II SA/Rz 725/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 października 2025 r. sprawy ze skargi A. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 19 marca 2025 r. nr SKO.4110.16.332.2025 w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz radcy prawnego K. G. wynagrodzenie w kwocie 590 zł 40/100 /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 110 zł 40/100 /słownie: sto dziesięć złotych czterdzieści groszy/. Przedmiotem skargi A.Z. (dalej: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 19 marca 2025 r. nr SKO.4110.16.332.2025 w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego. Jak wynika z akt sprawy, skarżący wnioskiem z dnia 31 grudnia 2024 r. zwrócił się do Burmistrz Miasta i Gminy [....] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") o przyznanie pomocy finansowej w kwocie 13 000 zł, w tym 10 000 zł na opał na zimę oraz 3 000 zł na remont instalacji wodno-kanalizacyjnej oraz centralnego ogrzewania. Decyzją z dnia 28 stycznia 2025 r. nr MGOPS.5017.12.2025, Burmistrz, działając na podstawie art. 104, art. 107, art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a."), art. 2, art. 3, art. 5, art. 7, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283; dalej: "u.p.s."), przyznał skarżącemu specjalny zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów ogrzewania, w tym opału oraz częściowe pokrycie remontu centralnego ogrzewania w kwocie 500 zł jednorazowo. Uzasadniając decyzję, organ I instancji podał, że w wyniku rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że Skarżący prowadzi samotnie gospodarstwo domowe, jest w wieku poprodukcyjnym (88 lat), utrzymuje się z emerytury w wysokości 2 195,92 zł. Skarżący przewlekle choruje i na podstawie orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 19 marca 2024 r. został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji, w związku ze stanem [...]. Ponadto Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [....] zaliczył skarżącego na stałe do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Na podstawie powyższych danych Burmistrz stwierdził, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., które w tym przypadku wynosi 1010,00 zł. Powołując się na treść art. 41 u.p.s., organ wskazał, że w przypadku gdy dochód w rodzinie przekracza ww. kryterium dochodowe, przyznanie specjalnego zasiłku celowego może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Uwzględniając sytuację zdrowotną skarżącego oraz posiadanie niewystarczających środków finansowych na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, organ I instancji postanowił przyznać pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego. Jednocześnie wyjaśnił, że udzielanie pomocy nie oznacza, że pomoc społeczna ma zaspokajać wszystkie potrzeby i oczekiwania osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna ma charakter pomocniczy, dodatkowy, uzupełniający w stosunku do własnych możliwości, zasobów, pomocy ze strony bliskich tych osób, które o pomoc się ubiegają. Skarżący odwołał się od powyższej decyzji, kwestionując wysokość przyznanego zasiłku i wskazując, że jest ona niewystarczająca. Opisaną na wstępie decyzją z dnia 19 marca 2025 r., SKO, działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 41 pkt 1 u.p.s., utrzymało decyzję Burmistrza w mocy. W uzasadnieniu wydanej decyzji, organ odwoławczy wskazał, że przyznawanie specjalnego zasiłku celowego ma charakter wyjątkowy, gdyż nie wymaga, aby dochód osób ubiegających się o te specjalne świadczenia nie przekroczył limitów określonych w art. 8 u.p.s., natomiast o możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje sytuacja życiowa wnioskodawcy, którą organ pomocy społecznej jest zobowiązany zbadać i ocenić pod kątem wystąpienia "przypadku szczególnie uzasadnionego". Organ wskazał, że zgodnie z przyjętym w orzecznictwie poglądem, szczególnie uzasadniony przypadek o jakim mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny pozwala ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe. Zdaniem SKO, organ I instancji słusznie ocenił sytuację skarżącego, uwzględniając przy tym fakt, że prowadzi samodzielne jednoosobowe gospodarstwo domowe, stan zdrowia oraz niewystarczające środki finansowe na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Pomoc została przyznana, pomimo że skarżący nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do ubiegania się o takie wsparcie. Kolegium nadmieniło także, że z uwagi na stan zdrowia organ zaproponował skarżącemu pomoc w formie usług opiekuńczych, skarżący jednak odmówił tej formy wsparcia z uwagi na konieczność ponoszenia odpłatności. Natomiast złożył wiosek o przyznanie asystenta osoby niepełnosprawnej. Ostatnią pomoc finansową otrzymał w październiku 2024 r. W odniesieniu do wysokości przyznanej pomocy, Kolegium podkreśliło, że trudna sytuacja skarżącego nie jest kwestionowana, jednak nie musiała jednocześnie skutkować obowiązkiem przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego w kwocie akceptowanej przez stronę, zważywszy w szczególności na fakt, że ośrodki pomocy społecznej nie dysponują środkami pieniężnymi, które umożliwiłyby zaspokojenie potrzeb wszystkich osób, które o tę pomoc się ubiegają. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący ponownie zakwestionował wysokość przyznanego zasiłku. W szczególności zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację materialną oraz niepełnosprawność w związku ze stanem [....] (jest osobą [...]). Podał, że emerytura jaką otrzymuje zajęta jest przez komornika, a jego dochód miesięczny wynosi 1683,33 zł. Ponadto w piśmie procesowym z dnia 11 sierpnia 2025 r. przyznany skarżącemu z urzędu pełnomocnik skarżącego – radca prawny, podtrzymał dotychczasowe twierdzenia skargi. Wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji pomimo braku rozpatrzenia sprawy w sposób wyczerpujący na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a w szczególności braku odniesienia się do zarzutów, wniosków i argumentów skarżącego oraz przedłożonych dowodów z dokumentów dotyczących jego bardzo złej sytuacji materialnej, braku możliwości podjęcia się zatrudnienia i uzyskania dochodu z uwagi na wiek skarżącego oraz sytuację zdrowotną i niemożności tym samym samodzielnego pokrycia kosztów opału jak i remontu centralnego ogrzewania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja o przyznaniu Skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Jak wynika z ww. przepisu, warunkiem otrzymania specjalnego zasiłku celowego jest nie tylko wykazanie konieczności zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, ale też zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Wprowadzenie przez ustawodawcę tej przesłanki związane jest z tym, że świadczenie to może zostać przyznane w sytuacji, gdy wnioskodawca przekracza kryterium dochodowe. Ustawodawca nie zdefiniował tego, co należy rozumieć pod pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku". Dlatego też wymaga ono odniesienia do każdego indywidulanego przypadku. O uprawnieniu do świadczenia z art. 41 u.p.s. nie decyduje dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Podkreślenia wymaga, że z tej formy pomocy społecznej nie można wyprowadzać wniosku, że przyznanie tego rodzaju zasiłku jest obowiązkiem organu, tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Musi to być zatem przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok NSA z 13 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1840/21; wyrok NSA z 10 marca 2025 r., sygn. akt I OSK 1208/24 czy wyrok NSA z 27 lutego 2025 r., sygn. akt I OSK 774/23 - wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie wnioskiem z dnia 31.12.2024r (data wpływu do organu) skarżący zwrócił się o przyznanie pomocy finansowej w kwocie 13 tysięcy w tym 10 tysięcy na opał na zimę oraz 3 tysiące na remont instalacji wod-kan oraz C.O. W trakcie wywiadu sprecyzował, że potrzebuje pomocy finansowej na zakup opału oraz remont centralnego ogrzewania. Mając na uwadze ustaloną sytuację rodzinną, zdrowotną i finansową skarżącego organ pierwszej instancji uznał, że zachodzi w niniejszej sprawie przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 41 ustawy. Burmistrz uznał bowiem, iż skarżący znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji zdrowotnej oraz posiada niewystarczające środki finansowe na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Przed wydaniem decyzji organ pierwszej instancji przeprowadził wiec stosowne postępowanie wyjaśniające, w ramach którego, zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej, sporządził aktualizację wywiadu środowiskowego (z dnia 10 stycznia 2025 r.) i dokonał niezbędnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy, dotyczących sytuacji życiowej skarżącego, obejmujących jego sytuację rodzinną, mieszkaniową, zdrowotną oraz finansową, w tym wysokość dochodu. Organ ustalił, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a ustalony dochód to emerytura w wysokości 2 195,92 zł. Skarżący jest osobą niepełnosprawną, posiada orzeczoną trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji w związku ze stanem [...]. Z akt sprawy wynika ponadto, że podczas wywiadu skarżący podał, że stara się o "dofinansowanie na ocieplenie w tym okna ale jeszcze nic nie dostał a musiał dać 3000 zł." Podaje , że pieniądze posiadał z oszczędności ale teraz już nie ma a potrzebuje na zakup opału i remont centralnego ogrzewania. Z uwagi na stan zdrowia organ zaproponował pomoc w formie usług opiekuńczych, na co skarżący oświadczył, że nie bo musiałby płacić za usługi. Oczekuje natomiast wsparcia z programu asystent osobisty osoby niepełnosprawnością z którego korzystał w 2024r. Skarżący ostatnią pomoc finansową otrzymał w październiku 2024r. Organ pierwszej instancji uznał, iż sytuacja życiowa wnioskodawcy jest trudna ze względu na fakt, iż prowadzi samodzielne jednoosobowe gospodarstwo domowe, stan zdrowia oraz niewystarczające środki finansowe na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Mając na uwadze powyższe, zdaniem składu orzekającego, organ pierwszej instancji słusznie ocenił sytuację wnioskodawcy. Pomimo tego, iż skarżący nie spełnienia kryterium dochodowego uprawniającego do ubiegania się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, zaskarżoną decyzją przyznał skarżącemu specjalny zasiłek celowy z przeznaczeniem na celowy na częściowe pokrycie kosztów ogrzewania w tym zakupu opału oraz częściowe pokrycie kosztów remontu centralnego ogrzewania w kwocie 500,00 zł jednorazowo. Należy przy tym przypomnieć, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest obowiązkiem organu, który pomoc przyznaje na zasadzie uznania. W ocenie Sądu Organy w niniejszej sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W wyniku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono sytuację majątkową i zdrowotną Skarżącego. W wyniku tego uznano, że Skarżącemu należy taką pomoc przyznać, łącznie na kwotę 500 zł. Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów Sąd stwierdza, że skarżący bezwzględnie wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu z uwagi na wiek (88 lat), stan zdrowia ([...], [...], ogólną niepełnosprawność), oraz sytuację majątkową. Stan ten powinien być przedmiotem szczególnego zainteresowania organów pomocy społecznej, które braku kolejnych wniosków o pomoc czy to materialną czy osobistą, nie powinny utożsamiać z zaspokojeniem koniecznych potrzeb skarżącego. Przedmiotem rozpoznania Sądu w tej sprawie była jedynie kwestia specjalnego zasiłku celowego, a nie całość problemów życiowych, zdrowotnych i finansowych skarżącego. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił jako niezasadną. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł w punkcie II wyroku zgodnie z art. 250 § 1 i 2 P.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 764) w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu przyznając kwotę 480 zł powiększoną o podatek VAT należny dla tego rodzaju czynności. Pełnomocnik skarżącej wniósł o zasądzenie koszów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu oraz złożył oświadczenie, że nie zostały one pokryte w całości, ani w części.