II SA/Rz 692/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 6 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie zameldowania na pobyt stały postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. Wnioskiem złożonym na obowiązującym formularzu PPF skarżąca A. J. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując w jego uzasadnieniu na swój wiek (87 lat), zły stan zdrowia związany z wydatkami na leczenie i opiekę innych osób, wydatki na zakup opału, energii elektrycz., gazu butlowego, "wydatki na nieruchomość z której nie mam żadnej korzyści (nie uprawiam), ciężkie warunki mieszkaniowe (brak ubikacji, łazienki, ciepłej wody). Na podstawie zawartego we wniosku i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia ustalono, iż: - skarżąca zamieszkuje wraz z 55-letnim synem w domu o pow. 80 m² (kuchnia o pow. 20 m² i pokój o pow. 25 m²); oprócz domu do jej dyspozycji pozostaje także nieruchomość rolna o pow. 2,5 ha (nie generuje ona żadnych dochodów, w tym z tytułu dopłat do produkcji rolnej), - źródło utrzymania skarżącej stanowi emerytura w wysokości 959 zł. brutto, którą oprócz w/w wydatków przeznacza na zakup żywności, środków czystości, opłaty za telefon (często nie wystarcza jej środków na zaspokojenie podstawowych codziennych potrzeb), - skarżąca z uwagi na brak możliwości samodzielnej egzystencji (zał. kserokopia zaświadczenia lekarskiego) pozostaje pod nieodpłatną opieką syna, jednak nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego; "jest /on/ na oddzielnym rozrachunku", a pobieraną rentę (inwalida I grupy) w kwocie 682 zł. wydaje na swoje potrzeby, w tym leczenie psychiatryczne (zał. kserokopia karty informacyjnej leczenia szpitalnego). Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza w/w przesłanek w kontekście sytuacji materialno – bytowej A. J. i jej syna wskazuje na częściową zasadność złożonego wniosku, z uwagi na co postanowiono przyznać skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od całości związanych ze sprawą kosztów sądowych (dot. to m.in. wpisu od skargi, którego opłacenie jest niezbędnym warunkiem jej rozpoznania). Wynika to przede wszystkim z jej ograniczonych możliwości płatniczych podyktowanych wysokością pobieranego przez nią świadczenia, jak i znacznymi wydatkami na utrzymanie i leczenie, które z pewnością nie pozwoliłyby jej bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania ponieść związanych ze sprawą kosztów postępowania. Wg dokonanej oceny obciążenie skarżącej zarówno kosztami sądowymi jak i ustanowienia pełnomocnika z wyboru nie pozostałoby bez wpływu na możliwość zaspokojenia przez nią niezbędnych potrzeb życiowych. W tej sytuacji postanowiono ograniczyć w stosunku do wnioskodawczyni ustawowy obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.) do kosztów związanych z ewentualnym ustanowieniem fachowego pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważa za niezbędny (nie kwestionując przy tym oczywiście złego stanu zdrowia skarżącej i braku możliwości samodzielnego prowadzenia sprawy należy zauważyć, iż skarżąca już w postępowaniu przed organami administracji swym pełnomocnikiem ustanowiła syna, który jest bardzo dobrze zorientowany we wszystkich jej aspektach, a przy tym zdolny do reprezentowania matki). Podyktowane jest to brakiem wykazania przesłanki warunkującej przyznanie całkowitego prawa pomocy. Obowiązek z tym związany ciąży na osobie wnioskującej, z czego ani A. J. ani jej pełnomocnik się nie wywiązali. Mimo nie budzącego wątpliwości treści wezwania wynika to przede wszystkim z: - braku udzielenia dokładnego i wyczerpującego dodatkowego oświadczenia (podpisanego zarówno przez skarżącą jak i jej syna) co do ponoszonych przez nich średnich miesięcznych wydatków związanych z zakupem żywności i leczeniem oraz kosztów utrzymania domu (ze wskazaniem, w jakiej części koszty te są ponoszone przez każdego z domowników w przypadku, gdy nie prowadzą oni wspólnego gospodarstwa domowego), - rozbieżności co do charakteru opieki sprawowanej nad A. J.; stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu wniosku PPF "wydaję dużo na leczenie oraz na opiekę osób drugich" - przy braku możliwości samodzielnej egzystencji skarżącej - sugerowało odpłatny charakter tej opieki, czemu przeczy treść dodatkowego oświadczenia, wg którego jest ona sprawowana nieodpłatnie przez jej syna (pełnomocnika), - braku wskazania sposobu wykorzystania (zagospodarowania) posiadanej nieruchomości rolnej (2,5 ha) i informacji nt. jej ewentualnego udostępnienia osobom trzecim (np. w drodze dzierżawy); nie spełnia tego kryterium oświadczenie, iż A. J. nie pobiera żadnych dochodów i korzyści z pola i nie posiada żadnych dopłat rolnych (w wyraźny sposób została tu także pominięta osoba jej syna). Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych oświadczeń oraz uniemożliwia dokonanie dokładnej oceny sytuacji materialnej i finansowej A. J. i jej pełnomocnika (nie może być to więc interpretowane na jej korzyść, a tym bardziej stanowić podstawy do uwzględnienia w całości złożonego wniosku). Mimo doświadczanych przez wnioskodawczynię i jej syna trudności (wynika to głównie z ich wieku i stanu zdrowia), ich sytuacja wbrew twierdzeniu o braku dostatecznych środków na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych sama w sobie nie może być uznana za złą. Mają oni zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe źródła dochodów, nie utrzymują innych osób. Z uwagi na brak zdolności skarżącej do samodzielnej egzystencji i sprawowanie opieki nad nią przez syna, oświadczenie o prowadzeniu przez nich odrębnych gospodarstw domowych nie może być uwzględnione. Nie wyklucza to ich pozostawania "na oddzielnym rozrachunku", gdzie dochody każdej z osób są co do zasady przeznaczane na zaspokojenie jej osobistych wydatków, jednak dla potrzeb prawa pomocy istotne są dochody wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe; domniemanie jego prowadzenia istnieje zwłaszcza wobec osób blisko spokrewnionych i wspólnie zamieszkujących (niezależnie od obowiązku ich wzajemnej alimentacji), a domniemania tego skarżąca wraz z pełnomocnikiem nie obalili. Gdyby nawet przyjąć, że nie prowadzą oni wspólnego gospodarstwa, to i tak brak jest podstaw aby np. pełne koszty utrzymania domu ponosiła ze swych dochodów wyłącznie skarżąca z pominięciem syna. Wielkość tego domu posiadającego tylko 2 pomieszczenia użytkowo – mieszkalne pozwala zresztą w świetle zasad doświadczenia życiowego stwierdzić, że koszty jego utrzymania – wbrew treści oświadczenia – nie są zbyt wysokie i nie stanowią nadmiernego obciążenia ich dochodów (łącznie 1642 zł. miesięcznie). W tej sytuacji dochody te – wobec zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych – należy uznać za dostatecznie wystarczające do wygospodarowania środków na ustanowienie fachowego pełnomocnika z wyboru. Dodatkowe znaczenie należy tu przypisać możliwości osiągnięcia dodatkowych korzyści (dochodów) z nieruchomości rolnej i to nawet poprzez jej udostępnienie osobom trzecim, gdyby skarżąca a praktycznie jej syn nie był w stanie sam jej odpowiednio wykorzystać. Odmienne uznanie stanowiłoby naruszenie ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy, które szczególnie w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata) ma charakter wyjątkowy i powinno być stosowane wyłącznie w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. pozbawionych całkowicie środków do życia; nie ma ono zastosowania do osób, które tak jak skarżąca posiadają pewne środki majątkowe i dochody. Podkreślenia wymaga, że przepisy normujące postępowanie przed sądem administracyjnym nie ustanawiają wymogu działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie; wyjątkiem jest wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione - w tym radcę prawnego lub adwokata - niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej), co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów. Sąd orzekający w sprawie bierze zaś pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. W tych okolicznościach, wobec niewykazania przez wnioskodawczynię okoliczności świadczących o braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.