II SA/Rz 740/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie przywrócenia poprzedniego zagospodarowania terenu postanawia I. Zwolnić skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, II. Odmówić zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. E. R. we wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...] zawarła wniosek o zwolnienie jej od uiszczenia opłaty sądowej ze względu na trudną sytuację materialną. W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych powołując się na swój niewielki dochód, z którego pokrywa wydatki związane z utrzymaniem domu (energia elektryczna, opał, telefon), zakupem lekarstw (opisane w uzasadnieniu wniosku problemy zdrowotne) oraz utrzymaniem pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bezrobotnej córki. Wg zawartego we wniosku oświadczenia posiadany przez nią majątek obejmuje dom o pow. 150 m² wraz z gospodarstwem rolnym (składają się na nie budynki gospodarcze, grunty rolne o pow. 7 ha oraz ciągnik rolniczy z narzędziami). Córka skarżącej jest właścicielką 15-letniego samochodu osobowego otrzymanego od brata. Jedyne wykazane przez wnioskodawczynię źródło dochodów to jej renta w kwocie 769 zł. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy. Na zwolnienie to zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., składa się zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków składają się na koszty sądowe). Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w w/w zakresie jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W wyniku dokonanej analizy złożonego wniosku uznano go za częściowo uzasadniony i mający oparcie w przedstawionych w nim okolicznościach. Ocena sytuacji materialno – bytowej skarżącej i jej córki wskazuje, iż mimo posiadania przez nie zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych i uzyskiwania przez wnioskodawczynię stałych dochodów z pobieranej renty, poniesienie przez nią całości związanych ze skargą kosztów sądowych przekraczałoby jej możliwości płatnicze; oprócz wpisu od skargi którego opłacenie warunkuje nadanie jej dalszego biegu i merytoryczne rozpoznanie do najbardziej prawdopodobnych należą opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia, w wysokości połowy wpisu od skargi. Z tego względu postanowiono zwolnić E. R. z obowiązku opłacenia wpisu od skargi, co wynika zarówno ze stosunkowo jego znacznej wysokości (w sprawach dot. zagospodarowania przestrzennego jest to kwota 500 zł.), jak i relatywnie niskiej renty, będącej podstawą utrzymania 2 osób. Kwota 769 zł. miesięcznie odnoszona do przeciętnych kosztów utrzymania z pewnością umożliwia pokrycie jedynie naprawdę niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem skarżącej i jej córki, domu oraz leczeniem. Wygospodarowanie w krótkim okresie czasu kwoty 500 zł. nie mogłoby się zatem odbyć bez rzeczywistego narażania ich na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, zwłaszcza że skarżąca wg oświadczenia nie posiada jednocześnie żadnych oszczędności. Okolicznością, która nie może jednak umknąć uwadze przy rozpatrywaniu wniosku i decydowaniu o zakresie przyznawanego prawa pomocy jest fakt posiadania i prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa. Związane jest to z wyjątkowym charakterem prawa pomocy znajdującym potwierdzenie w art. 199 P.p.s.a. (strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie) i odnoszącym się do każdej strony posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Mimo iż w złożonym oświadczeniu o uzyskiwanych dochodach skarżąca ograniczyła się tylko do pobieranej przez siebie renty, brak jest uzasadnionych podstaw do uznania, iż z gospodarstwa tego nie czerpie żadnych korzyści. Nawet jeżeli nie mają one bezpośredniego wymiaru finansowego, to uzyskiwane z niego pożytki w naturze z pewnością w istotny sposób przyczyniają się do zaspokojenia potrzeb związanych z wyżywieniem. Zupełny brak jego dochodowości stałby w sprzeczności z zasadami prawidłowej gospodarki, stawiając wogóle pod znakiem zapytania uprawę stosunkowo dużego, bo 7-hektarowego areału (w złożonym oświadczeniu brak jest informacji o odłogowaniu gruntów rolnych, bądź ich udostępnieniu osobom trzecim, np. w drodze dzierżawy, prowadzenie przez skarżącą produkcji rolnej wynika też z posiadania ciągnika i narzędzi). Mimo braku określenia wysokości, nie bez znaczenia pozostają też niewątpliwie pobierane dopłaty do produkcji rolnej. Powyższe pozwala uznać, że poniesienie przez skarżącą pozostałych poza wpisem od skargi kosztów sądowych nie będzie przekraczało jej możliwości finansowych i nie będzie skutkowało uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu jej i córki. Koszty te jako uzależnione od konkretnego etapu postępowania sądowego są rozłożone w czasie, co umożliwia poczynienie E. R. stosownych oszczędności, jeżeli przewiduje ona poniesienie tych kosztów (dotyczy to zwłaszcza oszczędności w wydatkach nie mających charakteru bezwzględnie koniecznego). Jako dodatkowy argument przemawiający za odmową przyznania skarżącej prawa pomocy w pełnym wnioskowanym przez nią zakresie jawi się informacja zawarta w uzasadnieniu wniosku o poszukiwaniu pracy przez jej córkę. W tym względzie bardzo prawdopodobna jest poprawa ich sytuacji finansowej, względem czego zwolnienie wnioskodawczyni od całości związanych ze skargą kosztów sądowych na obecnym etapie byłoby co najmniej przedwczesne. Wobec tych okoliczności za adekwatne uznano przyznanie skarżącej zwolnienia od tych kosztów wyłącznie w takim zakresie, w jakim umożliwi ono sądową kontrolę zaskarżonej decyzji. Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.