II SA/Rz 714/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2008 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego wszczętego w sprawie rozbudowy budynku postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. E. R. wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2008 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, na potwierdzenie jego zasadności wskazała, iż jest osobą samotną (wdowa), liczy 73 lata i ponosi duże wydatki na zakup lekarstw (choruje na serce, cukrzycę, nadciśnienie i tarczycę). 70-letni budynek (pow. 70 m²) w którym mieszka wymaga ciągłych remontów, obecnie naprawy dachu i wymiany okien. Jak wynika z zawartego we wniosku oświadczenia, posiadany przez nią majątek oprócz domu obejmuje budynek gospodarczy o pow. 15 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 0,39 ha. Skarżąca utrzymuje się z emerytury w wysokości 1472 zł. (porównanie tej kwoty z wykazaną w formularzu uprzednio omyłkowo złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania stosowanym dla potrzeb zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach cywilnych wskazuje, iż jest to kwota netto). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej. Dokonana na podstawie złożonego wniosku ocena możliwości poniesienia przez E. R. związanych ze sprawą kosztów sądowych nie wykazuje związanego z ich opłaceniem zagrożenia dla jej koniecznego utrzymania. Skarżąca mimo twierdzenia, że kwota 500 zł. byłaby dla niej dużym obciążeniem nie wykazała związanego z jego opłaceniem (oraz pozostałych kosztów sądowych) realnego zagrożenia dla swoich koniecznych potrzeb życiowych; nie spełnia tego kryterium powołanie się tylko na "duże koszty drogich lekarstw", bez wskazania chociażby średniej ich miesięcznej wysokości. Wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym, iż przez potrzeby te należy rozumieć rzeczywiście niezbędne wydatki związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych (żywność, leczenie, utrzymania domu), a nie ogół normalnie ponoszonych. Uszczerbku dla koniecznego utrzymania skarżącej związanego z poniesieniem kosztów postępowania sądowego w sprawie objętej skargą nie wykazuje również analiza jej sytuacji materialno – bytowej. Ma ona w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, stałe – nie należące do najniższych – dochody, na jej utrzymaniu nie pozostają też inne osoby. Wobec tych okoliczności jednorazowe opłacenie tych kosztów – wbrew jej twierdzeniu - nie będzie dla niej zbyt dużym i niemożliwym do poniesienia obciążeniem finansowym. Brak kwotowego określenia wydatków ponoszonych na leczenie pozwala przy tym na stwierdzenie, że wydatki z tym związane nie są rażąco wysokie, nie stanowią dominującej pozycji w domowym budżecie a przez to nie pozbawiają ją możliwości poniesienia całości kosztów sądowych. Oceny tej nie zmienia potrzeba uwzględnienia w ogólnym rozrachunku także bliżej nieokreślonych przez E. R. kosztów zakupu żywności i niezbędnego utrzymania domu (opłaty), co wynika z faktu, iż dotyczą tylko 1 osoby a sam dom jest stosunkowo nieduży (z tego względu za zbędne uznano wzywanie skarżącej do ich dokładnego wskazania w drodze dodatkowego oświadczenia). Należy przyznać, że wymagana na obecnym etapie postępowania tytułem wpisu od skargi kwota 500 zł. sama w sobie może wydawać się dla skarżącej wysoka i mogłaby zostać przez nią przeznaczona na pokrycie innych wydatków (w tym chociażby części kosztów remontu domu). Niemniej jednak, nie tracąc z uwagi jej wieku i stanu zdrowia, decydujące znaczenie w tym zakresie należy przypisać faktycznej możliwości jej poniesienia, a która w przypadku wnioskodawczyni jest realna bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Obejmuje to także pozostałe koszty sądowe, które mogą (nie muszą) wystąpić w sprawie; do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł. od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku (w przypadku oddalenia skargi) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia w wysokości połowy wpisu od skargi. Nie są to kwoty wygórowane, a jako związane z konkretnym etapem postępowania sądowego są rozłożone w czasie. Podkreślenia w tym względzie wymaga również, że kwota wpisu stanowi nieco ponad 1/3 miesięcznych dochodów skarżącej, a stosownie do postanowienia Sądu Najwyższego z 14 października 1983 r., sygn. I CZ 151/83 (OSNCP 1984, Nr 5, poz. 82) obciążenie strony kosztami sądowymi, których wysokość nie przewyższa jej jednomiesięcznych dochodów zbliżonych do przeciętnych, z reguły nie oznacza - gdy strona nie ma innych osób na utrzymaniu - że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak to już wspomniano wyżej, zaspokojenia wszystkich dotychczasowych wydatków strona wnioskująca nie może przedkładać nad obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; obowiązek ten ma charakter ustawowy (art. 199 P.p.s.a.), dotyczy wszystkich posiadających jakiekolwiek składniki majątkowe i dochody, zobowiązując ich tym samym do poczynienia pewnych oszczędności. Ich granice wyznaczają konieczne koszty utrzymania i wiążący się z ich przekroczeniem uszczerbek, którego w odniesieniu do skarżącej nie stwierdzono. O możliwości poczynienia przez nią stosownych oszczędności świadczy pośrednio sygnalizowany zamiar przeprowadzenia remontu domu, co będzie wiązało się z dużo wyższymi wydatkami, niż związane ze sprawą koszty sądowe; wydatkom remontowym, o ile nie wynikają z nadzwyczajnych okoliczności lecz wyłącznie z normalnego zużycia rzeczy, co do zasady nie można przypisać miana koniecznych. Ubocznie należy zwrócić uwagę na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Skoro zatem wnioskodawczyni nie wykazała spełnienia przesłanki do przyznania jej zwolnienia od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części), na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.