II SA/Rz 700/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia radcy prawnego. E. W. w treści wniesionej skargi zwrócił się o zwolnienie od kosztów postępowania oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, co w złożonym w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF zostało skonkretyzowane jako żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia rady prawnego. W jego uzasadnieniu wskazał, że żyje na granicy ubóstwa. Powołał się na zły stan zdrowia swojego i żony, niskie dochody (emerytury w wysokości 1436 i 1227 zł. netto) oraz wydatki obejmujące w skali miesiąca zakup żywności – ok. 1100 zł., koszty leczenia – 260 - 600 zł., opłaty za energię elektr., gaz i wodę – ok. 290 zł., telefon – 70 zł., do czego dochodzą koszty zakupu opału i podatków – odpowiednio 2925 i 85 zł./rok, utrzymania samochodu (Daewoo Tico z 1998 r.) wykorzystywanego na dojazdy do lekarzy, zakupu odzieży i obuwia. Została na niego nałożona także opłata legalizacyjna w wysokości 50 tys. zł. za samowolę budowlaną, jest też zadłużony na kwotę 3,5 tys. zł. Na posiadany majątek składa się dom o pow. 55 m² wraz z przeznaczonym do rozbiórki budynkiem gospodarczym (150 m²), położony na działce o pow. 46 arów. W złożonym w wyniku wezwania dodatkowym oświadczeniu sprecyzował, że koszty utrzymania samochodu wynoszą 400 – 600 zł./kwartał, przeprowadzony w 2012 r. remont domu sfinansował z różnicy pomiędzy ceną sprzedaży poprzedniego domu a kosztami zakupu obecnego, na spłatę zadłużenia przeznacza ok. 50 – 100 zł. miesięcznie (z części długu, wobec złej sytuacji finansowej, został przez członków rodziny zwolniony). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego (m.in. radcy prawnego) wchodzi w zakres całkowitego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej warunkowane jest wykazaniem braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a. Osobie takiej może być również przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz wydatki składają się na koszty sądowe) lub obejmujące tylko ustanowienie zastępcy prawnego, co uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, przyznanie prawa pomocy tak w zakresie całkowitym jak i częściowym warunkowane jest wyłącznie sytuacją materialno – finansową wnioskującego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym; z tego względu bezpośredniego znaczenia dla rozpoznania wniosku pozbawione są takie powołane przez skarżącego okoliczności, jak wiek i stan zdrowia (w skardze także brak znajomości prawa), chociaż pośrednio uwzględnia się związane z tym wydatki. Analiza wniosku PPF oraz informacji zawartych w dodatkowym oświadczeniu prowadzi do uznania zasadności przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym całość kosztów sądowych. Mimo nie najniższych dochodów jego i żony (łącznie 2663 zł. netto miesięcznie), rodzaj i wysokość ponoszonych wydatków związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych (w tym przede wszystkim zakupem żywności, kosztami leczenia i utrzymania domu) nakazuje stwierdzić, że pokrycie kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi (wpis) i mogących ewentualnie wystąpić w przyszłości (np. opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi, wpis od skargi kasacyjnej), mogłoby wiązać się z uszczerbkiem dla ich koniecznego utrzymania, zwłaszcza wobec niezbędności zakupu opału na zimę (z braku środków płatność ma nastąpić w ratach) oraz wymogu spłaty pożyczki (jak wynika z informacji udzielonych dla potrzeb wniosku o prawo pomocy w sprawie II SA/Rz 472/13, zaciągniętej u rodziny i znajomych na sporządzenie dokumentacji projektowej rozbudowanego budynku mieszkalnego), czy wreszcie ewentualnej zapłaty opłaty legalizacyjnej z tego tytułu. Za nieuzasadniony należy natomiast uznać wniosek skarżącego w części dotyczącej żądania ustanowienia radcy prawnego, gdyż udzielone informacje nie spełniają przytoczonego powyżej ustawowego kryterium przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podyktowane jest to z jednej strony obiektywną oceną sytuacji materialno - finansowej (stałymi dochodami, zaspokojonymi potrzebami mieszkaniowymi, brakiem innych osób na utrzymaniu), zaś z drugiej, nieustosunkowaniem się lub ogólnikowością informacji odnoszących się do kwestii, o wyjaśnienie których został dodatkowo wezwany, a rzutujących na ocenę jego możliwości płatniczych. W szczególności, przy wykazywanej wysokości wydatków zabezpieczających niezbędne potrzeby życiowe, oscylujących w rozliczeniu miesięcznym w granicach osiąganych dochodów, trudno uznać (nawet przy uwzględnieniu ich nieregularności i okresowej zmienności) za dostateczne i w pełni wiarygodne wyjaśnienie, że będzie zdolny do wygospodarowania dodatkowych środków np. na zakup opału w ratach, co stanowiłoby dla niego dodatkowe obciążenie w wysokości kilkuset złotych miesięcznie. Poważne wątpliwości budzą też okoliczności rzekomego zaciągnięcia i ratalnej spłaty pożyczki u członków rodziny i znajomych, w tym zwolnienia go z części długu w wysokości ok. 2,5 tys. zł. Tłumaczenie odmowy wskazania osób które mu tej pożyczki udzieliły ewentualną obawą o wywołanie konfliktu pomiędzy osobami które zwolniły go z długu a pozostałymi, czy też dokonanym przez te osoby zastrzeżeniem co do nieujawniania ich nazwisk nie jest przekonujące i nie zasługuje na uwzględnienie wobec wysokiego prawdopodobieństwa powołania tego argumentu wyłącznie na potrzeby złożonego wniosku. Abstrahując od ewentualnych konsekwencji finansowych związanych z opodatkowaniem prywatnych pożyczek, "niebezpieczeństwo" wynikające ze wskazania tych osób i powzięcia przez nie wzajemnej wiedzy o sobie mogłoby zachodzić tylko wtedy, gdyby były one stronami postępowania sądowego. W tej sytuacji, z racji finansowania prawa pomocy ze środków publicznych, okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a odmowa ich udzielenia nie może być interpretowana na korzyść osoby wnioskującej. Tym samym świadczy to o braku spełnienia warunku wykazania potrzeby występowania w postępowaniu sądowym przez fachowego pełnomocnika, co jest istotne również w sytuacji inicjowania przez skarżącego innych postępowań sądowych przed WSA w Rzeszowie (obecnie II SA/Rz 571/13) i ubiegania się w nich o przyznanie prawa pomocy. Ponieważ sąd administracyjny z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, przyznane zwolnienie od kosztów sądowych w pełni zabezpieczy jego prawa, umożliwiając merytoryczne rozpoznanie skargi (odpowiada to zakresowi prawa pomocy przyznanemu mu w sprawie II SA/Rz 472/13, w której prawomocnym postanowieniem z dnia 18 lipca 2013 r. na podstawie analogicznych informacji zwolniono go od tych kosztów, odmawiając ustanowienia radcy prawnego). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.