II SA/Rz 721/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 14 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji drogi postanawia I. Zwolnić wnioskodawczynię od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w 3/5 części, II. W pozostałym zakresie odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. Z. G. wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] zwróciła się o zwolnienie jej z obowiązku opłacenia kosztów sądowych, których wyłożenie ze względu na sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów byłoby zbyt uciążliwe. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych skarżąca podtrzymała w złożonym następnie obowiązującym w tym zakresie urzędowym formularzu PPF. Na podstawie zawartych w nim informacji oraz złożonego przez nią w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia ustalono, że: - pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i studiującą córką, - na posiadany przez nich majątek składa się dom o pow. 100 m² oraz gospodarstwo rolne nastawione na produkcję zboża (grunty o pow. 10 ha, ciągnik rolniczy – rok. prod. 1981 wraz z narzędziami niezbędnymi do pracy na gospodarstwie), - źródło ich utrzymania stanowi pobierana przez skarżącą kwartalna renta w wysokości 950 zł. oraz emerytura jej męża w kwocie 1160 zł., do dochodów należy także zaliczyć dopłaty do produkcji rolnej w wysokości 4600 zł. rocznie. Gospodarstwo rolne wg oświadczenia przynosi jedynie niewielkie korzyści, jednak przyczynia się do zmniejszenia wydatków na żywność (roczne koszty jego prowadzenia oszacowane zostały na kwotę ponad 10 tys. zł.), - na leczenie wnioskodawczyni wraz z mężem przeznacza ok. 400 zł. miesięcznie, 1700 zł. wynosi semestralna opłata za studia córki (należy do niej doliczyć wydatki na materiały edukacyjne i dojazdy), po pokryciu wydatków za energię elektryczną, gaz i wodę dochody wystarczają tylko na skromne utrzymanie. Do złożonego dodatkowego oświadczenia Z. G. załączyła wyciąg z posiadanego rachunku bankowego, wykazujący na dzień 8 września 2010 r. dodatnie saldo w kwocie 503 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (składają się na nie opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Wg wskazanej regulacji kryterium finansowo - majątkowe jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej. Mając na uwadze całokształt przedstawionej powyżej sytuacji materialno – bytowej i możliwości płatniczych skarżącej oraz członków jej rodziny stwierdzono, iż o ile wymagają one udzielenia jej pewnego wsparcia co do związanych ze sprawą kosztów sądowych (przede wszystkim tych, których opłacenie jest niezbędnym warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd), to jednak sytuacja ta nie jest również na tyle zła, by przesądzała o całkowitym braku możliwości partycypowania przez nią w tych kosztach. Wnioskodawczyni razem z członkami rodziny ma w pełni zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, wraz z mężem posiada także stałe źródła dochodu z pobieranych świadczeń emerytalno – rentowych. O ile dochody te w łącznej średniej wysokości 1478 zł. miesięcznie odnoszone do przeciętnych kosztów utrzymania 3 osób z pewnością nie są wygórowane, to zdolność skarżącej do opłacenia kosztów sądowych nie może być rozpatrywana w oderwaniu od prowadzonego gospodarstwa rolnego, mimo powoływania się na jego niewielką dochodowość (pożytki z gospodarstwa nawet jeżeli nie mają bezpośredniego wymiaru finansowego, w znaczący sposób poprzez pozyskiwane płody rolne wpływają na ponoszone koszty zwykłego utrzymania, a przez to pośrednio na obniżenie związanych z tym wydatków finansowych). Przyjmując za skarżącą, że dochody z niego wobec sygnalizowanych znacznych kosztów prowadzenia nie są prawdopodobnie zbyt wysokie ("plon niski, trzoda tania") należy założyć, że chociażby w pewnym niewielkim stopniu, ale jednak przenoszą różnicę między pobieranymi dopłatami do produkcji rolnej (4,6 tys. zł.), a niezbędnymi do jego prawidłowego funkcjonowania nakładami (ok. 10 tys. zł.). Przyjęcie odmiennego założenia stawiałoby pod znakiem zapytania sensowność jego prowadzenia na stosunkowo znacznym areale, zwłaszcza że skarżąca wraz z mężem ze względu na problemy zdrowotne przy jego prowadzeniu w znacznym stopniu korzysta z pomocy córki i zamieszkującego odrębnie syna. Oceniając zdolność opłacenia przez Z. G. związanych ze skargą kosztów sądowych oprócz niewielkich i nieregularnych dochodów z gospodarstwa należy także z drugiej strony wziąć pod uwagę ponoszone przez nią wydatki finansowe o charakterze stałym, czyli opłaty za tzw. media, uzupełniający zakup żywności oraz wymienione na leczenie i opłacenie studiów córki. Wobec stwierdzenia, że wystarczają one na skromne utrzymanie, należy przypuszczać, że ich wzajemna wysokość względnie się bilansuje. Pozwala to uznać, że Z. G. ma ograniczone możliwości poniesienia całości kosztów sądowych, mimo że obowiązek z tym związany wynika z przepisów normujących postępowanie sądowoadminstracyjne (art. 199 P.p.s.a.), obejmując wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody; znajduje to potwierdzenie m.in. w postanowieniu NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04. W kontekście powyższego uznano za zasadne częściowe uwzględnienie wniosku skarżącej i zwolnienie jej od relatywnie wysokiego wpisu sądowego od skargi w 3/5 części; oznacza to, że z tego tytułu wnioskodawczyni zamiast pełnej kwoty 500 zł. będzie musiała opłacić tylko 200 zł. Jednorazowe opłacenie tej kwoty jak i ewentualnie pozostałych kosztów sądowych nie będzie przekraczało jej możliwości płatniczych i nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jej i domowników, nie naruszając tym samym ustawowych regulacji normujących przyznawanie prawa pomocy (do najbardziej prawdopodobnych kosztów które mogą /nie muszą/ wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi - 100 zł. i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania wyroku sądu I instancji - 250 zł.). Wszystkie te opłaty jako związane z konkretnymi etapami postępowania sądowego są rozłożone w czasie, co zmniejsza ich dolegliwość finansową i umożliwia poczynienie stosownych oszczędności. Wyraźnego podkreślenia wymaga, że oszczędności te dotyczą niezbędnego ograniczenia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków do granic wyznaczanych przez uszczerbek dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny; wg dokonanej oceny, opłacenie przez Z. G. kosztów sądowych poza przyznane zwolnienie od wpisu od skargi jest jak najbardziej możliwe bez powodowania zagrożenia dla tego utrzymania. W tej sytuacji brak jest przesłanek do pozytywnego ustosunkowania się do całości jej wniosku, gdyż stanowiłoby to naruszenie ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy finansowanego ze środków publicznych. Ubocznie należy zwrócić uwagę, że w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie wnioskodawczyni przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.