II SA/Rz 735/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. M., J. M. i A. M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2013 r., Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki samowolnie wybudowanych ścianek osłonowych na balkonach - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 735/13, wydanym przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku J. M. o zwolnienie od kosztów sądowych odmówiono wyżej wymienionemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano na nieprzedstawienie danych świadczących o trudnej sytuacji materialnej oraz wysoką kwotę miesięcznych dochodów pozostających w dyspozycji wnioskodawcy. W otwartym terminie do wniesienia środka zaskarżenia J. M. – zastępowany przez pełnomocnika adw. J. K. złożył sprzeciw i wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Podał, że niezależnie od oceny zdolności płatniczych, postępowanie w przedmiotowej sprawie nie zostało zainicjowane wskutek jego działań, co mogłoby wiązać się z zaoszczędzeniem środków finansowych na koszty sądowe. Całe postępowanie toczy się z inicjatywy organu nadzoru budowlanego. W takiej sytuacji kwota 500 zł jest dla emeryta znacznym wydatkiem, zwłaszcza w zestawieniu w wartością przedmiotu postępowania jakim są ścianki osłonowe balkonu. Podał, że koszty leczenia B. M. są znaczne, nieprzewidywalne, zmienne a on sam nie musi ich dokumentować fakturami wykazującymi ponoszone wydatki na leczenie. Jego zdaniem w razie wątpliwości "organ rozpoznający wniosek winien wezwać o uzupełnienie oświadczenia". Również fakt korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie może być samoistną podstawą do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a.") w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawową zasadą obowiązującą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, a dotyczącą kosztów postępowania, jest określona w art. 199 P.p.s.a. zasada, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy a w szczególności do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, Sąd uznał, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie złożonego przez skarżącego wniosku na urzędowym formularzu PPF Sąd ustalił, że J. M. wraz z żoną B. M. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Na ich dochody składają się otrzymywane świadczenia emerytalne, w wysokości odpowiednio 1850 zł i 1222 zł netto. Ponadto co miesiąc osiągają przychód w wysokości 2400 zł z tytułu najmu lokalu. J. M. przysługuje także dodatek pielęgnacyjny do emerytury. Na posiadany przez wyżej wymienionych majątek składa się dom o powierzchni 110m2, nieruchomość rolna o powierzchni 1 ha oraz inna nieruchomość o pow. 0,11 ha. J. M. oświadczył, że jest inwalidą drugiej grupy, pozostaje w ciągłym leczeniu. Po dokonaniu analizy wniosku oraz oświadczenia zawartego w sprzeciwie, Sąd uznał, że zawarte tam informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a sam wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie ze zwolnienia od kosztów sądowych. Oceniając sytuację finansową i życiową J. M., Sąd doszedł do przekonania, że na obecnym etapie postępowania, ponoszone opłaty sądowe nie będą przekraczać możliwości finansowych wnioskodawcy, zagrażające uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Uszczerbek o którym mowa musiałby dotyczyć jedynie najbardziej podstawowych potrzeb tj. potrzeby zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeby mieszkania. Te zaś potrzeby, w ocenie Sądu na bieżąco są zaspokajane. Zauważyć należy, że postępowanie sądowoadministracyjne zainicjowane zostało skargą złożoną przez B. M., J. M. i A. M. Jak wyżej podniesiono podstawową zasadą w tym postępowaniu jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z własnym udziałem w sprawie. Zatem bez znaczenia w okolicznościach sprawy pozostaje kwestia z czyjej inicjatywy wszczęte i prowadzone było postępowanie przed organami nadzoru budowlanego. Nadto podkreślenia wymaga, że do uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie, jak też do ponoszenia innych opłat na dalszym etapie postępowania zobowiązani są solidarnie wyżej wymienieni skarżący a zatem ciężar poniesienia tych kosztów mogą oni we własnym zakresie rozdzielić, w zależności do swych możliwości płatniczych. Odpowiadając na zarzut niewspółmiernej wysokości kwoty wpisu (500 zł) w zestawieniu z przedmiotem sprawy (rozbiórka ścianek osłonowych balkonu) Sąd zauważa, że wysokość wpisu określona została w § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). W sprawach z zakresu budownictwa i architektury wpis sądowy jest wpisem stałym i wynosi 500 zł. Zatem nie od uznania Sądu zależy wysokość wpisu sądowego w konkretnej sprawie. Również żadne inne okoliczności nie mogą wpłynąć na zmianę jego wysokości. Stosunkowo wysoka kwota pozostających do dyspozycji J. M. miesięcznych dochodów, fakt nieposiadania żadnej osoby na utrzymaniu, zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiadanie nieruchomości (rolnej i innej), zdaniem Sądu pozwalają na sfinansowanie udziału wnioskodawcy w niniejszym postepowaniu. Stanowiły również podstawę do odstąpienia od wzywania do uzupełnienia wniosku w zakresie ponoszonych wydatków na leczenie i kosztów utrzymania. Jednocześnie Sąd zauważa, że to na wnioskodawcy spoczywał obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy oraz ujawnienia wszystkich dochodów i ponoszonych wydatków. W jego interesie "leżało" przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. GZ 146/2004 NSA, publ. LexPolonica nr 375745). W ocenie Sądu wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki na opłacenie kosztów sądowych. Końcowo podkreślić należy, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Z tych względów na mocy art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.