II SA/Rz 714/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2008 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego wszczętego w sprawie rozbudowy budynku postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. K. K. wezwana (wspólnie z D. K. i W. K.) do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł., wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, na potwierdzenie jego zasadności, powołała się na niewielkie dochody, wysokie opłaty "za dom i życie", związaną z wiekiem i stanem zdrowia (jest osobą głuchoniemą) potrzebę leczenia, a także okoliczność uprzedniego utrzymywania i finansowania studiów córki, która to dopiero niedawno zaczęła pracować. Wg zawartego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, K. K.: - pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem, bratem, córką i wnuczką (odpowiednio 70, 77, 25 i 5 lat), - posiadany przez nią majątek obejmuje współwłasność w 1/3 domu o pow. 150 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 0,3 ha, - utrzymuje się z emerytury w wysokości 522 zł., świadczenia takie pobierają również jej mąż oraz brat W. K. (odpowiednio w kwocie 892 i 678 zł.), córka D. K. z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje 1126 zł.; łącznie 3218 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a wykazanie warunkującej go przesłanki ciąży na osobie wnioskującej. Dokonana na podstawie złożonego wniosku analiza sytuacji materialno – bytowej skarżącej oraz zamieszkujących z nią osób (dwoje z nich to współskarżący) nie wykazuje związanego z poniesieniem kosztów postępowania sądowego zagrożenia uszczerbkiem dla ich koniecznego utrzymania. W szczególności skarżąca mimo odwoływania się do okoliczności wymienionych w uzasadnieniu wniosku nie wykazała, jakie jej i pozostałych domowników niezbędne potrzeby życiowe pozostałyby w wyniku opłacenia tych kosztów niezaspokojone i czym ten uszczerbek dla nich by się objawił. Wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym, iż przez potrzeby te należy rozumieć rzeczywiście niezbędne wydatki związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych (żywność, leczenie, opłaty związane z utrzymaniem domu), a nie ogół normalnie ponoszonych; wszystkie wydatki którym nie można przypisać cechy niezbędności (łącznie z wykraczającymi poza wymagane minimum na zaspokojenie podstawowych potrzeb) należy uznać za potencjalne źródła umożliwiające osobie wnioskującej wygospodarowanie potrzebnych środków finansowych. Zaspokojenia wszystkich dotychczasowych wydatków osoba ta nie może też przedkładać nad obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; obowiązek ten ma charakter ustawowy (art. 199 P.p.s.a.), dotyczy wszystkich posiadających jakiekolwiek składniki majątkowe i dochody, zobowiązując ich tym samym do poczynienia pewnych oszczędności. Ich granice wyznaczają konieczne koszty utrzymania i wiążący się z ich przekroczeniem uszczerbek, którego w odniesieniu do skarżącej nie stwierdzono. Główny punkt odniesienia do oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania są uzyskiwane dochody i ponoszone wydatki. Porównanie kwot emerytur wykazanych przez skarżącą w rubryce 10 formularza PPF z wykazanymi w formularzach uprzednio omyłkowo złożonych oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania stosowanych dla potrzeb zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach cywilnych wskazuje, iż są to kwoty netto, przy czym do kwoty emerytury K. K. należy dodatkowo doliczyć zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Taką samą kwotę z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego należy dodać do wynagrodzenia pobieranego przez D. K., przy czym jej wynagrodzenie w kwocie 1126 zł. jest wynagrodzeniem brutto. Nie rzutuje to jednak w sposób znaczący na wykazane dochody skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie; ich przeliczenie daje kwotę ok. 3050 zł. netto. Mimo że ponoszone przez nich wydatki na utrzymanie i leczenie nie zostały określone kwotowo (uwzględniono z urzędu treść wniosków PPF złożonych jednocześnie przez D. K. i W. K.) należy stwierdzić, iż w/w kwota dochodów jest dostatecznie wysoka, aby oprócz tych wydatków wnioskodawczyni mogła opłacić związane ze sprawą koszty sądowe. Możliwość ich opłacenia jest odnoszona do ogółu dochodów i wydatków wszystkich osób prowadzących razem gospodarstwo domowe, a nie tylko osoby składającej wniosek. W tym kontekście zupełnie inaczej należy też oceniać możliwość samodzielnego opłacenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. tylko przez skarżącą, a inaczej wspólnie przez 3 osoby. Kwoty "jednostkowe" nie są już w takim przypadku zbyt duże i nie spowodują nadmiernego obciążenia domowego budżetu, stanowiąc ok. 1/6 jego miesięcznej wysokości. Oprócz wpisu od skargi do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych które mogą (nie muszą) wystąpić w sprawie w przyszłości należy opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł. od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku (w przypadku oddalenia skargi) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia w wysokości połowy wpisu od skargi. Na możliwość ich opłacenia przez K. K. i pozostałych zamieszkujących z nią skarżących – mimo ponoszonych kosztów utrzymania - jednoznacznie wskazuje również informacja podana przez nią w uzasadnieniu wniosku PPF, a mianowicie wcześniejsze - nieodległe w czasie - utrzymywanie córki (i wnuczki), w tym ponoszenie opłat za jej studia. Okoliczność ta sama w sobie nie może stanowić argumentu przemawiającego za rozpoznaniem wniosku zgodnie z jej oczekiwaniami, gdyż odnosi się do zdarzeń mających miejsce w przeszłości (nieaktualnych w chwili składania wniosku i nie wykazujących z nim żadnego merytorycznego związku). Niemniej jednak nie może pozostać niezauważone, iż skoro K. K. wraz z pozostałymi domownikami (mężem i bratem) była w stanie oprócz swoich osobistych potrzeb pokryć te wydatki przy wspólnych miesięcznych dochodach rzędu ok. 2 tys. zł. (córka wtedy nie pracowała), to w obecnej sytuacji (wyższe dochody wynikające z podjęcia przez córkę pracy zarobkowej, brak opłat za studia) jednorazowe poniesienie kosztów sądowych tym bardziej nie będzie skutkowało uszczerbkiem w ich koniecznym utrzymaniu (koszty te jako związane z konkretnym etapem postępowania, są ponadto rozłożone w czasie). Opisane okoliczności nie dają również podstaw do zwolnienia skarżącej od części kosztów sądowych. Ubocznie należy zwrócić uwagę na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Skoro zatem wnioskodawczyni nie wykazała spełnienia przesłanki do przyznania jej zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.