II SA/Rz 715/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Józefczyk (spr.), , Protokolant, po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2007 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. K. na Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w R. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie nie stwierdzenia choroby zawodowej Uchylono decyzję I i II instancji Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., Nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w R., po rozpoznaniu odwołania T. K. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. z dnia [...] czerwca 2007 r., Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. z 2002 r., Nr 132, poz. 1115 ). Decyzja została wydana w oparciu o następujący stan faktyczny: W dniu 4 stycznia 2005 r. T. K., w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, została skierowana na badania lekarskie przez lekarza medycyny E. M. – specjalistę chorób skórnych. W toku postępowania epidemiologicznego, Powiatowy Inspektor Sanitarny w R. zwrócił się do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pacy w R., o dokonanie oceny środowiska pracy z powodu narażenia na dwuchromian potasu, chlorek kobaltu, nikiel oraz środki czyszczące i konserwujące narzędzia takie jak benzyna ekstrakcyjna. Dokonanie tej oceny, poprzedzać miała ocena narażenia zawodowego, dokonana przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. S. w związku z wykonywaniem przez T. K. pracy w Państwowym Ośrodku Maszynowym w S. S., oraz przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ś. w związku z zatrudnieniem w WSK – "PZL Świdnik", a także przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. w związku z zatrudnieniem w L. Zakładach Garbarskich w L. i Spółdzielni Kółek Rolniczych w M. koło L. Na podstawie nadesłanych dokumentów ustalono, że T. K. w okresie 1971 do 1973 r. pracowała na stanowisku tokarza – wydział narzędzi i sprawdzalności jako uczeń Przyzakładowej Szkoły Zawodowej w Ś., obsługując tokarki, tocząc przedmioty metalowe. W latach 1974-1975 jako tokarz w Państwowym Ośrodku Maszynowym w S. S., który zajmował się naprawami i remontami maszyn rolniczych, przez trzy dni w tygodniu po sześć godzin. W latach 1975-1979 jako garbarz w wydziale wykańczalni i pakowania w L. Zakładach Garbarskich wykonując między innymi ręczne malowanie skór, zajmując się obsługą agregatów natryskowych, wykonując pracę na prasach, która polegała na wkładaniu skór do prasy pod ciśnieniem, myciu stołu, układaniu skór na transporterze tunelu suszniczego, mierzeniu skór gotowych, wykończonych i pakowaniu na roli oraz owijaniu w papier. Wykonując tą pracę, pracowała w systemie dwuzmianowym po 7 godzin dziennie, była wyposażona w odzież ochronną, rękawice. W okresie od 1980 – 2004 r. pracowała w Cukrowni R. S.A. na stanowisku subiekt – wydawca narzędzi, prowadząc dokumentację związaną z wypożyczaniem narzędzi, sprawdzaniem stanu technicznego wydawanych i przyjmowanych narzędzi, dokonując drobnych napraw narzędzi, takich jak ostrzenie wierteł, oprawianie młotków, dbanie o należyty stan techniczny aparatów ochronnych. Stanowisko do czyszczenia narzędzi usytuowane było w pomieszczeniu wulkanizatora taśm i przezwajalni silników elektrycznych. Pracowała w pełnym wymiarze czasu pracy, będąc wyposażona w odzież ochronną i rękawice robocze. Informacje te znalazły się w karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, w której wskazano, że warunki pracy stwarzały możliwość powstania choroby zawodowej. W aktach sprawy znajduje się również pismo T. K., w którym wskazuje, że po przepracowaniu kilku lat w Cukrowni w R., w pomieszczeniu, w którym obecnie znajduje się narzędziownia, jej miejsce pracy zostało przeniesione na I piętro, pod którym znajdowała się kuźnia i spawalnia. Wszystkie spaliny i opary z tych pomieszczeń dostawały się przez 10 –o centymetrowe szczeliny w ścianach, do pomieszczenia, w którym ona pracowała. Wszędzie unosił się nieprzyjemny zapach, odczuwała pieczenie i łzawienie oczu, zauważyła również zmianę koloru tęczówki. Ponadto panujący swąd wywoływał u niej chrypkę, kaszel i wymioty. Pojawiły się pierwsze zmiany skórne na rękach. Pomimo próśb o przeniesienie jej do innego miejsca, zmuszona była tam przepracować przez następne 10 lat. Dopiero po interwencji u zakładowego inspektora pracy została przeniesiona na inne miejsce, ale dolegliwości nie ustąpiły, lecz jeszcze bardzie się nasiliły. Na podstawie powyższych dokumentów oraz po przeprowadzeniu badania dermatologicznego, Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w R. wydał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej – alergicznego kontaktowego zapalenia skóry – pkt 18/1. W trakcie badania nie stwierdzono zmian na skórze twarzy i tułowi, natomiast na skórze rąk stwierdzono obraz przewlekłego zapalenia skóry rąk w okresie remisji. Z wywiadu wynikało, że z powodu zmian będących następstwem uczulenia na nikiel, była leczona maściami sterydowymi w Poradni Dermatologicznej od 2001 r. We wrześniu 2004 r. była hospitalizowana na Oddziale Dermatologicznym w R., gdzie wykonano testy naskórkowe, które dały następujące wyniki: siarczan niklawy wybitnie dodatni, koktajl zapachowy dodatni, zestaw uzupełniający ujemny, testy punktowe wziewne – babka lancetowata -3x3 mm, sierść konia 5x5 mm, testy pokarmowe ujemne. Zalecono unikania z metalowymi przedmiotami, farbami, olejami, lakierami, detergentami, wodą, kosmetykami. Badania wykonane przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy wykazały, że T. K. ma zmiany skórne na rękach oraz skórze brzucha od około 15 lat Od lat ma nietolerancje przedmiotów metalowych. W takim stanie rzeczy rozpoznano kontaktowe zapalenie skóry rąk z powodu uczulenia na nikiel, które nie ma podłoża zawodowego. Jak wskazano nikiel jest pierwiastkiem powszechnie występującym w przyrodzie, znajduje się w wodzie pitnej, pokarmach ( orzechy, kawa, rośliny strączkowe, kakao, margaryna, ryż, zaś detergenty, woda, środki dezynfekcyjne powodują wzrost narażenia na nikiel. W oparciu o orzeczenie lekarskie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny, decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r., Nr [...], orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła T. K. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w R. nie znalazł podstaw do uchylenia bądź zmiany zaskarżonej decyzji. W jego ocenie, w sprawach o stwierdzenie choroby zawodowej przesądzające znaczenie ma dowód z opinii biegłych lekarzy z zakresu medycyny pracy, w stosunku do których inspektor sanitarny nie ma prawa zmieniać lub we własnym zakresie interpretować postawionej diagnozy lekarskiej. Wydane w sprawie orzeczenie lekarskie spełnia, zdaniem organu warunki opinii biegłego i w sposób jednoznaczny wskazuje na pozazawodową etiologię choroby skóry. Niezadowolona z takiego rozstrzygnięcia T. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Wskazała w niej, że skutki jakie nabyła w czasie wykonywania pracy są chorobą zawodową, której przyczyną był kontakt z czynnikami, które ją wywołały. Podniosła, że choroba nie pozwala jej wykonywać nawet najprostszych czynności domowych, jak również ma trudności z utrzymaniem higieny osobistej. Z uwagi na pobyt za granicą upoważniła do działania w swoim imieniu męża W. K. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w R. wniósł o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu organ wskazał, że o ile niekwestionowany jest fakt narażenia na czynniki alergiczne podczas pracy zawodowej przez ostatnie 24 lata, o tyle uprawniona jednostka medyczna nie stwierdziła zawodowej etiologii choroby zawodowej. Wojewódzki Sad Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej ( §1 ), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 ). Zakres kontroli wyznacza natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze m ) – zwanej dalej P.p.s.a., stanowiący że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( § 1 ). Oznacza to, po stronie sądu, obowiązek zbadania, niezależnie od podnoszonych zarzutów, czy zaskarżony akt odpowiada prawu. Jeśli przedmiotem zaskarżenia jest decyzja, uwzględnienie skargi jest możliwe wyłącznie gdy stwierdzi się naruszenie prawa materialnego lub procesowego, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, w pkt 2 i 3 tego przepisu. Kontrolą Sądu objęty będzie nie tylko zaskarżony akt, ale wszystkie akty wydane w sprawie. Poddawszy zaskarżoną decyzję takiej właśnie kontroli, sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem wydane w sprawie decyzje naruszają przepisy postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Przedmiotem skargi jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2007 r., [...] utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. z dnia [...] czerwca 2007 r., Nr [...] w przedmiocie nie stwierdzenia choroby zawodowej. Postępowanie w sprawie chorób zawodowych toczy się w oparciu o przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 202 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132, poz. 1115 ). Zgodnie z § 1 tegoż rozporządzenie chorobą zawodową jest schorzenie wymienione i odpowiadające przesłankom przewidzianym w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeśli w wyniku oceny warunków pracy można bezspornie lub z wysokim stopniem prawdopodobieństwa stwierdzić, iż choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, zwanych w rozporządzeniu "narażeniem zawodowym". Ocenę takiego narażenia sporządza się na formularzu, przy wykorzystaniu dokumentacji gromadzonej na podstawie odrębnych przepisów przez pracodawców i jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a jeśli postępowanie dotyczy aktualnego zatrudnienia, także na podstawie oceny przeprowadzonej bezpośrednio u pracodawcy ( § 2 ust. 4 ) Dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest wystąpienie dwóch elementów: ustalenie, że schorzenie na które cierpi pracownik jest wymienione w wykazie chorób zawodowych ( okoliczność ta w przedmiotowej sprawie jest bezsporna, schorzenie skarżącej zostało zakwalifikowane jako wymienione w pkt 18/1 załącznika do rozporządzenie) oraz wykazanie, że schorzenie jest konsekwencją działania w miejscu pracy czynników szkodliwych. Zatem z jednej strony dla wykazania, że dana osoba cierpi na chorobę zawodową konieczne jest stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy jej dolegliwością o czynnikami panującymi w pracy, z drugiej zaś strony aby stwierdzić, że dana osoba nie cierpi na chorobę zawodową konieczne jest wykluczenie tego związku przyczynowego. Obligatoryjnym dowodem w postępowaniu w sprawie chorób zawodowych jest badanie lekarskie w celu rozpoznania choroby zawodowej ( z wyjątkiem przypadku wymienionego w § 4 ust. 2 rozporządzenia ), po przeprowadzeniu którego właściwe jednostki medyczne wydają stosowne orzeczenia lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej rozpoznania. Orzeczenie lekarskie, które stanowi podstawę rozstrzygnięcia, musi nosić cechy opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., zatem nie może ograniczać się do lakonicznego stwierdzenia, ale powinno być wszechstronnie uzasadnione i wyjaśniać wątpliwości w sposób przekonujący i dostępny dla stron, organu prowadzącego postępowanie oraz sądu administracyjnego ( wyrok Naczelnego Sądu administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 15 marca 1994 r., Sygn. akt SA/Wr 147/94, Prokuratura i Prawo – dodatek 1995/2 poz. 53. ) W przypadku gdy inspektor sanitarny uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który ją wydał uzupełnienia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację, a także podjąć inne czynności niezbędne od uzupełnienia materiału dowodowego. Takie uprawnienia daje mu bowiem § 8 ust. 2 wyżej cytowanego rozporządzenia. Inspektor sanitarny, jako organ administracji publicznej, winien bowiem dążyć do ustalenia prawdy obiektywnej. Z akt sprawy wynika, że organy I jak i II instancji, wydając swoje rozstrzygnięcia oparły się jedynie na orzeczeniu lekarskim o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W orzeczeniu tym stwierdzono, że biorąc pod uwagę przebieg kliniczny zmian, kartę oceny narażenia zawodowego oraz dokumentacje medyczną, rozpoznano kontaktowe zapalenie skóry rąk z powodu uczulenia na nikiel, nie mające podłoża zawodowego. Okolicznością, która wykluczała zawodową etiologię choroby, był fakt, iż skarżąca jest uczulona na nikiel. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż nie do przyjęcia jest stwierdzenie, że opinia Zakładu Medycyny Pracy jest wiążąca. Art. 80 k.p.a. stwierdza, że organ administracji państwowej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, co oznacza, że żaden dowód nie ma mocy wiążącej, jak tez i opinia. ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 1984 r., sygn. akt I SA 251/84 ) Orzeczenie lekarskie nie wyjaśniało natomiast, czy skarżąca przed podjęciem pracy była uczulona na nikiel, czy może warunki pracy panujące, w zakładach w których pracowała wywołały u niej reakcję alergenną na ten pierwiastek. Ponadto w orzeczeniu wskazano, że detergenty, woda, środki dezynfekcyjne powodują wzrost narażenia na nikiel. Powstaje zatem pytanie, na które orzeczenie lekarskie nie daje odpowiedzi, czy fakt uczulenia, wyklucza chorobę zawodową. Dopuszczalna jest taka sytuacja, że ilość pierwiastka, wywołującego uczulenie, w normalnym środowisku nie spowodowałaby reakcji w postaci choroby, którą mogło natomiast wywołać nasilenie tego pierwiastka w środowisku pracy. Pytanie to wydaje się być tym bardziej uzasadnione, że skarżąca przez okres 24 lat była narażona na czynniki, które wskazuje się jako przyczynę choroby zawodowej, obsługując tokarki, tocząc przedmioty metalowe, pracując na stanowisku tokarz w przedsiębiorstwie gdzie zajmowano się naprawami oraz remontami kapitalnymi i bieżącymi maszyn rolniczych, jako garbarz malując ręcznie skóry, następnie jako subiekt mając bezpośrednią styczność z narzędziami. Nie bez znaczenia jest fakt, że skarżąca została skierowana na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej przez lekarza medycyny – dermatolog E. M., a w karcie oceny narażenia zawodowego, wskazano, że warunki pracy stwarzały możliwość powstania choroby zawodowej. W ocenie Sądu przeprowadzone postępowanie dowodowe, czyli w rzeczywistości oparcie się jedynie na orzeczeniu lekarskim, nie daje podstaw do stwierdzenia, że skarżąca nie cierpi na chorobę zawodową. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że decyzja tak Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego jak i poprzedzająca ją decyzja Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. nie mogą się ostać. W przeciwnym bowiem razie została by złamana zasada zaufania obywatela do państwa, gdyż orzeczenie lekarskie, na podstawie którego zostały wydane obydwie decyzje jest niejasna dla Sądu co dopiero dla zwykłego obywatela. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ I instancji zwróci się do lekarza, który sporządził orzeczenie lekarskie nr 90/2007 o jego uzupełnienie, poprzez wyjaśnienie czy skarżąca przed podjęciem zatrudnienia była uczulona na nikiel, a jeśli tak to czy było to uczulenie spełniające warunki do uznania go za chorobę zawodową czy dopiero warunki panujące w środowisku pracy wywołały u niej reakcję chorobową. Dopiero wyjaśnienie tych wszystkich kwestii pozwoli na stwierdzenia czy schorzenia na które cierpi skarżąca jest chorobą zawodową bądź pozwoli na jej wykluczenie. Z uwagi na to, że organ wniósł o rozpoznanie w trybie uproszczonym, a żadna ze stron nie wyraziła sprzeciwu Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 i art. 120 P.p.s.a. Po rozpoznaniu sprawy w tym trybie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.