II SA/Rz 729/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Maria Piórkowska Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Zbigniew Czarnik /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 października 2013 r. sprawy ze skargi L. C. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach -skargę oddala- II SA/Rz 777/13 U Z A S A D N I E N I E W dniu 5 kwietnia 2013 r. L. C. wystąpił do Państwowej Inspekcji Pracy (dalej: PIP) ze skargą skierowaną przeciwko zakładowi pracy – Przedsiębiorstwu [...] w sprawie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach. W skardze wniesionej w trybie art. 41 ust. 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 z późn. zm.) dalej: u.e.p., podał że uzyskał od pracodawcy informację, że nie został wpisane do przedmiotowej ewidencji, a zarazem że posiada staż pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze wynoszący przeszło 15 lat. Na stanowisku maszynisty koparki w pełnym wymiarze czasu pracy jest zatrudniony od 2 listopada 1982 r. Decyzją z [...] kwietnia 2013 r. nr [...] Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy [...] Państwowej Inspekcji Pracy odmówił nakazania umieszczenia pracownika L. C. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnych charakterze, o której stanowi art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p. Podstawą prawną rozstrzygnięcia były art. 33 ust. 1 pkt 1 i art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 404) dalej: "u.p.i.p.", oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267) dalej: "k.p.a.". W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w kwietniu 2013 r. w siedzibie pracodawcy przeprowadzono kontrolę, której przedmiotem były zagadnienia związane z wykazem stanowisk pracy i rejestrem pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnych charakterze. Ustalono, że pracodawca nie prowadzi przedmiotowego wykazu ani rejestru, ponieważ nie występują u niego takie stanowiska pracy. L. C. zatrudniony jest na stanowisku maszynisty koparki. Jego praca polega na odkryciu i zasypaniu sieci ciepłowniczej, do której muszą dotrzeć inny pracownicy. Wykonuje również nowe wykopy przy pracach inwestycyjnych pod nowe sieci. Gdy nie świadczy opisanej pracy wykonuje czynności pomocnicze w warsztacie samochodowym np. myjąc pojazdy czy przygotowując je do naprawy. Z uwagi na pełnioną funkcję przewodniczącego związku zawodowego w okresach od 1.11.2008 r. do 31.05.2009 r., od 1.10.2009 r. do 31.05.2010 r. oraz od 1.07.2010 r. do 31.01.2013 r. oddelegowany był do pracy związkowej, dlatego nie świadczył pracy na stanowisku maszynisty koparki. Ostatnio prace takie wykonywał 6 lutego 2013 r., a od 7 lutego do 17 kwietnia 2013 r. kilkakrotnie przebywał na urlopie wypoczynkowym. Pozostałe dni robocze zajmował się pracą związkową. Łącznie w okresie od 1 czerwca 2009 r. do 6 lutego 2013 r. obsługując koparkę przepracował 32 dni po 8 godz. i 1 dzień przez 1 godz. Ustalenia te w ocenie organu świadczą o tym, że skarżący nie wykonuje pracy w warunkach określonych w art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 u.e.p., a ponadto praca na stanowisku maszynisty koparki nie jest wymieniona w wykazie prac stanowiącym załącznik do u.e.p. Po rozpatrzeniu odwołania L. C. decyzją z [...] maja 2013 r. Okręgowy Inspektor Pracy utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 19 ust. 1 pkt 5 u.p.i.p. W ocenie organu odwoławczego decyzja organu I instancji była prawidłowa. Wskazano, że ustawa o emeryturach pomostowych obowiązuje od 1 stycznia 2009 r., natomiast art. 41 ust. 6 u.e.p. oraz art. 11a u.p.i.p. dopiero od 1 stycznia 2010 r. Dlatego przedmiotem postępowania była wyłącznie ewidencja wskazana w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p. Organy inspekcji pracy nie były natomiast uprawnione do oceny, czy praca wykonywana w latach od 1998 r. do 2008 r. stanowiła pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Uprawnionymi do oceny tych okoliczności są organy rentowe i sądy powszechne. Pracodawca ma zaś obowiązek prowadzić wykaz stanowisk pracy, na których wykonywane są prace wskazane w art. 3 u.e.p. i załącznikach nr 1 i 2 do ustawy. Rodzaj pracy wykonywanej przez skarżącego nie odpowiada jednak definicjom ustawowym i nie została ona wymieniona w załącznikach do ustawy. Z decyzją powyższą nie zgodził się L. C., wnosząc do sądu administracyjnego skargę. Zaskarżonej decyzji zarzuca naruszenie art. 10 § 1, art. 138 § 1 i art. 81 k.p.a. przez uniemożliwienie mu zapoznania się z materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy, art. 7, 77 § 1 i 80 w zw. z art. 140 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie wszystkich konicznych dowodów, zwłaszcza w zakresie oceny ryzyka zawodowego na zajmowanym przez niego stanowisku i opinii biegłego koniecznych do ustalenia, czy praca na stanowisku maszynisty koparki spełnia wymogi pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz niewyjaśnienia powodu zlikwidowania przez pracodawcę w 1997 r. zakładowego wykazu stanowisk pracy, na których wykonywana była i jest praca spełniająca ww. kryteria. Z kolei naruszenia art. 7, 8, 77, 80 i 140 k.p.a. oraz art. 3 u.p.e. upatruje w błędnym ustaleniu stanu faktycznego przez przyjęcie, że wykonywana przez niego praca nie spełnia kryteriów określonych w art. 3 u.e.p. Skarżący nie zgadza się także ze stanowiskiem organu, że przedmiotem postępowania była wyłącznie ewidencja, a organ nie był uprawniony do oceny, czy pracownik wykonuje prace, o których mowa w art. 3 u.e.p., oraz do nakazania wpisania zajmowanego przez niego stanowiska do wykazu pracowników wykonujących pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, czym naruszono art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p. oraz art. 10 ust. 1 pkt 9a i art. 11a u.p.i.p. W ocenie skarżącego organy PIP są uprawnione do badania, czy dany pracownik wykonuje pracę w warunkach określonych w art. 3 u.e.p. oraz wydawania decyzji w zakresie poprawności wpisania pracownika do rejestru pracowników wykonujących takie prace. Podtrzymał również argumentację podnoszoną w toku postępowania administracyjnego, że wykonywana przez niego praca wiąże się ze szczególną odpowiedzialnością i koniecznością posiadania sprawności psychofizycznej, która pogarsza się z wiekiem. Kwestionuje prawidłowość oceny organów, że wykonywana przez niego praca do dnia wejścia w życie ustawy o emeryturach pomostowych spełniała kryterium pracy w szczególnych warunkach, zaś pod rządami tej ustawy już taką nie jest. Skarżący domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Inspektora Pracy z dnia [...] kwietnia 2013 r., jak również zasądzenia kosztów postępowania W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko, a zarzuty skargi uznając za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji i stosują prawem przewidziane środki. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sądy rozpoznają skargi w granicach danej sprawy. Skarga L. C. jest niezasadna. Stan faktyczny sprawy ustalony w postępowaniu przed organami PIP nie budzi wątpliwości. Okoliczności sprawy organy wyjaśniły z zastosowaniem reguł wynikających z prawa, zatem tak ustalony stan faktyczny może być podstawą faktyczną wyrokowania. Na tle dokonanych ustaleń nietrafny jest zarzut skargi wskazujący na naruszenie przez organy PIP art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 140 k.p.a. Zdaniem skarżącego naruszenie tych przepisów polegało na niewyjaśnieniu istotnych dla sprawy okoliczności, zwłaszcza tych, które mogłyby wykazać ryzyko zawodowe na stanowisku pracy, na którym jest zatrudniony skarżący. Z tym zarzutem Sąd nie może się zgodzić, gdyż zakres sprawy prowadzonej na podstawie art. 11a u.p.i.p. nie wiąże się z koniecznością oceny takiego ryzyka, a tylko ze stwierdzeniem wystąpienia przesłanek określonych w art. 3 ust. 2 u.e.p. W tym zakresie organy PIP ustaliły wszystkie niezbędne okoliczności sprawy. Stwierdziły, że pracodawca skarżącego nie prowadzi ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, gdyż nie zatrudnia pracowników, którzy wykonywaliby ten charakter pracy, szczegółowo opisany w załącznikach nr 1 i nr 2 di u.e.p. Organy wskazały, że takiego charakteru nie ma zatrudnienie skarżącego, bo nie odpowiada kryteriom określonym w ustawie. Zdaniem Sądu nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 3 u.e.p. polegający na błędnym przyjęciu, że skarżący nie wykonuje pracy wskazanej w tym przepisie. Z treści art. 3 ust. 1 i ust. 3 wynika, że pracownik może wykonywać pracę w szczególnych warunkach albo o szczególnym charakterze. Skarżący twierdzi, że jego praca jest wykonywana w warunkach określonych w art. 3 ust. 3 u.e.p. i z tego powodu powinien być ujęty w ewidencji pracowników wykonujących taki rodzaj pracy, co w konsekwencji powinno prowadzić do wydania nakazu umieszczenia go w tym spisie, skoro pracodawca nie dopełnił takiego obowiązku. Stanowisko skarżącego jest błędne. Sąd podziela argumentację organów i stwierdza, że praca może spełniać cechę "szczególnego charakteru" tylko wtedy, gdy znajduje się w wykazie tego rodzaju prac stanowiących załącznik nr 2 do u.e.p. Jak trafnie podkreślają organy PIP praca wykonywana przez skarżącego nie została wskazana w tym załączniku, zatem nie może być uznana za pracę o szczególnym charakterze. Definicja tego rodzaju pracy wskazana w art. 3 ust. 3 u.e.p. nie może być ustalana w drodze wykładni w oderwaniu od rodzajów prac, o jakich stanowi załącznik nr 2. Tym bardziej charakteru tej pracy nie można ustalać w postępowaniu wyjaśniającym, zwłaszcza przez powoływanie biegłych czy ekspertów. Cecha szczególnego charakteru pracy ma charakter normatywny, co oznacza, że ustawodawca na użytek u.e.p. wyczerpująco wskazuje rodzaje prac mających ten walor przez ich wyliczenie w załączniku. W tym zakresie organy nie prowadzą postępowania wyjaśniającego, jak sugeruje skarżący, zatem nie mogą one naruszyć jego reguł w ten sposób, że zaniechały powołania biegłych. W ocenie Sądu nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p. Skarżący stwierdza, że organy dopuściły się naruszenia tej normy, przez uznanie, ze przedmiotem postępowania, w którym zapadła skarżona decyzja jest kwestia wpisu do ewidencji, a nie badania czy pracownik wykonuje pracę wskazaną w art. 3 ust. 1 i ust. 3 u.e.p. Z treści art. 11a u.p.i.p. wynika, że nakaz inspektora pracy dotyczy umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach albo o szczególnym charakterze. Z tego wynika, że organy muszą uwzględnić rodzaj pracy i to uczyniły w postępowaniu będącym przedmiotem kontroli. Organy jednak wskazały, że w zakresie oceny charakteru pracy są związane przepisami ustawy i w tym zakresie nie mogą czynić innych ustaleń. Z takim poglądem należy się zgodzić, bo określenie cech pracy, o jakiej stanowi art. 3 ust. 1 i ust. 3 u.e.p. ma charakter legalny i przeciw niemu nie może być prowadzony żaden inny dowód. Sąd podziela zarzut skargi wskazujący na naruszenie przez organ odwoławczy art. 10 § 1 k.p.a. Jednak to naruszenie nie może powodować uwzględnienia skargi, gdyż w ocenie Sądu nie miało ono wpływu na rozstrzygnięcie. Przyjęcie takiego stanowiska jest uzasadnione tym, że organ odwoławczy nie prowadził postępowania wyjaśniającego, zatem stan sprawy był skarżącemu znany. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak na wstępie.