II SA/Rz 72/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. i A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z ich skargi na postanowienie Wojewody z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogę postanawia I. Przyznać skarżącym prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. M. i A. S. wezwani do solidarnego uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. od wniesionej przez siebie skargi na postanowienie Wojewody z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazali na uzyskiwane przez siebie dochody, których jedynym źródłem są pobierane przez nich świadczenia emerytalno – rentowe w łącznej wysokości 1095 zł. netto (1251 zł. brutto); pozostający z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym syn jest uczniem i nie uzyskuje żadnych dochodów. Z dochodów tych pokrywane są opłaty za mieszkanie w wysokości 725 zł. (w tym rata kredytowa w kwocie 202 zł.), do czego należy także doliczyć opłaty za energię elektryczną i gaz, abonament rtv, wykup lekarstw dla skarżącego. Posiadany przez nich majątek wg złożonego oświadczenia oprócz zajmowanego mieszkania o pow. 72 m² obejmuje wyłącznie nieruchomość rolną o pow. 2,43 ha, która jednak nie generuje żadnych dochodów (brak sprzętu rolniczego). Skarżący jako załączniki do wniosku przedłożyli kserokopie zaświadczeń o nauce ich syna, wysokości pobieranych prze siebie świadczeń, miesięcznej należności za użytkowanie mieszkania (725 zł.), bieżącej faktury za energię elektycz. i gaz (odpowiednio na kwotę 139 i 58 zł.), paragony fiskalne potwierdzające zakup medykamentów w okresie 8 styczeń – 8 luty 2008 r. na łączną kwotę ok. 100 zł. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W korelacji z tymi przepisami pozostaje art. 199 powołanej ustawy, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wynikający z tego obowiązek zasadniczo dotyczy wszystkich stron posiadających jakiekolwiek środki majątkowe lub dochody, co tym samym potwierdza wyjątkowy charakter prawa pomocy. Ponieważ M. i A. S. są stroną skarżącą w sprawie, a złożony przez nich wspólnie wniosek PPF oparty jest na tych samych okolicznościach (skarżący są małżeństwem i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe), uzasadnione jest w stosunku do nich jego łączne rozpoznanie i objęcie rozstrzygnięcia jednym orzeczeniem. Ocena zasadności tego wniosku w świetle wskazanych wyżej ustawowych przesłanek przyznawania prawa pomocy oraz sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodów skarżących przemawia za jego częściowym uwzględnieniem. Wynika to przede wszystkim z wysokości uzyskiwanych dochodów, od których to w głównej mierze zależy możliwość poniesienia kosztów postępowania. Stanowiące ich źródło świadczenia M. i A. S. należy uznać w tym zakresie za niewystarczające, skoro znaczącą ich większość (z 1095 zł.) pochłaniają wydatki związane z utrzymaniem mieszkania - ok. 825 zł. miesięcznie łącznie z uśrednionymi do tego okresu opłatami za energię elektrycz. i gaz. Jeżeli doliczyć do tego nawet niewielkie kwoty jakie A. S. przeznacza na zakup lekarstw, na wydatki związane chociażby z zakupem żywności dla 3 osób pozostaje kwota ok. 150 – 200 zł.; wyliczenie to jest zgodne z przedstawionym w uzasadnieniu wniosku. W takiej sytuacji nie budzi wątpliwości brak możliwości poniesienia przez nich bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania wydatków na pokrycie chociażby kosztów sądowych, w tym wymaganego na obecnym etapie wpisu od skargi, którego uiszczenie warunkuje nadanie skardze dalszego biegu i jej merytoryczne rozpoznanie. Z tego też względu postanowiono przyznać wnioskodawcom prawo pomocy w zakresie częściowym obejmujące właśnie zwolnienie od wszystkich związanych ze sprawą kosztów sądowych. Jednocześnie brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku w części w jakiej skarżący zwrócili się o ustanowienie adwokata, co związane jest w szczególności z niewykazaniem przesłanki do przyznania całkowitego prawa pomocy, tj. braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie kwestionując trudności finansowych z jakimi borykają się skarżący i wykazanych przez nich wydatków na utrzymanie mieszkania czy leczenie należy stwierdzić, że pozostała po ich opłaceniu kwota ok. 150 – 200 zł. miesięcznie – uwzględniając panujące realia życiowe - jest zbyt mała do pokrycia chociażby wydatków związanych z zakupem żywności dla 3 osób. W tym zakresie oświadczenie o braku innych – poza emeryturą i rentą dochodów – jawi się jako niewiarygodne i nieprzekonujące. Skarżący nie wyjaśnili, skąd czerpią na to niezbędne środki, których źródłem w ich sytuacji może być np. wsparcie udzielane przez ośrodek pomocy społecznej, dalszych członków rodziny czy wreszcie gospodarstwo rolne które nawet jeżeli nie przynosi korzyści finansowych, pośrednio poprzez pozyskiwane z niego pożytki może przyczyniać się do ograniczenia wydatków związanych z zakupem żywności. Nie została również wyjaśniona przez skarżących kwestia ewentualnego pobierania dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych, która przy podanym areale jest bardzo prawdopodobna. Okoliczności te nie mogą zostać pominięte przy ocenie wniosku, w tym być interpretowane na korzyść skarżących, gdyż to na nich spoczywa ustawowy obowiązek wykazania przesłanki stosownej do zakresu wnioskowanego prawa pomocy. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy i być stosowane wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia); tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593. M. i A. S. do takich osób się nie zaliczają, mają zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe i stałe źródła dochodów. Są też właścicielami gospodarstwa rolnego, z którego jeżeli nawet nie czerpią osobiście żadnych korzyści, to w celu polepszenia swojej sytuacji materialnej mogą skorzystać np. z możliwości jego wydzierżawienia. W tej sytuacji zwolnienie od kosztów sądowych będzie stanowiło dla wnioskodawców wystarczającą pomoc ze strony Skarbu Państwa, a jeżeli uznają oni potrzebę działania przez fachowego pełnomocnika powinni sami wygospodarować potrzebne na to środki. Podkreślenia w związku z tym wymaga, iż przepisy postępowania sądowoadministracyjnego nie ustanawiają wymogu działania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie z wyjątkiem konieczności sporządzenia przez niego niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej), co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów (sąd orzekający w sprawie bierze pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji). Z tych przyczyn na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.