II SA/Rz 714/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 6 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. J. S. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...], złożonym w terminie do jego opłacenia wnioskiem zwrócił się o zwolnienie go z tego obowiązku. W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF wniósł o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych uzasadniając to wiekiem (64 lata) i brakiem jakichkolwiek dochodów (nie pracuje, w styczniu 2011 r. nabędzie prawo do emerytury, wraz z niepracującym 37-letnim synem pozostaje na utrzymaniu żony). Posiadany przez nich majątek obejmuje zajmowane mieszkanie o pow. 44 m² i drugie niezamieszkałe, kwalifikujące się do remontu o pow. 32 m² - odziedziczone przez skarżącego w 2009 r., współwłasność 12/32 w związanej z przedmiotem skargi nieruchomości położonej w Z. (działka o pow. 0,28 ha i budynek mieszkalny o pow. 129 m²) oraz zasoby pieniężne na kwotę 15 tys. zł. (oszczędności żony i otrzymane przez nią akcje pracownicze). Jedyne wykazane przez skarżącego źródło dochodów to pobierana przez jego żonę emerytura w wysokości 2178 zł. brutto (1805 zł. netto). Pokrywane są z niej wszystkie wydatki związane z leczeniem jej i skarżącego (ok. 200 zł./m-c), utrzymaniem mieszkania (ponad 500 zł./m-c), pozostała kwota ok. 1000 zł. "pozwala na pokrycie najniezbędniejszych potrzeb jak: wyżywienie, zakup odzieży i środków higieniczno – sanitarnych). Żona wnioskodawcy ponosi też koszty utrzymania drugiego z mieszkań, a posiadane oszczędności służą uzupełnieniu brakujących środków na bieżące wydatki. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (składają się na nie opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie wnioskującej, której sytuacja majątkowa i dochody stanowią jedyny wyznacznik, na podstawie którego ocenia się jej zdolność do poniesienia tych kosztów. Ponieważ pod uwagę brany jest stan posiadania i dochody wszystkich osób z którymi wnioskujący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, możliwości finansowe skarżącego nie mogą być oceniane tylko w stosunku do jego sytuacji osobistej, bez powiązania z sytuacją pozostałych domowników (w przypadku skarżącego dotyczy to więc dochodów i oszczędności jego żony). Dokonana w tym kontekście analiza udzielonych przez J. S. informacji nie potwierdza zasadności jego wniosku tak w całości jak i w części, nie wykazuje też związanego z poniesieniem kosztów sądowych uszczerbku dla koniecznego utrzymania jego i członków rodziny (oprócz wymaganego obecnie wpisu od skargi do najbardziej prawdopodobnych kosztów które mogą / nie muszą wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – w niniejszej sprawie 250 zł.). Mimo że skarżący nie posiada własnych dochodów, jak wynika z udzielonych przez niego informacji, pobierana przez jego żonę emerytura jest wystarczająca do utrzymania 3 dorosłych osób (wyżywienie, ubranie, koszty leczenia itp.) oraz 2 mieszkań. Mimo że skarżący o tym nie wspomina, pewne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem zapewne generuje także nieruchomość w Z., której jest współwłaścicielem. Koszty wyżywienia, leczenia i podstawowych opłat związanych z utrzymaniem domu (mieszkania) jako służące zaspokojeniu najbardziej niezbędnych potrzeb życiowych stanowią punkt odniesienia do ewentualnego uznania, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie jest w stanie wywiązać się z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Obowiązek tej statuuje art. 199 P.p.s.a. i zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym rozciąga się on na wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Wnioskodawca wraz z członkami rodziny ma w pełni zaspokojone wszystkie wymienione powyżej podstawowe potrzeby życiowe, a tylko one mogą korzystać z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Zagrożenia uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu związanego z poniesieniem przez niego tych kosztów nie można rozciągać na wszystkie pozostałe normalnie ponoszone wydatki i to między innymi wśród nich w jego przypadku należy się doszukiwać możliwości wygospodarowania środków na pokrycie kosztów sądowych. Należą do nich w szczególności koszty utrzymania drugiego z mieszkań i nieruchomości w Z., przy czym bez znaczenia jest, że nie przynoszą one żadnych dochodów. Prawo pomocy nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego, lecz zabezpiecza prawo do sądu osób, które bez tej pomocy byłyby go pozbawione. W opisywanej sytuacji skarżący ma obiektywną możliwość pozyskania środków finansowych chociażby wynajmując nieużywany dom lub mieszkanie, czy wręcz przeznaczając mieszkanie do sprzedaży celem ich uzyskania. Poprawie jego sytuacji finansowej służyłoby podjęcie pracy zarobkowej przez syna; wnioskodawca nie wskazał przyczyn, dla których z racji stosunkowo młodego wieku pozostaje on na utrzymaniu rodziców (dla potrzeb prawa pomocy uwzględnia się także potencjalne, niewykorzystane możliwości zarobkowe wnioskodawcy i osób wspólnie z nim gospodarujących). Niezależnie od tego możliwość opłacenia przez skarżącego kosztów sądowych stwarzają mu także posiadane przez niego i żonę zasoby finansowe, bez względu na sposób w jaki zostały zgromadzone i zamierzony cel ich wykorzystania. Związane z niniejszą sprawą koszty sądowe odnoszone do kwoty 15 tys. zł. nie wydają się wygórowane i przenoszące możliwości skarżącego. Zdolność zgromadzenia oszczędności niezbicie przekonuje o nadwyżce dochodów nad ponoszonymi wydatkami, a samo wnioskowanie o przyznanie prawa pomocy w sytuacji posiadania wolnych zasobów pieniężnych dowodzi braku zrozumienia jego istoty, jako instytucji adresowanej do osób najuboższych. W takiej sytuacji jednorazowe opłacenie kosztów sądowych z pewnością więc nie zagrozi podstawom egzystencji J. S., jego żony i syna i nie będzie wiązało się z jakimkolwiek uszczerbkiem, zwłaszcza dla ich koniecznego utrzymania. Ubocznie należy zaznaczyć, iż w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie przysługiwał skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Skoro zatem wnioskodawca nie spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie objętym złożonym wnioskiem PPF, z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.