II SA/Rz 715/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M. i P. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2008 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. P. i P. M. wezwani do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2008 r. Nr [...], w terminie do jego opłacenia wspólnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi formularzu PPF wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazali, iż nie są w stanie uiścić opłaty sądowej od skargi z uwagi na swoją niepełnosprawność wymagającą stałej opieki (porażenie mózgowe od urodzenia); korzystają w związku z tym z rehabilitacji w MOPS w Ł. Poza pobieranymi rentami nie mają żadnych dochodów, mieszkają z rodzicami korzystając z ich opieki i pomocy finansowej. Wg zawartego we wniosku oświadczenia: - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 120 m² wraz z 5-arową działką na której jest posadowiony (nieruchomość stanowi własność skarżących), - jako źródła dochodów (brutto) zostały wykazane renty P. i P. M. w wysokości 534,48 zł. i 636,29 zł. oraz emerytury ich matki w kwocie 1245 zł. oraz ojca 1826 zł.; wysokość tych świadczeń netto to odpowiednio 475,38 zł., 556,02 zł., 1030 zł. i 1503 zł. (wynika to z treści oświadczenia oraz złożonego równocześnie z wnioskiem zaświadczenia i odcinka przekazu pocztowego), - wnioskodawcy w ramach terapii na swoje leczenie i wyżywienie wydają ok. 100 zł. miesięcznie, zaś ich rodzice na zakup leków ok. 90 zł./m-c. Ponieważ oświadczenie to okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawców, zostali oni wezwani do jego uzupełnienia poprzez złożenie w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania dodatkowego oświadczenia obejmującego: a) wskazanie średniej wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych przez siebie i rodziców na zakup żywności, utrzymanie domu (opłaty) oraz innych, jeżeli w istotny sposób wpływają na obciążenie domowego budżetu, b) wyjaśnienie, czy wymienione we wniosku PPF wydatki na leczenie (100 i 90 zł.) odnoszą się do łącznych wydatków ponoszonych przez nich oraz przez rodziców, czy też dotyczą każdej osoby oddzielnie, c) wykazanie posiadanych przez siebie i/lub domowników pojazdów mechanicznych, d) wyjaśnienie, z jakim uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania siebie i rodziców wiązałoby się poniesienie przez nich związanych ze skargą kosztów sądowych (jakie ich niezbędne potrzeby życiowe zostałyby zagrożone). W wezwaniu zobowiązano także skarżących do przedłożenia za okres od 1 września 2008 r. do dnia wykonania wezwania wyciągów z posiadanych przez nich i rodziców rachunków bankowych. Mimo upływu wyznaczonego terminu (ostatnim jego dniem był 9 grudzień 2008 r.) i wskazanego w wezwaniu rygoru rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy - formularzu PPF, nie zostało ono przez skarżących wykonane. W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Z uwagi na złożenie przez skarżących (bracia) opartego na tych samych okolicznościach wspólnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, za celowe uznano łączne rozpoznanie wniosku o prawo pomocy w stosunku do obydwojga wnioskodawców. Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Informacje podane przez P. i P. M. we wniosku PPF - mimo powoływania się przez nich na brak możliwości opłacenia wpisu od skargi - same w sobie nie pozwalały na jednoznaczne stwierdzenie, że poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych przekracza ich możliwości finansowe i będzie skutkowało uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu ich i rodziców. Nie tracąc z pola widzenia szczególnej sytuacji w jakiej ze względu na stan zdrowia znajdują się skarżący, taka konkluzja przy zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych wynikała przede wszystkim z wysokości i stałego charakteru dochodów uzyskiwanych przez nich i rodziców; kwota 4234,77 zł. brutto (3564,40 zł. netto) nawet tylko przy wykazanych wydatkach na leczenie (bez odniesienia do kwot przeznaczanych na zakup żywności czy opłat) wydaje się w tym względzie dostatecznie wysoka i wystarczająca do zaspokojenia niezbędnych wydatków 4 osób oraz jednoczesnego opłacenia kosztów sądowych (mają one charakter jednorazowy i jako powiązane z konkretnymi etapami postępowania sądowego są rozłożone w czasie). Pod uwagę brane są przy tym dochody i wydatki wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, a nie tylko osoby czy osób składających wniosek. Ewentualny wynikający z tego uszczerbek dotyczy też realnego zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (niezbędne koszty zakupu żywności, leczenia i utrzymania domu), a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, co wiąże się z wymogiem poczynienia stosownych oszczędności. O tym, że skarżący nie są zagrożeni takim uszczerbkiem i są w stanie wygospodarować środki finansowe na pokrycie związanych ze sprawą kosztów sądowych świadczy m.in. fakt zamontowania przez nich na domu kolektorów słonecznych, która to inwestycja (obliczana wg ogólnie dostępnych wiadomości na co najmniej kilka tysięcy zł.) musiała mieć odpowiednie pokrycie w będących w dyspozycji skarżących i ich rodziców dochodach. Z tego względu do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych P. i P. M. oraz ich rodziców miało przyczynić się skierowane do wnioskodawców wezwanie, dotyczące m.in. wykazania ponoszonych na bieżące utrzymanie wydatków, posiadanych pojazdów mechanicznych czy przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych (podstawą prawną dla takich wezwań jest art. 255 P.p.s.a, zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające (...) lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego). Rygoryzm postępowania o przyznanie prawa pomocy podyktowany jest wyjątkowym charakterem tej instytucji, wynikającym z obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Ubiegając się o przyznanie prawa pomocy skarżący musieli się liczyć z określonym, prawnie uregulowanym stopniu, z ingerencją w sferę ich prywatności. Nieustosunkowanie się przez nich do wezwania powoduje, że brak jest uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, iż spełniają oni warunki do przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i to tym bardziej, że jak wyżej wykazano, nie świadczy o tym analiza okoliczności wykazanych w formularzu PPF. Niewykonanie wezwania nasuwa przy tym uzasadnione przypuszczenie co do braku po stronie skarżących zamiaru ujawnienia swojej prawdziwej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Wątpliwości z tym związane z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy finansowanego ze środków publicznych nie mogą być interpretowanie na korzyść wnioskodawców, gdyż mogłoby to prowadzić do jego nadużycia. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącym będzie przysługiwał od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Skoro zatem wnioskodawcy nie wykazali spełnienia przesłanki do przyznania im prawa pomocy, brak jest podstaw do pozytywnego rozpoznania złożonego wniosku. W związku z powyższym, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.