II SA/Rz 745/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Ewa Partyka /spr./ WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2021 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Rektora [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi B. K. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Rektora [...] (dalej: "Rektor", "organ odwoławczy") z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dziekana [....] (dalej: "Dziekan", "organ I instancji") z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] wydana w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy studentów. Wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] Dziekan [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 2561 z późn. zm. – dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 108 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 85 z późn. zm. – dalej: "p.s.w.n.") oraz § 6 ust. 1 pkt. 5 w zw. z § 42 ust. 1 pkt 2 załącznika do Uchwały Senatu [...] nr 555/04/2020 z dnia 23 kwietnia 2020 r. w sprawie zatwierdzenia zmian i tekstu jednolitego Regulaminu studiów na [...], skreślił skarżącą z listy studentów VI semestru III roku studiów niestacjonarnych I stopnia - profil ogólnoakademicki, kierunek prawo w roku akademickim 2020/2021, z powodu niedokonania opłaty za studia w semestrze V, III roku, w roku akademickim 2020/2021 r., zgodnie z § 42 ust. 2 pkt 4 Regulaminu studiów wyższych. Od powyższej decyzji skarżąca pismem z dnia 5 marca 2021 r. złożyła odwołanie, wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca podniosła, że ma problemy finansowe, gdyż na skutek trwającej pandemii COVID-19 jej firma generuje straty. Pismem z dnia 9 marca 2021 r. odwołanie od ww. decyzji złożył również adwokat, wskazując, że działa jako pełnomocnik skarżącej, wnosił o uchylenie decyzji i przywrócenie skarżącej na listę studentów. Pełnomocnik wyjaśnił, że skarżąca zalegała z opłatą za studia, ponieważ na skutek sytuacji epidemiologicznej w kraju musiała zawiesić działalność gospodarczą, która stanowiła jedyne źródło jej utrzymania. Wstrzymano jej również wypłatę stypendium socjalnego. Pełnomocnik podniósł, że pomimo bardzo trudnej sytuacji, w dniach 23 i 28 lutego 2021 r. skarżąca wpłaciła na poczet zaległej opłaty semestralnej dwukrotnie kwoty po 150 zł. Wskazał również, że w toku pozostają dwa postępowania podatkowe, w wyniku których skarżąca ma otrzymać zwrot nadpłaty podatkowej. Działania te mają doprowadzić do uzyskania przez skarżącą płynności finansowej i uregulowania powstałych zaległości. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2021 r. Rektor, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz 104 § 1 K.p.a., art. 108 ust. 2 pkt 4 p.s.w.n. oraz § 5 w zw. z § 42 ust. 2 pkt 4 załącznika do Uchwały nr [....] Senatu [...] z dnia 23 kwietnia 2020 r. w sprawie zatwierdzenia zmian i tekstu jednolitego Regulaminu studiów na [....], utrzymał w mocy decyzję Dziekana [...]. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że skarżąca rozpoczynając studia w dniu 6 października 2018 r. podpisała umowę nr [...] o warunkach pobierania opłat związanych z odbywaniem studiów i opłat za usługi edukacyjne na niestacjonarnych studiach wyższych w [....], zgodnie z którą zobowiązała się do wnoszenia opłat w wysokości określonej Zarządzeniem nr [...] Rektora [...] z dnia 24 lipca 2021 r. w sprawie wysokości opłat za świadczone usługi edukacyjne dla studentów studiów wyższych od roku akademickiego 2018/2019. W oświadczeniu o wyborze formy płatności za świadczone usługi edukacyjne skarżąca wybrała formę i terminy wnoszenia opłat za kształcenie na studiach, tj. cztery równe raty w wysokości 850,00 zł - I rata: płatna do 5 listopada, II rata płatna do 15 grudnia, III rata: płatna do 15 marca, IV rata: płatna do 15 maja. Organ wyjaśnił, że skarżąca zwróciła się o przesunięcie terminu płatności pierwszej raty na V semestrze III roku studiów, do której to prośby organ się przychylił, przesuwając termin płatności do 15 grudnia 2020 r. W dniu 14 grudnia 2020 r. skarżąca ponownie wniosła o przesunięcie terminu płatności za czesne do stycznia 2021 r., uzasadniając powyższe trudną sytuacją finansową. Organ odmówił ponownego przesunięcia terminu płatności, a wniesione następnie odwołanie skarżącej nie zostało uwzględnione. W konsekwencji powyższego, wezwano skarżącą do zapłaty należności wynikającej z zawartej z uczelnią umowy. Ze względu na nieuregulowanie wskazanej opłaty organ wszczął postępowanie w przedmiocie skreślenia jej z listy studentów. Organ odwoławczy podkreślił, że nie znajduje podstaw do odstąpienia od wydania decyzji w przedmiocie skreślenia z listy studentów, gdyż do obowiązków studenta należy w szczególności pełne wykorzystanie możliwości kształcenia się oraz postępowanie zgodnie z Regulaminem studiów, który zobowiązuje studenta do terminowego wnoszenia opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz innych opłat pobieranych przez uczelnię na podstawie odrębnych przepisów, udostępnionych w BIP na stronie internetowej [...] oraz podanych do wiadomości poprzez elektroniczny system WU. Organ wskazał, że podejmując studia niestacjonarne skarżąca miała świadomość konieczności ponoszenia nakładów finansowych związanych z kształceniem, co potwierdza podpisanie umowy o warunkach pobierania opłat za usługi edukacyjne na [...]. Organ zaznaczył, iż studentka oświadczyła, że znany jest jej Statut Uczelni, Regulamin studiów, Uchwała w sprawie zasad pobierania opłat w [...], Regulamin przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów [...], Zarządzenie Rektora [...] w sprawie wysokości opłat za świadczone usługi edukacyjne na pełny cykl kształcenia oraz inne akty prawne, których treść znajduje się na stronie internetowej uczelni. Zgodnie z podpisaną umową, skarżąca zobowiązała się także do terminowego wnoszenia opłat za świadczone usługi edukacyjne. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżąca wniosła o uchylenie tej decyzji oraz przywrócenie jej statusu studenta. Podniosła, że jej zaległości w płatności były wynikiem nieuzyskania stypendium socjalnego, co z kolei było spowodowane błędem uczelni. Zdaniem skarżącej powinna ona otrzymać pomoc ze strony uczelni, poprzez umorzenie zaległych opłat, a przede wszystkim przyznanie stypendium socjalnego, którego jej odmówiono. Odrębnym pismem skarga została złożona przez adwokata, który pomimo wezwania przez Sąd nie przedłożył pełnomocnictwa. W odpowiedzi na skargę Rektor nie podzielił przedstawionych w niej zarzutów. Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Po rozpoznaniu sprawy w przedstawionych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z nieco innych przyczyn niż w niej podniesione. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja o skreśleniu skarżącej z listy studentów. Przepisy art. 108 w ust. 1 i 2 p.s.w.n. rozróżniają obligatoryjne (ust. 1) i fakultatywne (ust. 2) podstawy skreślenia studenta z listy studentów. Materialnoprawną podstawą skarżonej decyzji stanowił art. 108 ust. 2 pkt 4 p.s.w.n. Zgodnie z jego treścią student może być skreślony z listy studentów w przypadku niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Takie sformułowanie wskazuje, że decyzja oparta na tym przepisie ma charakter fakultatywny i jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jak się podkreśla w piśmiennictwie i orzecznictwie, ustawodawca pozostawił decyzję w tym zakresie do uznania organom uczelni i możliwość uwzględnienia różnych nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających studentowi wywiązanie się z jego podstawowych obowiązków z przyczyn od niego niezależnych (zob. teza 7 [w:] Jerzy Woźnicki (red.) Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz Lex, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 15 lutego 2011 r., sygn. II SA/Ol 886/10 - wszystkie przywołane w uzasadnieniu wyroki dostępne na www.cbois.nsa.gov.pl). Decyzja o skreśleniu z listy studentów jest więc indywidualnym aktem administracyjnym, do którego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżeniu decyzji do sądu. Za orzecznictwem dodać też należy, iż wprawdzie decyzje organów uczelni, w kontekście wyrażonej w Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych, nie muszą spełniać tak surowych kryteriów jak decyzja organu administracji publicznej, to jednak skoro zostały poddane kontroli pod względem zgodności z prawem prowadzonej przez sąd administracyjny, muszą spełniać przynajmniej podstawowe wymogi umożliwiające przeprowadzenie tej kontroli. Jak wcześniej wskazano decyzja o skreśleniu z listy studentów podejmowana jest w przypadkach wymienionych w art. 108 ust. 2 p.s.w.n. ramach uznania administracyjnego. Nakłada to na organ szczególny obowiązek zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i uzasadnienia takiej decyzji w sposób przekonujący dla strony zainteresowanej (zob. wyrok WSA w Warszawie z 17.04.2009 r., SA/Wa 1710/08, LEX nr 554840). Skoro decyzja w sprawie skreślenia studenta z powodu nieuiszczenia płatności za studia ma charakter nie obligatoryjny, lecz fakultatywny i do tego oparty na tak zwanym "uznaniu administracyjnym", to decyzja powinna zawierać także argumentację odnoszącą się do kwestii wyboru przez organ opcji skreślenia z tej przyczyny studenta z listy studentów. Nie może być aprobowane uchylanie się przez organ od oceny zarzutów podnoszonych przez stronę, a w przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony organ powinien wykazać, że nie mógł inaczej orzec z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne występujące w danej sprawie (tak m.in. WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 13 kwietnia 2021 r., sygn. IV SA/Wr 471/20). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia jednak organu z przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego na okoliczność zaistnienia przesłanek skreślenia z listy studentów oraz wyjaśnienia, dlaczego w konkretnym przypadku podjęta została decyzja o skreśleniu, co poprzedzone być powinno dokładnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy. W ocenie Sądu nie jest w takim razie wystarczające – jak to uczyniono w niniejszej sprawie – wskazanie, że studentka w podpisanej umowie zobowiązała się do terminowego uiszczania opłat związanych z odbywaniem studiów, przy czym sama wybrała sposób uiszczania tych opłat w 4 ratach w określonych kwotach i terminach. Nie może być także uznany za wystarczający argument, że skarżąca sama oświadczyła, iż znane są jej przepisy regulujące te kwestie, ani że nie dotrzymała przesuniętego na jej prośbę terminu uiszczenia pierwszej raty. Tym samym według Sądu nie wystarczy samo wykazanie, że zaistniała sytuacja uprawniająca organy uczelni do wydania decyzji fakultatywnej o skreśleniu z listy studentów w myśl art. 108 ust. 2 pkt 4 p.s.w.n. oraz § 42 ust. 2 pkt 4 Regulaminu Studiów na [...], a student miał świadomość konsekwencji nieuiszczenia opłaty. Skarżąca w toku postępowania podnosiła argumentację związaną ze swoją trudną sytuacją materialną wywołaną epidemią wirusa COVID – 19. Twierdziła m.in., że sytuacja epidemiczna zmusiła ją do zawieszenia działalności gospodarczej, która stanowiła dla niej główne źródło utrzymania. Ta argumentacja przewijała się także w składanych przez skarżącą wnioskach o przesunięcie terminu płatności rat czesnego. Skarżąca podnosiła także, że oczekuje na zwrot podatku, co może wpłynąć na jej wypłacalność. W ocenie Sądu nieracjonalne i nieprzekonujące wręcz jest w pandemicznych realiach pomijanie w ogóle tej kwestii i skupianie się wyłącznie na obowiązku studentki polegającym na wnoszeniu opłat za studnia wynikającym z właściwych przepisów i zawartej z uczelnią umowy, choćby z tego powodu, że epidemia jest zjawiskiem nadzwyczajnym, którego z pewnością nie przewidziała nie tylko skarżąca ale i władze [....] w chwili, kiedy strony podpisywały umowę. Faktem niekwestionowanym przez żadną ze stron jest, że skarżąca nie uiściła dwóch rat opłat za V semestr III roku studiów niestacjonarnych. Jednakże mimo trudnej sytuacji majątkowej, na którą się powoływała, wpłaciła dwukrotnie kwoty po 150 zł. Faktycznie stało się to po upływie terminów zapłaty rat. Jednakże faktem powszechnie znanym jest, że sytuacja nadzwyczajna związana z epidemią coronawirusa z reguły destrukcyjnie wpłynęła na kondycję finansową większości przedsiębiorców i nie można wykluczyć, że dotknęło to także skarżącą. Nie można też tracić z pola widzenia, że zajęcia ze studentami w znacznym zakresie odbywały się zdalnie, właśnie z powodu epidemii, co mogło w jakimś stopniu wpłynąć na koszty funkcjonowania uczelni. Jak wcześniej wskazano wydane w sprawie decyzje są zupełnie oderwane od oceny związanych z pandemią wręcz powszechnie znanych okoliczności, abstrahują od sytuacji majątkowej w jakiej znalazła się skarżąca być może rzeczywiście na skutek epidemii. Zauważyć trzeba, że poruszane w skardze kwestie odmowy przyznania skarżącej stypendium socjalnego pozostają poza zakresem kontroli Sądu w ramach niniejszego postępowania bo jest to odrębna sprawa. Zdaniem Sądu w przypadku decyzji uznaniowej zwłaszcza w takich realiach nie wystarczy wykazanie, że ziściły się przesłanki uprawniające do jej wydania. Konieczne jest także rozważenie przyczyn z jakich studentka nie uiściła opłat i znalazła się w takiej sytuacji a dopiero w oparciu o powyższe - uzasadnienie dlaczego mimo tego, według organu, w konkretnych okolicznościach zasadne było skreślenie z listy studentów. Dopiero wówczas możliwa jest ocena takiej decyzji i stwierdzenie, że nie jest ona dowolna. Uznanie administracyjne nie oznacza bowiem zupełnej dowolności w podejmowaniu konkretnego rozstrzygnięcia. Decyzja o takich cechach powinna odnosić się do podnoszonych przez stronę argumentów a w tak wyjątkowej sytuacji jaką jest pandemia należy rozważyć także kwestie z nią związane i ich wpływ na sytuację studentki. Uzasadnienie decyzji powinno przedstawiać przebieg procesu decyzyjnego stosowania przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, prezentując tok rozumowania, które legło u podstaw podjętego rozstrzygnięcia oraz ujawniając przesłanki, które według organu zdecydowały o wyborze kierunku rozstrzygnięcia. Tych wymogów skarżona decyzja nie spełnia z tego powodu, że zupełnie abstrahuje od sytuacji dochodowej skarżącej, na którą mogła ona w znacznej mierze albo w ogóle nie mieć żadnego wpływu. Wobec powyższego Sąd uznał, że doszło do naruszenia przepisów postępowania takich jak art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., co niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i obligowało Sąd do wyeliminowania z obiegu prawnego skarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Nadmienić należy, że przedstawione ostatecznie akta administracyjne nie były kompletne mimo wezwania. Konieczne były dodatkowe wyjaśnienia ze strony organu. Po zapoznaniu się z aktami i ww wyjaśnieniami Sąd zwraca ponadto uwagę, że jeśli złożone w terminie do wniesienia odwołania pismo z dnia 5 marca 2021 r. zostało wniesione przez skarżącą poprzez platformę ePUAP i opatrzone podpisem elektronicznym, to poświadczenie przedłożenia oraz weryfikacja podpisu powinny zostać przedstawione wraz z aktami sprawy. Ponadto – jak wynika z wyjaśnień, do odwołania wniesionego przez pełnomocnika skarżącej złożonego jako przesyłka pocztowa, została załączona wyłącznie niepoświadczona za zgodność z oryginałem kopia pełnomocnictwa mającego pochodzić od skarżącej. W takiej sytuacji należało wezwać adwokata wnoszącego odwołanie do przedłożenia oryginału lub właściwie poświadczonego odpisu tego dokumentu stosownie do art. 33 § 3 k.p.a. Kserokopia bowiem nie jest dokumentem pełnomocnictwa. Takie wezwanie powinno zostać dokonane po uprawomocnieniu się wyroku, a jeśli brak nie zostanie uzupełniony to nie można przyjmować, że skarżąca jest reprezentowana przez pełnomocnika. Sąd stwierdza jednak, że uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy z tego powodu, że skarżąca złożyła skargę w terminie. W ponownym postępowaniu odwoławczym organ wezwie składającego odwołanie adwokata do przedłożenia pełnomocnictwa we właściwej ww formie, w trybie art. 64 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. Następnie przeprowadzi postępowanie, wyjaśniając okoliczności przywoływane przez skarżącą jako przyczyna nieuiszczenia rat czesnego w terminie i wyda decyzję, która zostanie uzasadniona w sposób umożliwiający kontrolę jej legalności, uwzględniający dyrektywy decyzji uznaniowej, które wyżej zostały przedstawione. W toku postępowania sądowego adwokat, mimo wezwania nie przedłożył pełnomocnictwa, więc nie wykazał umocowania do reprezentowania skarżącej. Nie mógł więc zostać uznany za jej pełnomocnika. Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o zmianę terminu rozprawy, gdyż załączone do wniosku kserokopie zaświadczeń lekarskich o niezdolności do pracy nie obejmowały daty rozprawy a ponadto z ostatniego – obejmującego najpóźniejszy okres do 14 października 2021 r. wynikało, że skarżąca może chodzić. Zaświadczenia te dotyczyły niezdolności do pracy a nie niezdolności do stawiennictwa w Sądzie, które nie było przecież obowiązkowe. Dlatego nie było także podstaw do odroczenia rozprawy w myśl art. 109 P.p.s.a