II SA/Rz 69/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2015 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. L. i Z. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] października 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej warunki zabudowy terenu - postanawia - I. przyznać skarżącej Z. J. prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Z. J., w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji w postaci budowy obiektów do hodowli zwierząt gospodarskich, złożyła wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów związanych ze złożeniem tej skargi oraz o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Żądanie to podtrzymała następnie na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy precyzując, że ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu podniosła, że jest osobą w podeszłym wieku. Cierpi na liczne schorzenia, dlatego też pozostaje pod stałą opieką diabetologa, hematologa i endokrynologa. Utrzymuje się z renty po mężu wynoszącej 935,21 zł, która wystarcza jej tylko na pokrycie wydatków związanych z zakupem lekarstw, żywności oraz zapłatą rachunków związanych z utrzymaniem domu o pow. 100 m.kw., który położony jest na działce o pow. 3 ha. Z tego względu nie jest w stanie ponieść kosztów łączących się ze sprawą zainicjowaną jej skargą. Z uwagi zaś na wiek "nie do końca" rozumie treść kierowanych do niej pism, dlatego też wnosi o ustanowienie dla niej profesjonalnego zastępcy prawnego. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Unormowania ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." ustanawiają zasadę odpłatności tego postępowania. Wyrażona jest ona w art. 199 P.p.s.a. stanowiącym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Regulacje szczególne, które pozwalają osobom o braku dostatecznych środków finansowych na obronę swojego interesu prawnego na drodze sądowej to te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Z racji obowiązywania wskazanej wyżej reguły, powołane przepisy szczególne muszą być interpretowane ściśle tak, by nie doprowadzić do nadużywania prawa pomocy, którego źródłem finansowania są przecież środki publiczne. Z powyższym związany jest obowiązek wykazania przez podmiot wnioskujący o wsparcie ze strony Państwa, że faktycznie znajduje się w sytuacji, w której pomocy takiej potrzebuje. Wskazany ciężar dowodu wynika wprost z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. ustanawiających przesłanki przyznania prawa pomocy. Wedle pierwszego z tych przepisów, dotyczącego tzw. całkowitego prawa pomocy (tzn. zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata), aby je uzyskać strona musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast uzyskanie tzw. częściowego prawa pomocy, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (tzn. zwolnienia tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującego tylko ustanowienie adwokata) możliwe jest w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że prawo pomocy w najszerszych dopuszczonych przez ustawodawcę granicach odnosi się tylko do osób znajdujących się w naprawdę trudnej sytuacji materialnej, a więc de facto będących w stanie ubóstwa. Orzecznictwo sądowe zalicza do nich osoby bezrobotne, samotne, bez źródeł stałego dochodu i majątku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25.01.2012 r. II FZ 796/11, publ.: www.nsa.gov.pl). Oznacza to więc, że każda osoba, która jednak pewnymi dochodami czy majątkiem dysponuje winna partycypować w kosztach postępowania sądowego na miarę swoich możliwości finansowych. Rozpatrując wniosek Z. J. uznano, że przedstawione w nim informacje dotyczące jej stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów kwalifikują ją do otrzymania częściowego tylko wsparcia od Państwa. Wnioskodawczyni nie ma bowiem nikogo na utrzymaniu przez co może wszystkie środki, którymi dysponuje przeznaczyć wyłącznie na własne potrzeby. Ponadto, zabezpieczona jest w jej przypadku potrzeba mieszkania. Z uzyskiwanej renty strona jest w stanie wykupić potrzebne jej wyżywienie, lekarstwa, jak też opłacić rachunki związane z domem. Na obecnym etapie postępowania na skarżącej ciąży obowiązek uiszczenia kwoty 200 zł tytułem wpisu od złożonej przez nią skargi. Natomiast w dalszym toku postępowania może ewentualnie powstać obowiązek uiszczenia kolejnych 200 zł, w tym 100 zł za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem w razie oddalenia skargi oraz 100 zł z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej. Ponadto, skarżąca domaga się także ustanowienia adwokata. Mając zatem to wszystko na uwadze uznano, że strona dysponując rentą w kwocie jedynie 935,21 zł miesięcznie oraz nie posiadając poza domem i działką, na której jest on położony żadnego majątku, nie jest w stanie ponieść w całości ciężaru wszystkich łączących się ze sprawą kosztów tj. sądowych i stanowiących wynagrodzenie adwokata. Dlatego też celem otwarcia jej drogi sądowej zwolniono ją od wszelkich kosztów sądowych. Natomiast odmówiono ustanowienia dla niej adwokata. Równocześnie wskazuje się, że jedynym kryterium, w oparciu o które rozstrzyga się w tym ostatnim przedmiocie, a zatem co do konieczności ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, jest kryterium ekonomiczne. Stąd podniesiona przez stronę okoliczność, iż "nie do końca rozumie" kierowane do niej pisma sądowe nie może mieć w tym przypadku jakiegokolwiek znaczenia. Zaznaczyć także należy, że z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach, nie będąc związanym zarzutami, wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Z tych względów orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.