II SA/Rz 692/12

Dnia 18 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2013 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku M.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2012r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji – postanawia – odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata W dniu 25 lipca 2012r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynęła skarga M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2012r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Na rozprawie w dniu 7 listopada 2011r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu i zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2012r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W sprzeciwie od wskazanego wyżej postanowienia podała, że ustalenia zawarte w uzasadnieniu objętego sprzeciwem postanowienia oparte są na stronniczej, dowolnej i błędnej interpretacji załączonych dokumentów, a nie na dołączonych dowodach. Podała, że z karty informacyjnej leczenia jej męża wynika, z jakimi poważnymi i postępującymi chorobami się zmaga. Leczenie, dojazdy do lekarzy i rehabilitacja, generują znaczne koszty, na które nie zawsze wydawane są rachunki za świadczone usługi. Zarzuciła, że Sąd się nie ustosunkował się do tych wydatków. Podała, że na pokrycie powyższych kosztów przeznaczana jest ponad połowa świadczeń emerytalno - rentowych wnioskodawczyni i jej męża. Ponadto podniosła, że nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu, że konieczność leczenia rehabilitacyjnego ze względu na przeciwwskazania do operacji oraz pobyt w sanatorium wraz z mężem, który ze względu na stan zdrowia wymaga opieki osoby drugiej oraz prywatny zakup protezy zębowej, która nie podlega refundacji z NFZ nie należą do kosztów leczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zmianami) powoływanej dalej jako P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie udzielenia prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Warunki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu określa art. art. 245 § 2 i 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie do treści ostatniego z powołanych przepisów przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z istoty prawa pomocy wynika więc, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Na podstawie informacji zawartych we wniosku PPF i udzielonych w wyniku wezwania dodatkowych informacji oraz dołączonych do tych pism załączników ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, utrzymując się z pobieranych świadczeń z ZUS w wysokości odpowiednio 1143 zł i 1537 zł netto. Ponosi następujące koszty utrzymania domu: opłaty za gaz, energię elektryczną, kanalizację, wywóz nieczystości i telefon wynoszą – ok. 645 zł/m-c, zakup opału na zimę w skali miesiąca – 120 zł, zakup leków dla skarżącej i męża - odpowiednio kwoty 340 i 420 zł, koszty zakupu żywności – 450 zł. Różnica między stałymi miesięcznymi dochodami skarżącej i męża (2680 zł netto), a sumą wymienionych przez nią wydatków, tj. 2140 zł (przyjmując rozliczenie kosztów zakupu opału w wysokości 3400 zł na 12 miesięcy), daje kwotę 540 zł nadwyżki dochodów nad wydatkami. Ponadto skarżąca wykazała inne dodatkowe wydatki związane z leczeniem i rehabilitacji tj: częściowo odpłatny pobyt wraz z mężem w sanatorium w dniach 8 - 29 lipca 2012r. po 490 zł na każdą osobę, częściowo odpłatny pobyt na turnusie rehabilitacyjnym w dniach 4 - 17 sierpnia 2012r. (M.W. - 423 zł plus koszt dopłaty za dodatkowe zabiegi - 127 zł, A.W. - 336 zł) oraz koszt leczenia protetycznego i protezy zębowej – 400 zł. Posiadany przez skarżącą i jej męża majątek obejmuje dom o pow. 64 m² wraz z działką siedliskową o pow. 0,21 ha; wg oświadczenia, innych wartościowych składników majątkowych ani oszczędności nie posiadają. Prawo pomocy w zakresie objętym wnioskiem M.W. dotyczy jego przyznania w zakresie całkowitym, czego przesłanką jest wykazanie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.) Zwrócenia uwagi wymagają 2 sformułowania użyte w przepisie wskazanym powyżej: "gdy osoba wykaże" oraz "jakichkolwiek kosztów postępowania". Użycie pierwszego z nich oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy (postanowienie WSA w Krakowie z dnia 8 lutego 2013r., sygn. akt: II SA/Kr 1728/12 Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach). Zatem strona wnioskująca powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności jej wniosku. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że M. W., wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi, nie wykazała spełnienia przesłanek przemawiających za przyznaniem jej prawa pomocy w całości. W szczególności nie złożyła wyciągów z posiadanych przez nią i męża rachunków bankowych za wskazany w wezwaniu z dnia 15 listopada 2012r. okres. Oceniając zasadność wniosku M.W., Sąd miał na względzie poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który zauważył, iż uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach). Niezależnie od powyższego Sąd oceniał zasadność wniosku skarżącej pod kątem wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, oraz pod kątem wystąpienia związanego z poniesieniem kosztów postępowania ryzyka ewentualnego uszczerbku dla utrzymania jej i jej męża. Dokonując takiej oceny Sąd w pierwszej kolejności zauważa, że w piśmie przewodnim z dnia [...] lipca 2012r., przy którym przesłano skarżącej wezwanie do uiszczenia wpisu została pouczona o możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Fakt opłacenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł w dniu 8 sierpnia 2012r. na wezwanie Sądu oznacza, że wnioskodawczyni dysponowała dodatkowymi środkami wygospodarowanymi w budżecie domowym na jego opłacenie. Ponadto odnosząc się do zarzutów zawartych w sprzeciwie dotyczących nieuwzględnienia kosztów pobytu w sanatorium i kosztów rehabilitacji, jako niezbędnych kosztów leczenia zauważyć wypada, że także te, stosunkowo wysokie koszty poniesione w krótkim okresie czasu - lipiec/sierpień 2012r., wnioskodawczyni była w stanie wygospodarować w budżecie domowym. Ponadto koszty te zostały poniesione przez złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nie są kosztami stałymi, należą do jednorazowych, podobnie jak koszt zakupu protezy zębowej, stąd Sąd nie wliczył ich do stałych wydatków ponoszonych przez skarżącą. Zatem analiza uzyskiwanych przez skarżącą dochodów i stałych comiesięcznych wydatków związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, nie potwierdza jej trudnej sytuacji finansowej, czy też zagrożenia dla zaspokojenia jej koniecznych potrzeb życiowych jej i jej męża w razie konieczności pokrycia kosztów sądowych. Nadwyżka dochodów nad wydatkami poparta faktem opłacenia wpisu czy też kosztownych pobytów w sanatorium czy na turnusie rehabilitacyjnym, z jakich korzystali w niewielkich odstępach wnioskodawczyni i jej mąż, pozwala na stwierdzenie, że skarżąca będzie stanie także wygospodarować środki na jednorazowe opłacenie kosztów sądowych, które jeszcze mogą w sprawie wystąpić oraz ustanowienie pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie skarżąca uważa za potrzebny. Prawo pomocy ma gwarantować prawo do sądu tym, którzy bez tej pomocy faktycznie byliby go pozbawieni, a nie jest ono instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego osób ubiegających się o jego przyznanie. Taką rolę w opisanej powyżej sytuacji faktycznie spełniałoby względem skarżącej uwzględnienie jej wniosku. Wobec powyższego należy uznać, że M.W. nie spełnia ustawowej przesłanki do przyznania jej prawa pomocy tak w pełnym wnioskowanym przez nią zakresie jak i w jego części, w związku z czym Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 245 § 1 i art. 246 § 1 P.p.s.a.