II SA/Rz 710/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. i S. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] września 2008 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wniesienia odwołania od decyzji z uchybieniem terminu postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Z. i S. Ś. wnosząc skargę na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] września 2008 r. Nr [...] zawarli w niej wniosek o zwolnienie od kosztów opłaty sądowej z powodu osiągania bardzo niskich dochodów (emerytury w wysokości 556 zł.). W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych powołując się w jego uzasadnieniu na ponoszone przez nich koszty leczenia (miesięcznie 283 zł.), wydatki na zakup żywności, środków czystości i higieny osobistej (1500 zł.), opłaty za gaz, wywóz śmieci, telefon, wodę i energię elektryczną (221 zł.), zakup opału (2000 zł. rocznie) i wykonany w 2008 r. remont domu (wydatki na kwotę 1367 zł.). Wg zawartego we wniosku PPF oświadczenia Z. Ś. (64 lata) i S. Ś. (72 lata) prowadzą samodzielnie gospodarstwo domowe. Na posiadany przez nich majątek składa się dom mieszkalny o pow. 112 m², "dom gospodarczy" oraz nieruchomości rolne o pow. 1,06 i 1,16 ha. Źródłem ich dochodów są emerytury w wysokości brutto 636 zł. (Z. Ś.) ) i 1361 zł. (S. Ś.) oraz nieruchomości rolne (odpowiednio 63 i 6,50 zł.) Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. Dokonana na podstawie złożonego wniosku ocena możliwości poniesienia przez Z. i S. Ś. związanych ze sprawą kosztów sądowych nie wykazuje związanego z ich opłaceniem zagrożenia dla ich koniecznego utrzymania. Sami skarżący zresztą – oprócz odwołania się do ponoszonych wydatków - nie wykazali, z jakim uszczerbkiem w tym utrzymaniu wiązałoby się dla nich opłacenie kosztów sadowych i jakich uzasadnionych potrzeb życiowych nie mogliby przez to zaspokoić. Punktem odniesienia dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawców jest dokonywana w kontekście całokształtu ich sytuacji materialno – bytowej analiza uzyskiwanych przez nich dochodów i ponoszonych wydatków. W tym względzie daje się zauważyć niewielką "nadwyżkę" średnich miesięcznych wydatków (2004 zł., nie wliczając kosztów remontu i zakupu opału) nad dochodami (łącznie 2067 zł. miesięcznie brutto, co daje ok. 1850 zł. netto). Prowadzi to do wniosku, że albo w stosownej rubryce wniosku PPF zamiast dochodów brutto omyłkowo zostały wykazane dochody netto, bądź też skarżący chcąc uwiarygodnić swój wniosek dokonali dla potrzeb prawa pomocy zawyżenia ponoszonych przez siebie wydatków. Za drugą ze wskazanych opcji przemawia to, iż w samej skardze Z. i S. Ś. wykazali tylko kwotę 556 zł., podnosząc jako argument przemawiający za przyznaniem im zwolnienia "bardzo niskie dochody", a więc wg domniemania wszystkie przez siebie osiągane; pojęcie to odnoszone do kwoty ok. 2 tys. zł./m-c ma już jednak zupełnie inny wymiar. Wobec adekwatnych i niekwestionowanych kwot przeznaczanych przez nich na leczenie (283 zł.) i opłaty związane z utrzymaniem domu (221), zastrzeżenia co do jej rzeczywistej wysokości budzi kwota wydatkowana miesięcznie wg oświadczenia na zakup żywności, środków czystości i higieny (1500 zł.); wg dokonanej oceny jest ona zawyżona jak na potrzeby 2 osób. Nie można przy tym pominąć faktu, że skarżący są posiadaczami nieruchomości rolnych (gospodarstwa), z których pożytki niewątpliwie mają wpływ na wysokość środków finansowych przeznaczanych przez nich na zakup żywności. Abstrahując od powyższego, samo odniesienie uzyskiwanych dochodów do w/w średnich miesięcznych wydatków wskazuje na względną równowagę między nimi. Podkreślenia wymaga to, iż wydatki te zaspokajają wszystkie potrzeby życiowe skarżących, a jak wykazano, przesłanką przyznania zwolnienia od kosztów sądowych jest związany z ich poniesieniem uszczerbek w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Możliwość opłacenia tych kosztów musi być odnoszona do potrzeb naprawdę niezbędnych, a nie do wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, wśród których osoba wnioskująca ma obowiązek poczynienia oszczędności; ich granice wyznaczają właśnie konieczne koszty utrzymania i wiążący się z ich przekroczeniem uszczerbek. Do kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi należy wpis sądowy, który warunkuje nadanie jej dalszego biegu i merytoryczne rozpoznanie; w niniejszej sprawie wynosi on 100 zł. Do najbardziej prawdopodobnych kosztów które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skarg oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (obydwie w wysokości 100 zł.). Łącznie daje to kwotę 300 zł., której poniesienie rozłożone w czasie - w zależności od etapu postępowania sądowego - nie będzie dla Z. i S. Ś. znacząco dolegliwe i przy stałych, a do tego nie najniższych dochodach nie spowoduje uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. O możliwości poczynienia przez nich pewnych oszczędności przekonuje przy tym chociażby poniesienie nakładów na remont domu (1367 zł.), których tak jak kosztów zakupu opału nie uwzględniono porównując kwoty dochodów i wydatków wyszczególnionych we wniosku PPF (przemawia to dodatkowo za uznaniem braku rzetelności złożonego oświadczenia i uzasadnienia wniosku, a co się z tym w konsekwencji wiąże, nieuwzględnieniem wniosku). Zaznaczyć trzeba, że zaspokojenia wszystkich dotychczasowych wydatków strona wnioskująca nie może przedkładać nad obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; obowiązek ten ma charakter ustawowy (art. 199 P.p.s.a.) i dotyczy wszystkich posiadających jakiekolwiek składniki majątkowe i dochody, przesądzając tym samym o wyjątkowym charakterze prawa pomocy mającym zastosowanie jedynie w przypadku bardzo złej sytuacji materialno – bytowej, braku lub bardzo niskich dochodów, brakiem własnego mieszkania (domu); okoliczności tych w odniesieniu do skarżących nie stwierdzono. Ubocznie należy zwrócić uwagę na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji będzie im przysługiwał od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Skoro zatem wnioskodawcy nie wykazali spełnienia przesłanki do przyznania im zwolnienia od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części), na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.