II SA/Rz 746/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Śliwa Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Paweł Kozik po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi K. B. i J. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości skargę oddala II SA/Rz 746/08 U Z A S A D N I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2006r. sygn. akt II S.A./Rz 261/06 uchylił decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2006r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] listopada 2005r. Nr [...] w części dotyczącej odszkodowania za część działki nr 212 położonej w miejscowości W. zajętej pod drogę oznaczoną nr 213 i oddalił skargę w części dotyczącej zwrotu części działki nr 212 położonej w W. w części, w której graniczy z działką nr 220/1 położoną w W. Sąd stwierdził, że organy prowadzące sprawę ustosunkowały się jedynie do dwóch żądań skarżącego, natomiast w pozostałej części sprawa nie została załatwiona i zobowiązał organy do wyjaśnienia treści wniosku przez skarżącego. Sąd uznał za zasadną skargę w zakresie stwierdzenia przez organy braku podstaw do żądania odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę i zobowiązał organy do prowadzenia postępowania w trybie art. 73 ustawy z dnia 13.10.1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872 ze zm.). Z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinni byli wystąpić oboje współwłaściciele, ale brak ten w zakresie oddalenia skargi nie miał wpływu na zasadność rozstrzygnięcia. Kolejnym wyrokiem z dnia 20 września 2007r. sygn. akt II SA/Rz 337/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2007r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] grudnia 2006r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa. Sąd nakazał wezwać współwłaścicielkę nieruchomości nr 212 położonej w W. do złożenia oświadczenia czy popiera wniosek K. B. oraz ustalić krąg stron postępowania i zapewnić im czynny udział w postępowaniu zgodnie z art. 10 k.p.a. Starosta decyzją z dnia [...] lutego 2008r. nr [...] działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm. – zwana dalej w skrócie k.p.a.) w związku z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. nr 261, poz. 2603 ze zm. – zwana dalej w skrócie u.g.n.) umorzył postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem K. B. w sprawie zwrotu części nieruchomości oznaczonej jako działka nr 220/3, części nieruchomości oznaczonej jako działka nr 221 położonej w W. stanowiącej własność Skarbu Państwa w zarządzie Lasów Państwowych Nadleśnictwo [...] w części, w której graniczy z działką nr 212 i ustalenia odszkodowania za część nieruchomości stanowiącej własność gminy K. oznaczonej jako działka nr 210 w części, w której graniczy z działką nr 213 na odcinku działki nr 212 położonej w W. gmina K. We wspólnym odwołaniu K. B. i J. L. wyjaśnili, że ich matka M. B. dokumentem nadania ziemi z dnia 13 grudnia 1954r. otrzymała na własność obszar około 2,00 ha, 1 dom mieszkalny i 1 stajnię. Zarzucili, że decyzja organu pierwszej instancji nie uwzględnia działki nr 947 i nie wyjaśnia jej przekształceń. Działka ta jest wyszczególniona w decyzji Wydziału [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia [...] maja 1969r. oraz w decyzji z dnia [...] lutego 1976r., co potwierdza istnienie zabudowań na tej działce. Działka nr 207 wg Kw nr [...] jest określona jako pastwisko o pow. 0,8a, a w decyzji organ podał, że ma powierzchnię 0,36ha, zatem istnieje duża rozbieżność, co do powierzchni. Po zmianie ewidencji gruntów w 1991r. działka nr 212 powinna mieć powierzchnię 1,44 ha jak działka nr 947, a nie jak stwierdzono w zaskarżonej decyzji 0,42 ha i dla ustalenia powierzchni nieruchomości winien być wykonany pomiar geodezyjny. Działki nr 210 i 213 (droga) przylegająca do działki nr 212 należała do matki skarżącego, dlatego L. Z. nie mógł zdać na rzecz Skarbu Państwa tego fragmentu działki nr 210, bo nie był jej właścicielem, a jeżeli tak się stało był to błąd gminy. Wojewoda decyzją z dnia [...] sierpnia 2008r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ podał, iż wnioskodawcy występują o zwrot części nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa będącej w zarządzie Lasów Państwowych Nadleśnictwo [...] (działka nr 221), zwrot części działki nr 220/1, ustalenie odszkodowania za część nieruchomości stanowiącej własność Gminy K. (Działka nr 210) oraz odszkodowanie za część nieruchomości oznaczonej nr 213 na odcinku wzdłuż działki nr 212. Z operatu ewidencji gruntów z 1969r. wynika, że M. B. posiadała gospodarstwo o pow. 4,24ha składające się między innymi z działek nr 947, 207 (aktualnie 212) i wszystkie były ujawnione w księdze wieczystej Kw nr [...] . Starosta stwierdził, że w odpisie z księgi wieczystej błędnie podano użytki w poszczególnych działkach, ale wpis w księdze wieczystej jest zgodny z zalegającym w aktach sprawy rejestrem pomiarowo klasyfikacyjnym – ewidencji gruntów z 1969r. Aktualnie w księdze wieczystej figuruje tylko jedna działka nr 212 o pow. 0,42 ha. Działki nr 947,1186, 1189 zostały odłączone w 1971r., a działki nr 194, 203, 1152, 1155 i 1156 w 1975r. do Kw nr [...] w związku ze zrzeczeniem się tych nieruchomości przez M. B. L Z. przekazał na rzecz Skarbu Państwa działkę nr 204, która w 1991r. po założeniu ewidencji gruntów obrębu W. (zmieniła oznaczenie na działkę nr 210) na podstawie decyzji Naczelnika Gminy nr [...] z 23 lipca 1979r. Działka nr 221 położona w W. oznaczona przed założeniem ewidencji gruntów nr 1419/6, powstała z podziału działki nr 1419, która na podstawie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 19 maja 1955r. Nr [...] wydanego na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. z 1947r. nr 59, poz. 318) oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejściu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. nr 46, poz. 339). Wymienione nieruchomości nie były własnością M. B. i nie były wywłaszczone dlatego nie ma zastosowania art. 136 ust. 3 u.g.n. Odnosząc się do zarzutu pominięcia w decyzji przez organ pierwszej instancji działki nr 947 o braku wyjaśnień o jej przekształceniach Wojewoda wyjaśnił, że M. B. zrzekła się tej działki w 1971r. na rzecz Skarbu Państwa. W skardze do Sądu skarżący K. B. oraz J. L. nie wskazali kierunku weryfikacji zaskarżonej decyzji. Powtórzyli w zasadniczo argumenty odwołania. Twierdzenia organu o błędnie podanych w księdze wieczystej użytkach rolnych godzą w autorytet Sądu. Wyjaśnił, że w 1971 i w 1975r. organy pobrały niektóre działki jego matki w tym działkę nr 947 z zabudowaniami, których M. B. nie zamierzała się pozbyć. Pozostawiono jedynie działkę nr 207, którą powiększono o 27 arów i przypisano zabudowania znajdujące się na działce nr 947 wg wcześniejszej numeracji. Aktualny stan własności ujawniony w księdze wieczystej nr [...] to działka nr 212 o pow. 42a powstała w wyniku niezgodnego stanu początkowego, jaki gmina przyjęła w stosunku do Kw nr [...] i późniejszych błędnych decyzjach przy odpisywaniu działek, a zwłaszcza działki nr 947. Podkreślił, że działka nr 210 nigdy nie była własnością L. Z. i nie mogła być przejęta przez gminę na własność. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 stawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Na wstępie Sąd stwierdza, że w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym organy wykonały wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 sierpnia 2006r. sygn. akt II SA/Rz 261/06 oraz z dnia 20 września 2007r. sygn. akt II SA/Rz 337/09. W szczególności wniosek K. B. poparła M. L., wyjaśniono zakres żądań wnioskodawców i ustalono strony postępowania, którym w trakcie całego postępowania administracyjnego zapewniono czynny udział zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. Problematyka zwrotu wywłaszczonych nieruchomości została uregulowana w art. 136-142, które znajdują się w rozdziale 6 działu III u.g.n. Stosownie do art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli w myśl przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że warunkiem powstania roszczenia o zwrot nieruchomości jest w pierwszej kolejności jej wywłaszczenia na podstawie decyzji administracyjnej, a następnie stwierdzenie, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przesłanki zbędności określa art. 137 u.g.n. W odniesieniu do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości ustawodawca postanowił, że ww. ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1998r. (art. 242 u.g.n.), a zatem ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych od tej daty. W odniesieniu do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (dział III rozdziału 6 u.g.n.) ustawodawca rozszerzył zakres obowiązywania ustawy i poza wywłaszczeniami, które nastąpiły pod rządami tej ustawy, to jest począwszy od 1 stycznia 1998r. wskazał, że przepisy dotyczące zwrotu mają odpowiednie zastosowanie do nieruchomości przejętych lub nabytych rzecz Skarbu Państwa przed tą datą. Kwestia ta została unormowana w art. 216 u.g.n., który stwierdza, że przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktów prawnych wymienionych enumeratywnie w tym przepisie. Wojewózki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 2 sierpnia 2006r. sygn. akt II SA/Rz 261/06 oddalając skargę w części dotyczącej zwrotu części działki nr 212 położonej w W. w części, w której graniczy z działką nr 220/1 położonej w W. stwierdził, iż poza sporem pozostaje fakt, że nie zostały wydane żadne decyzje orzekające o wywłaszczeniu tej części działki skarżących, zatem nie można mówić o zwrocie nieruchomości na podstawie art. 136 u.g.n. Ocena prawna wyrażona w tym zakresie to jest braku decyzji wywłaszczających wiąże Sąd w aktualnie rozpoznawanej sprawie. Skarżący K. B. na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2009r. przyznał, że w stosunku do nieruchomości, których domaga się wraz z siostrą zwrotu nie były wydane żadne decyzje wywłaszczeniowe. Akta administracyjne oraz dokumenty dołączone przez skarżącego K. B. dowodzą, że jego matka M. B. zrzekła się niektórych nieruchomości w roku 1971 i 1975, co prawidłowo zostało ustalone i opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Według zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego w K. z dnia 24 listopada 1971r. Dz. Kw [...] Kw nr [...] M. B. zrzekła się działek gruntowych nr 947, 1186 i 1189 położonych w W. o pow. 1 ha 87a. Natomiast zawiadomienie tego samego biura notarialnego z dnia 14 stycznia 1975r. Dz. Kw [...] Kw nr [...] potwierdza, że M. B. zrzekła się działek nr 194, 203, 1152, 1155 i 1156. Zatem pozbawienie własności nie nastąpiło na podstawie aktów administracyjnych, z którymi ustawa o gospodarce nieruchomościami wiąże powstanie roszczenia o zwrot nieruchomości i dlatego organ pierwszej instancji zasadnie umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., gdyż do stanów faktycznych zaistniałych w rozpoznawanej sprawie nie mają zastosowania przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami (karta akt admin. II inst. nr 5 i 6). Niezależnie od powyższego Sąd w oparciu o materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy stwierdził, że roszczenia o zwrot nieruchomości zawarte we wniosku skarżących z dnia 20 listopada 2006r. (zaznaczone kolorem czerwonym) zostały zaspokojone. Działka nr 220/1 w 2005 roku uległa podziałowi między innymi na działkę nr 220/3, której właścicielką stała się wg wypisu z ewidencji gruntów J. L. (karta akt admin. I inst. nr 17 i 71). K. B. w piśmie procesowym z dnia 17 grudnia 2008r. (karta akt sądowych nr 31) poinformował, że sprawa części nieruchomości oznaczonej jako działka nr 221 w części, w której graniczy z działką 212 została wyjaśniona w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w K. i zwrócona właścicielom J. L. i K. B. W załączeniu do pisma skarżący nadesłał kserokopię prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 28 lutego 2008r. sygn. akt [...] (karta akt sądowych nr 50). Nieuzasadnione jest również żądanie odszkodowania za nieruchomość nr 204, która weszła obecnie do działki nr 210, gdyż właścicielem działki był L. Z. Nieruchomość ta została nieodpłatnie przejęta na rzecz Skarbu Państwa za emeryturę decyzją Naczelnika Gminy K. z dnia 23 listopada 1979 r. Wykaz zmian w stanie posiadania za rok 1980 dowodzi, że L. Z. do 1980r. był właścicielem działki nr 204 (karta akt admin. I inst. nr 46 i nast.). Natomiast w stosunku do działki 231 prowadzone jest odrębne postępowanie administracyjne o odszkodowanie zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku WSA z dnia 2 sierpnia 2006r. sygn. akt II SA/Rz 261/06. Mając na względzie przedstawiony stan rzeczy Sąd oddalił skargę jako nieuzasadnioną na zasadzie art. 151 p.p.s.a.