II SA/Rz 715/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 26 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. i Z. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W. i Z. K. wezwani do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...], w terminie do jego opłacenia wspólnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi formularzu PPF wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazali, iż uiszczenie przez nich wpisu sądowego jest niemożliwe i bezzasadne z uwagi na przedstawione w dalszej części uzasadnienia argumenty świadczące ich zdaniem o zasadności skargi. Podnieśli również, że wydatek w kwocie 500 zł. jest dla nich jako emerytów bardzo duży, gdyż oprócz wydatków na utrzymanie i leczenie ponoszą koszty utrzymania będącego sierotą i pozostającego z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym 18-letniego wnuka. Wg przekonania skarżących nawet jednak uszczuplenie budżetu domowego i opłacenie tej kwoty nie wpłynie na rozpatrzenie sprawy zgodnie z ich oczekiwaniami. Wg zawartego we wniosku oświadczenia: - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 100 m², nieruchomość rolną o pow. 5,36 ha oraz stary przeznaczony do rozbiórki drewniany dom położony na 10-arowej działce, - jako źródła dochodów (brutto) zostały wykazane emerytury W. i Z. K. w wysokości odpowiednio 1900 i 1600 zł. Ponieważ formularz PPF dotknięty był brakiem formalnym w postaci niewypełnionej rubryki 7.2.1. dot. posiadanych przez wnioskodawców zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.), zostali oni wezwani do jego usunięcia. Jednocześnie wezwano ich do: a) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na zakup żywności, utrzymanie domu oraz inne cele, jeżeli w istotny sposób obciążają domowy budżet, b) wskazania wysokości przypadających do wypłaty emerytur (kwoty netto), c) wskazania sposobu wykorzystania posiadanej nieruchomości rolnej oraz wysokości dopłat z tytułu prowadzonej produkcji rolnej, d) wykazania wszystkich posiadanych pojazdów mechanicznych (marka, rok prod.), e) korzystania ze wsparcia pomocy społecznej, f) wskazania tytułu prawnego do sprawowania opieki nad wnukiem, np. jako rodzina zastępcza, wysokości związanych z tym ewentualnych świadczeń finansowych wraz z wyjaśnieniem kwestii uprawnień wnuka do renty rodzinnej, g) przedłożenia za okres od 1 lipca 2009 r. do dnia wykonania wezwania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. W wezwaniu zostało zawarte pouczenie, iż nieuzupełnienie braku formalnego wniosku będzie skutkowało jego pozostawieniem bez rozpoznania, zaś w przypadku gdy brak ten zostanie usunięty bez złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów, wniosek zostanie rozpoznany wyłącznie w oparciu o informacje w nim zawarte. W wyznaczonym terminie W. i Z. K. złożyli obszerne oświadczenie, z którego dla potrzeb rozpoznania ich wniosku wynikało dodatkowo, że: - stosownej rubryki dot. posiadanych zasobów pieniężnych nie wypełnili przez zapomnienie (nie posiadają żadnych oszczędności, żyją na bieżąco), - nie będą udokumentowywać posiadanego majątku ani wysokości emerytur, gdyż długoletnie okresy pracy dają im prawo do posiadania własnego domu, samochodu i traktoru. Oprócz tego zakupili gospodarstwo rolne o pow. 3 ha wraz z drewnianą zabudową posadowioną na 10-arowej działce, - wychowują wnuka na własny koszt, bez jakiegokolwiek zabezpieczenia finansowego, - nie będą wpłacać wpisu i nie dostarczą wyciągów z banku ukazujących ich dochody, gdyż godzi to w ich uczciwą prywatność. W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy, a kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; z tego względu pozbawione znaczenia dla rozpoznania wniosku jest przekonanie skarżących o słuszności ich stanowiska w sprawie (chociażby było ono zasadne), bezpośredniego znaczenia ma też ich status emerytów czy okoliczność pozostawania na ich utrzymaniu wnuka. Informacje podane przez W. i Z. K. we wniosku PPF same w sobie nie pozwalały na stwierdzenie, że poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych przekracza ich możliwości finansowe i będzie skutkowało uszczerbkiem w ich koniecznym utrzymaniu, zwłaszcza że sami w uzasadnieniu wniosku zasugerowali możliwość jego opłacenia. Nie tracąc z pola widzenia wieku skarżących (62 i 67 lat) oraz ich szczególnej sytuacji związanej z wychowywaniem wnuka, taka konkluzja wobec w pełni zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych wynikała przede wszystkim ze stosunkowo znacznej wysokości i stałego charakteru ich dochodów. Kwota 3500 zł. brutto wydaje się w tym względzie dostatecznie wysoka do zaspokojenia niezbędnych wydatków 3 osób oraz jednoczesnego opłacenia kosztów sądowych (mają one charakter jednorazowy i jako powiązane z konkretnymi etapami postępowania sądowego są rozłożone w czasie). Ewentualny wynikający z tego uszczerbek dotyczy zaś zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (niezbędne koszty utrzymania domu, zakupu żywności, leczenia), a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków; skarżący tego nie wykazali. Mimo powoływania się przez nich na brak jakichkolwiek zasobów pieniężnych, o tym że nie są oni zagrożeni takim uszczerbkiem w związku z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych i są w stanie wygospodarować środki na ich pokrycie świadczy m.in. sygnalizowany przez nich zakup nieruchomości rolnej (wraz z budynkiem mieszkalnym), co musiało mieć pokrycie w ich dochodach. Niezależnie od tego, odmowa przedstawienia przez nich wyciągów z ich rachunków bankowych sama w sobie poddaje w wątpliwość wiarygodność ich oświadczenia o "życiu na bieżąco". Do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji materialnej W. i Z. K. miało przyczynić się skierowane do nich wezwanie mające wykazać ich rzeczywiste możliwości płatnicze wynikające z faktycznie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków (podstawą prawną dla takich wezwań jest art. 255 P.p.s.a, zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające (...) lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego). Wezwanie takie – wbrew sugestiom skarżących – w żaden sposób nie podważa ich dorobku życiowego (legalności jego pochodzenia) i nie godzi w ich uczciwość, tylko opiera się na rygoryzmie postępowania o przyznanie prawa pomocy. Związane jest to z wyjątkowym charakterem tej instytucji jako finansowanej ze środków publicznych oraz obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.); wynikający z tego przepisu obowiązek generalnie dotyczy każdej osoby posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie mogą więc budzić jakichkolwiek wątpliwości, nie mogą być też interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej, gdyż prowadziłoby to do nadużycia prawa pomocy. W związku z tym wnioskodawcy ubiegając się o przyznanie prawa pomocy musieli się liczyć z określonym, prawnie uregulowanym stopniu, z ingerencją w sferę ich prywatności. Praktyczne niewykonanie przez nich wezwania (pośrednio potwierdzili jedynie posiadanie pojazdów mechanicznych) nasuwa uzasadnione przypuszczenie co do braku po ich stronie zamiaru ujawnienia swojej prawdziwej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. W takiej sytuacji W. i Z. K. musieli się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku, i to tym bardziej, że jak wyżej wykazano, o zasadności przyznania im prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem nie świadczyła analiza okoliczności wykazanych wyłącznie w formularzu PPF. Skoro zatem wnioskodawcy nie wykazali spełnienia przesłanki do przyznania im prawa pomocy, brak jest podstaw do pozytywnego rozpoznania złożonego przez nich wniosku. Ubocznie należy zwrócić uwagę na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącym będzie przysługiwał od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. W związku z powyższym, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.