II SA/Rz 706/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu w dniu 10 października 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. K. od postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 sierpnia 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w części w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w części E. K. w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że w skład jej rodziny wchodzą mąż oraz sześcioro dzieci (19, 17, 15, 13, 8 lat i 2 lata). Małżonek wnioskodawczyni uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1458 zł, zaś ona uzyskuje dochód z gospodarstwa domowego w kwocie 540 zł miesięcznie oraz świadczenia wychowawcze wynoszące łącznie 2500 zł. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności, akcji, udziałów, obligacji ani wartościowych ruchomości jak samochodu. Miesięczny dochód wydatkowany jest w całości na podatki i opłaty związane z utrzymaniem domu. Z uwagi na lakoniczność powyższego wniosku, wezwano skarżącą do jego uzupełnienia. Odpowiadając na to wezwanie wnioskodawczyni podała, że dochód wynikający z dopłat do gruntów rolnych uzyskiwanych przez jej męża nie jest jej znany. Jako średnie miesięczne wydatki na wyżywienie siebie i dzieci strona wskazała kwotę 270 zł. Również na taką kwotę strona określiła średnie miesięczne wydatki na utrzymanie domu, środki czystości, odzież, opał i edukację dzieci. Skarżąca podała również, iż nie posiada rachunku bankowego. Ponadto wskazała, że jej mąż jest właścicielem gruntów rolnych o pow. 4,98 ha oraz domu o pow. 54 m.kw. Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego prawa pomocy wyjaśniając, że zarówno we wniosku o prawo pomocy, jak i w odpowiedzi na wezwanie podała zbyt małą ilość potrzebnych informacji. Te zaś, które zawarła w tej odpowiedzi budzą uzasadnione wątpliwości co do ich wiarygodności. Tego rodzaju postawa strony wykluczyła możliwość dokonania rzetelnej oceny jej zdolności płatniczych. Nie mając bowiem wiarygodnych informacji na temat faktycznych comiesięcznych wydatków strony na wyżywienie i utrzymanie domu, nie można było porównać ich z dochodami rodziny celem ustalenia, czy rzeczywiście obowiązek zapłaty kosztów sądowych w sprawie mógłby doprowadzić do powstania uszczerbku dla utrzymania koniecznego skarżącej i jej rodziny, warunkującego przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W sprzeciwie od wskazanego wyżej postanowienia skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości, sprostowanie i uzupełnienie części orzekającej, zwolnienie z kosztów wpisu sądowego w części, ustanowienie pełnomocnika prawnego z urzędu. W uzasadnienie podała, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. Głównie z tego powodu, że w części orzekającej zawiera błąd formalno - prawny polegający na braku wskazania, że postępowanie odwoławcze dotyczy modernizacji gruntów i budynków wsi N. i wprowadzenia zmian do rejestru i mapy ewidencyjnej. W jej ocenie Sąd nie zbadał wnikliwie jej sytuacji finansowej zaś jego wątpliwości co do wysokości dochodów i wydatków nie zostały poparte żadnymi dowodami. Oświadczyła, że wszystkie dane zawarte we wniosku i jego uzupełnieniu są wiarygodne i zgodne z prawdą, a żądanie ujawnienia wysokości dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w związku z posiadaniem gruntów rolnych bezzasadne, bowiem "są to dopłaty do produkcji rolnej, a nie do opłat sądowych". Jednocześnie wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu z uwagi na brak wiedzy prawniczej i brak środków do jego ustanowienia z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnia, że wobec faktu, że pierwotny wniosek obejmował zwolnienie od kosztów sądowych w całości, wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie może być objęty sprzeciwem i zostanie rozpoznany odrębnie przez referendarza sądowego. Kwestia prawidłowości określenia przedmiotu sprawy także nie może być objęta postępowaniem mającym na celu rozpoznanie sprzeciwu. Zwolnienie od wpisu sądowego w części objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy którego przyznanie w przypadku osób fizycznych uzależnione jest od wykazania przez stronę braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Wymóg spełnienia tej przesłanki ciąży na osobie wnioskującej, która ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji usprawiedliwiającej przyznanie prawa pomocy. Skarżąca, mimo powoływania się na trudną sytuację finansową i materialną warunku tego nie spełniła, a wskazane przez nią okoliczności nie jawią się jako spójne i wiarygodne. Rację należy zatem przyznać referendarzowi, w ocenie którego skarżąca nie wyjaśniła na tyle klarownie swojej sytuacji materialnej, aby możliwym było udzielenie jej wsparcia, o które się ubiega. E. K. nie udzieliła bowiem na skierowane do niej wezwanie pełnej odpowiedzi przez co nie udowodniła, że poza zakresem jej możliwości płatniczych znajduje się pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie w części. W szczególności skarżąca nie ujawniła wysokości środków pieniężnych uzyskiwanych przez jej męża z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w związku z posiadaniem przez niego gruntów rolnych wskazując, że kwota ta nie jest jej znana. Nie uzupełniła tych informacji także w sprzeciwie mimo, że z uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego wprost wynikało, że ich niepodanie legło u podstaw odmownego załatwienia wniosku. Z treści sprzeciwu wynika natomiast, że zakwestionowała zasadność żądania podania tych informacji. Skarżąca nie wskazała także ani we wniosku ani w jego uzupełnieniu ani też w treści sprzeciwu wysokości wydatków na telefon użytkowany przez męża i dzieci i sposobu wykorzystania stanowiącego własność męża domu oraz związanych z nim wydatków. Nie nadesłała także wyciągu z rachunku bankowego swojego męża. Powyższe okoliczności świadczą o uchylaniu się skarżącej od współpracy z Sądem w zakresie ustalenia jej sytuacji finansowej. W ocenie Sądu zasadnie wątpliwości referendarza sądowego wzbudziła także wysokości podanych kwot przeznaczanych comiesięcznie na wyżywienie 8 – osobowej rodziny (270 zł) oraz na pokrycie wydatków na utrzymanie domu, środki czystości, odzież, opał i edukację dzieci (270 zł). Są one bowiem rażąco nieadekwatne w stosunku do potrzeb, których zaspokojeniu służą i to nawet przy założeniu, że chodzi o te potrzeby na poziomie minimalnym oraz, że żywność dla rodziny pochodzi głównie z gospodarstw rolnych wnioskodawczyni i jej męża. Z kolei, jak słusznie zauważył referendarz zakładając prawdziwość twierdzeń strony w tym zakresie należy podać, że uzyskiwany przez rodzinę dochód (4498 zł) po pomniejszeniu o zadeklarowane wydatki (540 zł) wielokrotnie przewyższa wielkość zarówno wpisu od skargi, jak i ewentualnych dalszych kosztów sądowych. Tym samym skarżąca może bez jakiegokolwiek problemu samodzielnie sfinansować swój udział w zainicjowanym jej skargą postępowaniu. Zważając na powyższe Sąd za prawidłowe uznał stanowisko referendarza o braku możliwości oceny kondycji płatniczej skarżącej wobec podania wątpliwych i niepełnych informacji o stanie majątkowym i sytuacji dochodowej jej rodziny, co wyłączało przyznanie jej wnioskowanego prawa pomocy. Trudna sytuacja w kontekście ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie zwalniała skarżącej od należytego wykazania zasadności wniosku. Nie jest bowiem możliwe przyznanie wsparcia ze środków publicznych w sytuacji, gdy nie jest jasne, czy strona spełnia ustawową przesłankę w tym przedmiocie. Taka konkluzja jest tym bardziej zasadna, że skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na kierowane do niej w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwanie, które stwarzało jej dodatkową możliwość uzupełnienia informacji w sposób adekwatny do przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku. Skoro zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie podmiot domagający się, aby koszty te zostały przerzucone w ramach prawa pomocy na Skarb Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli musi liczyć z koniecznością podania wyczerpujących informacji o swojej sytuacji majątkowej. Zaniechanie w tym zakresie nie może być interpretowane na korzyść skarżącej i uzasadniać przyznania wnioskowanego prawa pomocy tym bardziej, że mając na względzie uzasadnienie postanowienia referendarza sądowego i wskazane tam przyczyny nieuwzględnienia jego wniosku miała możliwość uzupełnienia brakujących danych w sprzeciwie. Biorąc zatem powyższe pod uwagę zasadnie odmówiono przyznania skarżącej wnioskowanego prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. w art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.