II SA/Rz 72/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 17 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. i A. S. o ustanowienie adwokata w sprawie z ich skargi na postanowienie Wojewody z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogę publiczną postanawia zmienić pkt II postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 72/08 i ustanowić dla skarżących adwokata. II SA/Rz 72/08 U z a s a d n i e n i e Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 13 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 72/08 – po rozpoznaniu wniesionego przez M. i A. S. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – zwolniono ich od kosztów sądowych, odmawiając jednocześnie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż o ile uzyskiwane dochody i ponoszone na utrzymanie wydatki przemawiają za zwolnieniem ich od kosztów sądowych, to równocześnie nie wykazali oni spełnienia przesłanki do ustanowienia dla nich zastępcy prawnego; nie wyjaśnili skąd czerpią niezbędne środki na zakup żywności (za wystarczającej w tym względzie nie uznano kwoty ok. 150 – 200 zł. pozostającej po opłaceniu opłat za mieszkanie i zakupie leków), czy w związku z tym otrzymują np. wsparcie z ośrodka pomocy społecznej lub dalszych członków rodziny, czy z posiadanego gospodarstwa rolnego czerpią jakieś pożytki oraz pobierają dopłaty do gruntów rolnych. Postanowienie z dnia 13 marca 2008 r. zostało doręczone skarżącym 1 kwietnia i nie został od niego wniesiony sprzeciw. Wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2008 r. WSA w Rzeszowie oddalił wniesioną przez M. i A. S. skargę, po czym po złożeniu przez A. S. wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, ponownie zwrócili się oni o ustanowienie adwokata składając w tym zakresie stosowny wniosek na obowiązującym formularzu PPF. Treść zawartego w nim uzasadnienia oraz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach pokrywa się z informacjami udzielonymi w pierwotnym wniosku: - skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z synem (obecnie studentem studiów stacjonarnych – uprzednio uczniem szkoły średniej), - posiadany przez nich majątek obejmuje mieszkanie o pow. 72 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 2,43 ha, która jednak nie generuje żadnych dochodów (brak sprzętu rolniczego do uprawy, brak możliwości wydzierżawienia gruntów z uwagi na brak zainteresowanych), - jedyne źródła ich dochodów to renta A. S. i emerytura M. S. w łącznej wysokości 1177,20 zł. netto (poprzednio 1095 zł.), z których pokrywają opłaty za mieszkanie w wysokości 719 zł. (w tym rata kredytowa w kwocie 202 zł.). Do wydatków należy także zaliczyć opłaty za energię elektryczną i gaz, abonament rtv, wykup lekarstw dla skarżącego, - skarżący nie korzystają ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej i nie pobierają dodatku mieszkaniowego. Oprócz kserokopii zaświadczeń potwierdzających wysokość pobieranych przez nich świadczeń emerytalno – rentowych oraz opłat za mieszkanie przedstawili oni także kserokopie faktur za energię elektryczną za okres 2 czerwiec – 6 sierpień 2008 r. na kwotę 145,61 zł., gaz za okres 26 maj - 24 lipiec 2008 r. na kwotę 61,48 zł. Skarżący wezwani do złożenia dodatkowego oświadczenia ponownie potwierdzili, iż pobierane przez nich świadczenia stanowią ich jedyne źródła dochodów. Uwzględniając wydatki na lekarstwa i opłaty, na życie "pozostaje tyle ile pozostaje" (odnośnie zakupu lekarstw zostały załączone kserokopie paragonów fiskalnych z 3 i 16 września na kwoty odpowiednio 26,76 i 22,47 zł. oraz niezrealizowanej z powodu braku środków recepty z dnia 22 września 2008 r.). Z posiadanych gruntów rolnych część leży odłogiem, na pozostałej rosną samosiejki drzew. W 2008 r. wnioskodawcy nie uzyskali dopłat do produkcji rolnej. Nie posiadają też żadnych wartościowych przedmiotów. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Wymienione postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 marca 2008 r. na mocy art. 259 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., ma skutek prawomocnego orzeczenia sądu. Ponieważ postanowienie to należy do kategorii orzeczeń niekończących postępowania w sprawie, rozpoznanie obecnie złożonego wniosku następuje w trybie art. 165 tej ustawy, zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (do zastosowania tego przepisu uprawnia regulacja art. 258 § 3 P.p.s.a. nakazująca odpowiednie stosowanie do zarządzeń i postanowień referendarza sądowego przepisów dotyczących zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu). Zakres wniosku skarżących dotyczy przyznania im całkowitego prawa pomocy, co w przypadku osoby fizycznej związane jest z wymogiem wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Porównanie informacji w oparciu o które wydano postanowienie w dniu 13 marca br. z udzielonymi dla potrzeb obecnie złożonego wniosku nie daje podstaw do uznania, iż sytuacja materialno – bytowa M. i A. S. oraz ich syna uległa jakiejś zmianie. Dotyczy to tak stanu majątkowego jak i uzyskiwanych dochodów (niewielki wzrost o ok. 80 zł. - do 1177,20 zł.), z których średnio ponad 840 zł. miesięcznie są oni zmuszeni przeznaczyć na opłaty związane z mieszkaniem. W stosunku do informacji stanowiących podstawę rozpoznania pierwotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy wyjaśnieniu przez wnioskodawców uległy jednak okoliczności, które zadecydowały wtedy o odmowie uwzględnienia ich wniosku co do ustanowienia adwokata; złożyli oni oświadczenie iż nie korzystają z pomocy społecznej i nie czerpią żadnych korzyści z posiadanych gruntów rolnych, zaś na zakup żywności i lekarstw mogą przeznaczyć tylko tyle środków, ile zostanie po opłaceniu wydatków związanych z mieszkaniem. Jak łatwo obliczyć, jest to kwota ok. 230 zł. miesięcznie, przypadająca na 3 dorosłe osoby. Kwotę tę należy uznać za niewystarczającą do pokrycia tych wydatków w niezbędnym zakresie, tym bardziej, że jak wykazali skarżący mają oni problemy z wykupem wszystkich zapisanych lekarstw. Dodatkowo, mając na uwadze wiek i stan zdrowia skarżących stwierdzić także należy brak możliwości podjęcia przez nich efektywnych działań, mogących przyczynić się w najbliższym okresie do poprawy ich sytuacji finansowej, np. w drodze dodatkowych działań zarobkowych. Takiej możliwości z uwagi na kontynuowanie nauki w systemie studiów dziennych co do zasady pozbawiony jest również ich syn. Sytuacja, w której M. i A. S. mają problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych skutkuje zatem uznaniem, iż nie są oni także w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności w ponoszonych wydatkach na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, celem wniesienia skargi kasacyjnej od zapadłego w sprawie wyroku (na taki zamiar skarżący wskazali w uzasadnieniu wniosku PPF). Wykazanie przez nich tych okoliczności jest równoznaczne z brakiem możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a więc ze spełnieniem przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ich dokładne wykazanie związane jest z istotą prawa pomocy, które jest finansowane ze środków publicznych i nie może być nadużywane (jak wskazano już w postanowieniu z dnia 13 marca 2008 r. wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych osoby/osób wnioskujących nie mogą być interpretowane na ich korzyść). Powyższe pozwala na rozszerzenie zakresu już przyznanego skarżącym prawa pomocy (zwolnienia od kosztów sądowych) o ustanowienie dla nich adwokata, o czym orzeczono na podstawie art. 165 w związku z art. 258 § 3 i art. 259 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.