II SA/Rz 735/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. M., J. M. i A. M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2013 r., Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki samowolnie wybudowanych ścianek osłonowych na balkonach - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 2 września 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 735/13, wydanym przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku A. M. o zwolnienie od kosztów sądowych odmówiono wyżej wymienionemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę świadczą o jego dobrej sytuacji materialnej i jest w stanie opłacić swój udział w przedmiotowym postępowaniu. W otwartym terminie do wniesienia środka zaskarżenia A. M. – zastępowany przez pełnomocnika J. M. złożył sprzeciw i wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Podał, że niezależnie od oceny zdolności płatniczych skarżącego, postępowanie w przedmiotowej sprawie nie zostało zainicjowane wskutek jego działań, co mogłoby wiązać się z zaoszczędzeniem środków finansowych na koszty sądowe. Całe postępowanie toczy się z inicjatywy organu nadzoru budowlanego. W takiej sytuacji kwota 500 zł jest znacznym wydatkiem. Wysokość wpisu pozostaje w rażącej rozbieżności z wartością przedmiotu postępowania jakim są ścianki osłonowe balkonu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a.") w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawową zasadą obowiązującą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, a dotyczącą kosztów postępowania, jest określona w art. 199 P.p.s.a. zasada, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy a w szczególności do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, Sąd uznał, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie złożonego przez skarżącego wniosku na urzędowym formularzu PPF Sąd ustalił, że A. M. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Podał, że osiąga wprawdzie "stosunkowo duże przychody" - wynagrodzenie za pracę w wysokości 5 000 zł netto miesięcznie, jednakże sporą ich część pochłaniają koszty ich uzyskania związane z dojazdami do pracy. Wskazał, że mieszka w L., natomiast pracuje w O. (oddalonym o ok. 400 km). Na posiadany przez niego majątek składa się: udział wielkości 2/40 części w nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni mieszkalnej 110m2, mieszkanie o powierzchni 60m2, akcja o wartości nominalnej 15 000 zł oraz samochód "Oktavia". Nadmienił, że spłaca pożyczkę mieszkaniową. Z uwagi na zalanie mieszkania (dziurawy dach) będzie musiał ponieść spore wydatki na jego wyremontowanie. Dokonując analizy wniosku oraz oświadczenia zawartego w sprzeciwie, Sąd uznał, że zawarte tam informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a sam wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie ze zwolnienia od kosztów sądowych. Oceniając sytuację finansową i życiową A. M., Sąd doszedł do przekonania, że na obecnym etapie postępowania, ponoszone opłaty sądowe nie będą przekraczać możliwości finansowych wnioskodawcy, zagrażające uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Uszczerbek o którym mowa musiałby dotyczyć jedynie najbardziej podstawowych potrzeb tj. potrzeby zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeby mieszkania. Te zaś potrzeby, w ocenie Sądu na bieżąco są zaspokajane. Zauważyć należy, że postępowanie sądowoadministracyjne zainicjowane zostało skargą złożoną przez B. M., J. M. i A. M. Jak wyżej podniesiono podstawową zasadą w tym postępowaniu jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z własnym udziałem w sprawie. Zatem bez znaczenia w okolicznościach sprawy pozostaje kwestia z czyjej inicjatywy wszczęte i prowadzone było postępowanie przed organami nadzoru budowlanego. Nadto podkreślenia wymaga, że do uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie, jak też do ponoszenia innych opłat na dalszym etapie postępowania zobowiązani są solidarnie wyżej wymienieni skarżący a zatem ciężar poniesienia tych kosztów mogą oni we własnym zakresie rozdzielić, w zależności do swych możliwości płatniczych. Odpowiadając na zarzut niewspółmiernej wysokości kwoty wpisu (500 zł) w zestawieniu z przedmiotem sprawy (rozbiórka ścianek osłonowych balkonu) Sąd zauważa, że wysokość wpisu określona została w § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). W sprawach z zakresu budownictwa i architektury wpis sądowy jest wpisem stałym i wynosi 500 zł. Zatem nie od uznania Sądu zależy wysokość wpisu sądowego w konkretnej sprawie. Również żadne inne okoliczności nie mogą wpłynąć na zmianę jego wysokości. Wysoka kwota osiąganych comiesięcznych stałych dochodów, fakt nieposiadania żadnej osoby na utrzymaniu, zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiadanie udziału w nieruchomości oraz mieszkania i samochodu, zdaniem Sądu pozwalają na sfinansowanie udziału wnioskodawcy w niniejszym postepowaniu. Stanowiły również podstawę do odstąpienia od wzywania do uzupełnienia wniosku w zakresie ponoszonych wydatków na bieżące potrzeby i kosztów utrzymania. Jednocześnie Sąd zauważa, że to na wnioskodawcy spoczywał obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy oraz ujawnienia wszystkich dochodów i ponoszonych wydatków. W jego interesie "leżało" przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. GZ 146/2004 NSA, publ. LexPolonica nr 375745). W ocenie Sądu wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki na opłacenie kosztów sądowych. Końcowo podkreślić należy, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Z tych względów na mocy art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.