II SA/Rz 724/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie udzielenia pomocy na pokrycie części strat powstałych w wyniku zdarzenia losowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata. R. B. po doręczeniu jej uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 724/07 oddalającego jej skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...], sygnalizując zamiar wniesienia od niego skargi kasacyjnej zwróciła się o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wskazując m.in., iż jest osobą samotną, schorowaną, całkowicie niezdolną do pracy i nie jest w stanie ich opłacić. W złożonym następnie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wniosła o ustanowienie adwokata, powołując się w jego uzasadnieniu – oprócz w/w okoliczności – na fakt ciężkich warunków materialnych (zamieszkiwanie w starym drewnianym budynku z jednym pokojem i kuchnią, bez urządzeń sanitarnych). Wg zawartego we wniosku oświadczenia na posiadany przez nią majątek składa się oprócz domu (pow. 28 m²) jedynie nieruchomość rolna o pow. 0,9 ha. Uzyskiwane dochody to renta w wysokości 700 zł. Ponieważ oświadczenie to okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, została ona wezwana do jego uzupełnienia. Z dodatkowych udzielonych przez nią informacji istotnych dla rozpoznania wniosku wynika, iż: - uzyskiwane dochody są w całości przeznaczane przez nią na utrzymanie siebie i domu, - obecnie zamieszkuje w domu, którego budowę rozpoczęła w 1986 r.; z braku środków finansowych wykończone jest w nim tylko jedno zajmowane przez nią pomieszczenie (wcześniej zamieszkiwała w starym drewnianym domu, który obecnie zajmowany jest przez jej siostrę prowadzącą oddzielne gospodarstwo domowe i utrzymującą się "z zasiłku opieki społecznej"), - nieruchomość rolna o pow. 0,9 ha wykorzystywana jest na własne potrzeby (uprawa ziemniaków, jarzyn, zboża), - "budynek gospodarczy wykorzystywany jest dla ochrony zwierząt z których (...) nie uzyskuje żadnego dochodu i nie ma żadnego pożytku a jedynie są bo są", - nie uzyskuje żadnych dochodów wynikających z faktu wydzierżawienia przez nią nieruchomości rolnej o pow. 3,28 ha. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Skarżąca w sprawie objętej skargą korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpatrując jej wniosek o ustanowienie zastępcy prawnego w osobie adwokata konieczne jest zatem ustalenie, czy spełniła ona przesłankę do przyznania jej częściowego prawa pomocy, czego warunkiem w przypadku osoby fizycznej jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne bazujące przede wszystkim na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność danej osoby do poniesienia związanych ze sprawą kosztów. Treść tego przepisu również jednoznacznie wskazuje, iż ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej, czego wg dokonanej oceny R. B. nie spełniła. Opierając się wprawdzie tylko i wyłącznie na analizie jej oświadczenia zawartego w formularzu PPF można by wysnuć wniosek o zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Weryfikując jego treść z informacjami zawartymi w aktach administracyjnych sprawy stwierdzono jednak jego niezupełność i częściową wzajemną sprzeczność, co znalazło odzwierciedlenie w skierowanym do skarżącej wezwaniu. Złożone przez nią w odpowiedzi dodatkowe oświadczenie nie rozwiewa jednak wątpliwości co do jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i faktycznego braku możliwości poniesienia związanych ze sprawą kosztów. Nie kwestionując znacznego prawdopodobieństwa trudnej sytuacji materialno – bytowej R. B. i dotykających ją trudności finansowych należy jednak zauważyć, iż nie zwalnia jej to od obowiązku szczegółowego jej wykazania, zwłaszcza w kontekście skierowanego do niej wezwania. Dotyczy to: - ogólnikowego określenia średniej wysokości ponoszonych w ciągu miesiąca wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu w wysokości osiąganych dochodów, bez odniesienia się do wyszczególnionych w wezwaniu ich składowych (zakup żywności, odzieży, koszty leczenia, opłaty), - braku dostatecznego wyjaśnienia kwestii wykorzystania budynku gospodarczego i prowadzenia hodowli zwierzęcej, mimo wskazania, że wg akt administracyjnych sprawy w budynku tym trzymane są w znacznych ilościach owce, krowy, konie i gęsi; nie spełnia tego wymagania określenie "są bo są", które pośrednio potwierdzając istnienie tego inwentarza zaprzeczałoby jednocześnie celowości odbudowy budynku gospodarczego i czynienia na niego jakichkolwiek nakładów. Abstrahując od mało wiarygodnego twierdzenia skarżącej, iż nie ma z tak licznego inwentarza żadnych korzyści należy też zauważyć, że z pewnością zwierzęta te nie mogą być zdane tylko na siebie. Ich posiadanie wiąże się chociażby z obowiązkiem jego utrzymania czy zapewnienia mu pożywienia, co stoi w sprzeczności z oświadczeniem skarżącej, wg którego jest ona rzekomo całkowicie niezdolna do pracy, a uzyskiwane dochody przeznacza w całości na utrzymanie siebie i domu. Wątpliwości co do zupełności i wiarygodności oświadczenia skarżącej budzą też rozbieżności pomiędzy pierwotnie wykazanym przez nią majątkiem (stary drewniany dom, w rzeczywistości zajmowany przez jej siostrę), a ujawnionym dopiero w wyniku skierowanego do niej wezwania budynkiem murowanym, w którym faktycznie zamieszkuje. Takie postępowanie nasuwa uzasadnione przypuszczenie co do zamiaru ukrycia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. Uniemożliwia to dokonanie dokładnej analizy możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Skoro niezależnie od przyczyn nie chce ona ujawnić wszystkich niezbędnych informacji dla potrzeb postępowania o prawo pomocy (podstawą do ich żądania jest art. 255 P.p.s.a.), musi liczyć się z określonymi konsekwencjami z tego tytułu, łącznie z odmową jego przyznania. Pozostaje to w związku z wyjątkowym charakterem instytucji prawa pomocy, która nie może być nadużywana, a jej przyznanie musi być uzasadnione sytuacją majątkową strony. Wiąże się to również z charakterem środków z których jest finansowane prawo pomocy, a pochodzących ze źródeł publicznych. Niezależnie od tego, uwagę zwraca jeszcze jedna istotna okoliczność związana z możliwością zabezpieczenia przez skarżącą środków na poczet kosztów postępowania (ustanowienia pełnomocnika z wyboru), a którą oddaje postanowienie Sądu Najwyższego z 31 marca 1987 r., sygn. I CZ 26/87; zgodnie z nim, jeżeli strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby ona, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe. Odnosząc treść tego postanowienia do art. 199 P.p.s.a. zobowiązującego strony do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie do osoby skarżącej R. B. należy podkreślić, iż wydzierżawiła ona będące jej własnością grunty rolne o pow. 3,28 ha (one również nie zostały wykazane jako składnik jej majątku), nie uzyskując w zamian z tego tytułu żadnych korzyści. Sytuację tę należy postrzegać jako świadome pozbawienie się przez nią potencjalnych dochodów, dzięki którym mogłaby poprawić swoją sytuację materialną, w tym pokryć koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika (źródłem tych dochodów, niezależnie od prowadzonej na nich produkcji rolnej, mogłyby być pobierane na nie dopłaty). Skoro zatem skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób przesłanki do przyznania jej prawa pomocy, w sytuacji gdy jednocześnie nie ponosi żadnych obciążeń związanych z kosztami sądowymi, brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia jej wniosku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.