II SA/Rz 719/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B.W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 października 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 719/17 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badanie lekarskie - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W sprawie ze skargi na opisaną w sentencji postanowienia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie skierowania na badanie lekarskie B.W. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że dochody jego i jego żony są niewystarczające na pokrycie kosztów wpisu od skargi. Jako majątek rodziny podał nieruchomości rolne o powierzchniach: 0,3379 ha, 0,2277 ha, 0,1565 ha, 0,2392 ha, z których część jest wydzierżawiona nieodpłatnie oraz działkę budowlaną o pow. 993 m ². Skarżący wskazał na zobowiązanie z tytułu orzeczonych wobec niego kar grzywien w wysokości 361 zł. Podał, że jest właścicielem samochodu osobowego z 2008 r. Wydatki na wyżywienie swoje i żony określił na kwotę 1300 zł, utrzymanie domu: prąd – 100 zł, gaz – 80 zł, woda - 90 zł, śmieci – 20 zł, opał – 200 zł, telefon – 60 zł, utrzymanie samochodów – 400 zł. Celem wyjaśnienia rozbieżności w oświadczeniach strony składanych w niniejszej sprawie oraz na potrzeby wniosku o prawo pomocy w sprawie oznaczonej sygn. akt II SA/Rz 718/17, wezwano ją do wyjaśnienia, czy zadeklarowane w obecnym wniosku wydatki na wyżywienie rodziny są rzeczywiście ponoszone. Spytano także, czy skarżący nadal ponosi wydatek na leczenie żony w kwocie 200 zł, jak też czy uiszcza raty orzeczonych wobec niego przez sąd powszechny grzywny i świadczenia pieniężnego. W odpowiedzi na wezwanie o podanie dodatkowych danych skarżący wskazał, że wydatki na wyżywienie własne i żony wynoszą 1300 zł i są faktycznie ponoszone. Dodatkowo wymienieni spożywają obiady u teściowej. Skarżący podał, że uiszcza co miesiąc należności tytułem grzywien w kwocie 361 zł oraz, że wydatek na leczenie żony w wysokości 200 zł jest nadal aktualny. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 4 października 2017 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy wskazując, że nie wykazał on, że poniesienie przez niego kosztów sądowych w sprawie zainicjowanej jego skargą może wywołać uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. W sprzeciwie skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika zakwestionował stanowisko referendarza o braku podstaw do zwolnienia skarżącego od opłat sądowych wskazując, że dochody skarżącego mają pełne pokrycie w bieżących wydatkach, a zatem uiszczenie opłaty godziłoby w minimum egzystencji. Sprzeczność w oświadczeniu skarżącego polegająca na zawyżeniu wydatków w stosunku do dochodów ma charakter pozorny. Podał bowiem deklaratywne wydatki na wyżywienia tzn. podał kwoty jakie wydawałby na ten cel, gdyby posiadał stosowne środki. Koszty wyżywienia tymczasem zostały zredukowane do minimum, a skarżący i jego żona dzięki pomocy rodziny nie ponoszą kosztów wyżywienia. Nie ma możliwości wykorzystanie nieruchomości skarżącego ponieważ ich uprawa jest nieopłacalna i nie ma nikogo kto chciałby je wydzierżawić, zaś ich eksploatacja generowałaby jedynie straty. W ramach instytucji prawa pomocy sąd administracyjny powinien zapewnić równowagę między interesem państwa w pobraniu opłat sądowych a interesem wnioskodawcy z drugiej strony w dochodzeniu roszczeń przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Służy realizacji zasady dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Po myśli art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przesłanki przyznania prawa pomocy określa art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, częściowe prawo pomocy adresowane jest do osoby, która udowodni, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Za słuszne Sąd uznaje stanowisko referendarza, iż skarżący nie wymaga udzielenia mu wsparcia ze środków publicznych, bowiem posiadane przez niego zasoby są wystarczające do pokrycia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sąd uznał za prawidłowe stanowisko referendarza, że przedstawiona przez skarżącego jego sytuacja materialna budzi wątpliwości. Mianowicie, zadeklarowane przez wymienionego dochody jego i jego żony (ok. 2700 zł) są niższe od zaprezentowanych wydatków (2811 zł). Jeżeli, jak podano w sprzeciwie, wydatki na wyżywienie mają charakter deklaratywny i szacunkowy i w rzeczywistości nie są ponoszone, to zaoszczędzone z tego tytułu środki winny zostać przeznaczone na sfinansowanie kosztów sądowych. Dodać do tego należy jeszcze nieznaną wysokość wynagrodzenia dla reprezentującego skarżącego pełnomocnika w osobie adwokata, którą to należność strona pokrywa z uzyskiwanego przez nią wynagrodzenia za pracę, jak oświadczyła w odpowiedzi na wezwanie o wskazanie dodatkowych danych w związku z wnioskiem o prawo pomocy, złożonym w sprawie sygn. akt II SA/Rz 718/17. Oznacza to, że dysponuje środkami, które może przeznaczyć na sfinansowanie tego typu usługi. Mimo, iż kwestia ta została wskazana w uzasadnieniu referendarza sądowego jako wątpliwa i negatywnie wpłynęła na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, pełnomocnik skarżącego nie wyjaśnił jej w sprzeciwie. Wątpliwości zaś w zakresie sytuacji finansowej strony wnioskującej o przyznanie prawa nie mogą być interpretowane na jej korzyść. Tylko jasna i klarowna sytuacja materialna może być podstawą do uznania za zasadne partycypowanie w kosztach postępowania wszczętego na żądanie strony przez ogół obywateli poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na negatywną ocenę zasadności wniosku jak słusznie uznał referendarz wpłynął też fakt władania przez wnioskodawcę kilkoma nieruchomościami rolnymi. Okoliczność w postaci niewykorzystywania majątku w sposób, który mógłby przynosić zyski nie może zostać potraktowana jako przemawiająca na korzyść strony. Nie przekonuje Sądu twierdzenie o nieopłacalności uprawy gruntów, przy jednoczesnej konieczności opłacania podatków wynikających z prawa własności działek. Wydatek na utrzymanie trzech samochodów osobowych w kwocie 400 zł (liczbę tę ustalono na podstawie danych sprawy sygn. akt II SA/Rz 718/17), podobnie jak grzywna czy świadczenie pieniężne orzeczone przez sąd powszechny z pewnością nie jest wydatkiem niezbędnym, który należy uwzględniać na korzyść strony wnioskującej o praco pomocy. Skoro zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie to podmiot domagający się, aby koszty te zostały przerzucone w ramach prawa pomocy na Skarb Państwo musi liczyć się z tym, że tylko szczególna i wyjątkowo trudna sytuacja majątkowa może uzasadniać przyznanie mu prawa pomocy. Mając powyższe na względzie uznano, że sytuacja majątkowa skarżącego nie jest na tyle trudna by potrzebne było mu wsparcie w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.