II SA/Rz 70/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 12 listopada 2021 r. nr SKO.4111.1377.2586.2021 w przedmiocie świadczenia wychowawczego I. oddala skargę; II. zarządza zwrot od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz skarżącej A. S. kwoty 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem nienależnie uiszczonego wpisu sądowego. Decyzją z dnia 12 listopada 2021 r. nr SKO.4111.1377.2586.2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie (dalej: "Kolegium"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), art. 2 pkt 5, 10, art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2047 ze zm., dalej: "ustawa"), po rozpatrzeniu odwołania A.S. (dalej: "Skarżąca") od decyzji Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz") z dnia 25 października 2021 r. nr DŚR.529.3161.2021 w sprawie świadczenia wychowawczego na dziecko [...] (dalej: "małoletnia [...]") na okres od 1 sierpnia 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Burmistrz odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko w okresie od dnia 1 sierpnia 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r., ponieważ prawo do świadczenia wychowawczego ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Ten zaś w sprawie wpłynął w dniu 24 września 2021 r. W odwołaniu Skarżąca zarzuciła, że po śmierci swojej siostry sprawuje opiekę i wychowuje małoletnią siostrzenicę oraz pokrywa koszty jej utrzymania. Ojciec dziecka nie utrzymywał z córką kontaktu od kilkunastu lat, a jedynie płacił alimenty. Podniosła, że wystąpiła do sądu o pozbawienie władzy rodzicielskiej ojca i ustanowienie opieki nad małoletnią. Postanowieniem z dnia 16 października 2020 r. udzielono zabezpieczenia powództwa poprzez powierzenie jej bieżącej pieczy nad dzieckiem i upoważnienia do reprezentowania małoletniej w szkole. Postanowieniem z dnia 7 września 2021 r. sąd rozszerzył powyższe postanowienie w ten sposób, że upoważnił wnioskodawczynię do reprezentowania małoletniej względem wszystkich osób, urzędów i instytucji celem uzyskania stosownych środków finansowych, świadczeń i zasiłków na rzecz małoletniej (w szczególności "500 plus") oraz uzyskania świadczeń medycznych dotyczących małoletniej [...]. Dlatego wniosła o wyrównanie świadczenia wychowawczego od sierpnia 2020 r. Kolegium odwołania nie uwzględniło i wskazało, że Skarżąca bezsprzecznie jest osobą uprawnioną do złożenia takiego wniosku oraz, że prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, tj. 31 maja następnego roku. Z art. 18 ust. 2 ustawy jednoznacznie wynika, że termin ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego jest ściśle związany z terminem złożenia wniosku przez osobę uprawnioną. Termin ten ma charakter materialnoprawny. Terminy prawa materialnego nie podlegają modyfikacji przez organ co oznacza, że niedopuszczalne jest przyznanie prawa do świadczenia z datą wsteczną, czy też przywrócenie terminu do złożenia wniosku. W razie jego niezachowania strona nie może żądać przyznania świadczenia wstecz, powołując się na brak możliwości wcześniejszego złożenia wniosku. Okoliczności, ze względu na które strona nie złożyła wniosku w najwcześniej możliwym terminie są irrelewantne dla określenia początkowej daty przyznania świadczenia wychowawczego, nawet jeżeli mają charakter niezawiniony. Nie ma bowiem możliwości, poza wyjątkami wynikającymi wprost z ustawy, wstecznego przyznania świadczeń, niezależnie od przyczyn opóźnienia w złożeniu wniosku. Skoro wniosek został złożony w dniu 24 września 2021 r., to dopiero od września 2021 r. mogło być ustalone prawo do wnioskowanego świadczenia. Tak też się stało, ponieważ organ przyznał prawo do świadczenia wychowawczego na okres od 1 września 2021 r. do 31 maja 2022 r. W skardze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie: 1. art. 2 pkt 5 i 10, art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ustawy poprzez niewłaściwe przyjęcie, iż w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy brak jest podstaw dla przyznania świadczenia z datą wsteczną, tj. od sierpnia 2020 r.; 2. naruszenie przepisów prawa, tj. art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27 Konwencji o Prawach Dziecka poprzez ich niewłaściwe niezastosowanie i wskutek powyższego uznanie, iż brak jest podstaw dla przyznania na rzecz małoletniej świadczenia wychowawczego za okres wsteczny; 3. błędną interpretację stanu faktycznego sprawy poprzez przyjęcie, iż dopiero od daty wydania postanowienia zabezpieczającego z dnia 7 września 2021 r. Skarżąca uzyskała uprawnienie do ubiegania się o świadczenie wychowawcze na rzecz małoletniej, mimo że już w 2020 r. sąd wydał postanowienie zabezpieczające, na mocy którego powierzył Skarżącej sprawowanie bieżącej pieczy nad małoletnią. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że świadczenie wychowawcze ma na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. W realiach niniejszej sprawy nie sposób w sposób literalny dokonywać wykładni przepisów prawa, gdyż mamy do czynienia z sytuacją szczególną. Nie chodzi tu bowiem o ubieganie się o świadczenie z datą wsteczną przez przedstawiciela ustawowego, który już w dacie początkowej takie uprawnienie posiadał (jak mogłoby być w przypadku rodzica) ale który dopiero w trakcie, tj. po utracie poprzedniego uprawnienia (w dacie śmierci matki małoletniej), uzyskał takie uprawnienie. W skardze zarzucono literalne podejście Kolegium do przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, a przy tym pominięcie przy ocenie prawnej zaistniałej sytuacji aktów nadrzędnych, tj. Konstytucji oraz Konwencji o prawach Dziecka, co pozbawiło małoletnią należnego jej świadczenia i tym samym wypaczyło funkcję, jaką państwo winno sprawować względem dziecka, zwłaszcza w tak trudnej dla niego sytuacji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z dnia 24 września 2021 r. Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnią [...]. Do wniosku dołączono m.in. oświadczenie, w którym Skarżąca domagała się przyznania świadczenia wychowawczego od sierpnia 2020 r. oraz kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 7 września 2021 r. sygn. akt [...], którym Sąd zmienił zabezpieczenie poprzez rozszerzenie postanowienia z dnia 16 października 2020 r. w ten sposób, że udzielił Skarżącej na czas trwania postępowania upoważnienia do reprezentowania małoletniej [...] względem wszelkich osób, urzędów i instytucji – celem uzyskania stosowanych środków finansowych, świadczeń i zasiłków na rzecz małoletniej (w tym w szczególności świadczenia 500 plus) oraz uzyskania świadczeń medycznych dotyczących małoletniej. Informacją w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego z dnia 29 września 2021 r. Burmistrz powiadomił Skarżącą o przyznaniu świadczenia na małoletnią [...] w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 września 2021 r. do 31 maja 2022 r. Natomiast decyzją z dnia 25 października 2021 r. Burmistrz nie przyznał prawa do świadczenia na małoletnią [...] w okresie od 1 sierpnia 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r. Na skutek odwołania Skarżącej, Kolegium decyzją z dnia 12 listopada 2021 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Decyzja Kolegium stanowi przedmiot skargi. Z akt administracyjnych wynika również, że w sprawie z wniosku Skarżącej, z udziałem ojca małoletniej [...], o pozbawienie władzy rodzicielskiej i ustanowienie opieki prawnej, Sąd Rejonowy w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia 16 października 2020 r. sygn. Akt [...], udzielił zabezpieczenia poprzez powierzenie na czas trwania postępowania bieżącej pieczy mad małoletnią [...] Skarżącej oraz poprzez udzielenie Skarżącej upoważnienia do reprezentowania małoletniej w szkole, w tym w szczególności do podpisywania dokumentów, na których wymagana jest zgoda rodzica lub opiekuna prawnego. W aktach znajduje się także decyzja Burmistrza z dnia 8 czerwca 2021 r., który po rozpatrzeniu wniosku Skarżącej z dnia 14 maja 2021 r., odmówił Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnią [...], a także decyzja Kolegium z dnia 14 lipca 2021 r., którą organ ten, po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Decyzja ta nie była przedmiotem skargi. II. Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego. W myśl ustępu 2, prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej. Ustępy 2a -2c normują natomiast sytuacje związane z datą złożenia wniosku i urodzeniem dziecka oraz z datą złożenia wniosku i śmiercią jednego z rodziców. III. Jest poza sporem, że po śmierci matki małoletniej [...] Skarżąca zaopiekowała się małoletnią i wystąpiła do Sądu Rodzinnego o pozbawienie ojca małoletniej władzy rodzicielskiej i ustanowienie opieki prawnej nad małoletnią. Postanowieniem z dnia 16 października 2020 r. sygn. akt [...], Sąd udzielił zabezpieczenia poprzez powierzenie na czas trwania postępowania bieżącej pieczy mad małoletnią [...] Skarżącej oraz poprzez udzielenie Skarżącej upoważnienia do reprezentowania małoletniej w szkole, w tym w szczególności do podpisywania dokumentów, na których wymagana jest zgoda rodzica lub opiekuna prawnego. Ten zakres zabezpieczenia upoważniał Skarżącą wyłączenie do reprezentowania małoletniej w szkole. Nie dawał natomiast podstaw do innych działań, w szczególności do występowania z wnioskami o świadczenia na rzecz małoletniej. Sytuacja ta uległa zmianie dopiero ze zmianą tego zabezpieczenia, co nastąpiło w dniu 7 września 2021 r. Postanowieniem z tej daty Sąd Rodzinny rozszerzył zabezpieczenie udzielone postanowieniem z dnia 16 października 2020 r. w ten sposób, że udzielił Skarżącej na czas trwania postępowania upoważnienia do reprezentowania małoletniej [...] względem wszelkich osób, urzędów i instytucji – celem uzyskania stosowanych środków finansowych, świadczeń i zasiłków na rzecz małoletniej (w tym w szczególności świadczenia 500 plus) oraz uzyskania świadczeń medycznych dotyczących małoletniej. Zatem dopiero od dnia 7 września 2021 r. Skarżąca mogła wystąpić z wnioskiem o "świadczenie 500 plus", co wprost zostało wyartykułowane w postanowieniu Sądu Rodzinnego. Okoliczność ta w powiązaniu z brzmieniem art. 18 ust. 2 ustawy zadecydowała o wydaniu informacji z dnia 29 września 2021 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnią [...]. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 września 2021 r. do 31 maja 2022 r. Jednocześnie przepis ten wykluczył przyznanie świadczenia wychowawczego za okres od 1 sierpnia 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r. Brzmienie art. 18 ust. 2 ustawy oraz szczegółowe regulacje zawarte w ustępach 2a – 2c pozwalają stwierdzić, że przepis ten jest jasny i nie może podlegać wykładni (rozszerzającej), w myśl zasady clara non sunt interpretanda (jasne przepisy prawa nie wymagają interpretacji). W przepisie tym ustawodawca w sposób precyzyjny wskazał, od kiedy i na jaki okres przyznawane jest świadczenie wychowawcze. Zatem zasada wyrażona w art. 18 ust. 2 ustawy, że prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, poza sytuacjami unormowanymi w ustępach 2a – 2c, nie podlega wyjątkom. W świetle takich unormowań wskazywanie w skardze na ochronę praw dziecka gwarantowaną Konstytucją RP oraz na Konwencję o Prawach Dziecka z jednoczesnym zarzutem naruszenia zawartych tam przepisów nie może być skuteczne, gdyż ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, na podstawie której przyznawane jest świadczenie wychowawcze, stanowi realizację konstytucyjnych gwarancji i wpisuje się w zapisy Konwencji. Natomiast okoliczność, że ustawa reglamentuje prawo do świadczenia wychowawczego, w tym w zakresie terminu przyznania nie może oznaczać, że art. 18 ust. 2 ustawy narusza Konstytucję RP czy Konwencję. Reasumując, w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym organy dokonały właściwej wykładni i subsumcji prawa materialnego i zasadnie odmówiły Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnią [...] za okres przed dniem 1 września 2021 r. Z tych przyczyn Sąd orzekł, jak w wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.).