesowego jak i prawa materialnego w stopniu, który przełożył się na wynik sprawy. Wątpliwości Sądu budzi już zakres wniosku w niniejszej sprawie. Bezspornie w dniu 3.09.2016r. skarżący zwrócił się o umorzenie w całości naliczonej należności z tytułu opłaty za pobyt dziecka J. K. w placówce opiekuńczo wychowawczej: Dom Dziecka "[...]" w [...] w okresie od 1 listopada 2016r. do 31 marca 2017r. Zgłoszenie żądania należności w całości zrodziło po stronie organów obowiązek poczynienia ustaleń co do przesłanek umorzenia w całości jak i w części. Odsyłanie strony na drogę kolejnego postępowania administracyjnego jest nieracjonalne, kłóci się z zasadą ekonomiki postępowania administracyjnego. Ani przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ani przepisy uchwały nie zawierają w tym zakresie żadnych norm które uniemożliwiałoby rozstrzygnięcie żądania umorzenia w wyższym zakresie jako częściowego uwzględnienia wniosku o umorzenie należności w całości (§ 7 uchwały). W niniejszej sprawie organy zaprezentowały odmienny pogląd w tej mierze. Stanowisko organów jest nie do obrony także z tej przyczyny, że skarżący w toku postępowania administracyjnego zmienił żądanie wniosku. Świadczy o tym passus zawarty w odwołaniu skarżącego z dnia 21.02.2017r. (k.8 akt adm.); "Jako uzasadnienie mojego odwołania przedstawiam fakt, że wg § 5 i 6 uchwały spełniam przesłanki do umorzenia należności". Należy to rozumieć jako zgłoszenie ewentualnego zgłoszenia umorzenia należności w części, na podstawie § 5 i § 6 uchwały. SKO w kontrolowanej decyzji w ogóle nie rozważał tej kwestii pomimo zarzutu odwołania, zmiany żądania i de facto przesądzenia przez organ I instancji zasadności żądania skarżącego umorzenia należności w części na post § 5 i 6 uchwały. Świadczy to o naruszeniu przez SKO art. 138§1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. i art. 61 k.p.a. poprzez nie odniesienie się w całości do zgłoszonego żądania, zarzutów odwołania w stopniu, który mógł wpłynąć na wynik sprawy. Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził także naruszenie przez organ art.7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie i należyte uzasadnienie wszystkich przesłanek umorzenia należności w całości, w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty w stosunku do skarżącego. Organ I instancji rozpoznając wniosek skarżącego przywołał § 7 uchwały, w myśl którego m.in. umorzenie w całości lub części, odroczenie terminów płatności, rozłożenie na raty, w myśl którego następuje po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i zebraniu materiału dowodowego ustalającego sytuację dochodową, majątkową, rodzinną i zdrowotną osoby zobowiązanej. Poczynione przez organy ustalenia nie dają odpowiedzi na pytanie czy skarżący jest osobą samodzielną, zaradną, jaki jest jego stan zdrowia (znamy tylko informacje o stanie niepełnosprawności), czy wymaga pomocy innych osób, czy ktoś i w jaki sposób mu pomaga w codziennych czynnościach. Brak jest także ustaleń co do rzeczywistych kosztów utrzymania skarżącego, ile płaci za media, żywność, ubrania, czy zażywa leki i jakie, jaki jest miesięczny koszt zakupu leków, czy ma długi, z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Brak tych informacji nie pozwalał organom w sposób należyty ocenić przesłanek umorzenia należności wynikających z przepisów uchwały. I tak nie wiadomo na jakiej podstawie organ I instancji przyjął, że nie zachodzą przesłanki z art. § 4 ust. 1 pkt 1 uchwały, który stanowi, że umorzenie w całości naliczonej należności z tytułu opłaty wraz z odsetkami osobie zobowiązanej może nastąpić jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne lub egzekucja została umorzona. Z faktu, że nie toczy się postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi, ani że nie umorzono egzekucji przeciwko niemu, ani że egzekucja nie okazała się bezskuteczna nie można wyciągać wniosku że zachodzi uzasadnione przypuszczenie że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Ocena tej przesłanki powinna zostać dokonana poprzez zestawienie wysokości należności i podlegających egzekucji składników majątku dłużnika, przy uwzględnieniu przywilejów egzekucyjnych oraz oczywiście ewentualnych innych wymagalnych wierzytelności w stosunku do dłużnika. Analiza przesłanek z § 4 ust 1 pkt 2 i 3 uchwały nie budzi zastrzeżeń. Wątpliwości sądu dotyczą również przesłanek z § 4 ust. 1 pkt 4 uchwały, który stanowi, że umorzenie w całości zaliczanej opłaty z odsetkami osobie zobowiązanej może nastąpić, jeżeli osoba zobowiązana spełnia warunek, o którym mowa w § 3 ust 3 uchwały. § 3 ust 3 uchwały odsyła w pkt a – k do 11 sytuacji, które mogą być podstawą umorzenia należności. Organ w uzasadnieniu decyzji odniósł się tylko do 1 przesłanki z §3 ust. 3 pkt b " orzeczona niepełnosprawność". Organ nie uwzględnił przesłanki "orzeczona niepełnosprawność" (§ 3 ust. 3 lit. b uchwały) ze względu na ograniczone środki w budżecie powiatu na realizację obligatoryjnych zadań powiatu w zakresie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz przekroczenie dochodu B. K. w stosunku do 150% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej.. Sąd stwierdza, że przytoczona wyżej argumentacja organu nie ma związku z przesłanką niepełnosprawności i w tym zakresie jest niepełna. Brak analizy przesłanek z § 3 ust 3 pkt a i c – k uchwały oznacza niewyjaśnienie okoliczności § 4 ust 1 pkt 4 w zw. z §3 ust 3 pkt a i c – k uchwały. Naruszenie przepisów § 4 ust 1 pkt 1 i 4 i ust 7 uchwały w zw. z art. 194 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez ich zastosowanie w nienależycie ustalonym stanie faktycznym miało wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. i art. 135 p.p.sa. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sad orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.