II SA/Rz 746/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 27 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego - p o s t a n a w i a - zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części. II SA/Rz 746/10 U Z A S A D N I E N I E W dniu 15 września 2010 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym S.) w zakreślonym przez Sąd terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżący K. B. zwrócił się z wnioskiem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 22 września 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 746/10, wydanym przez referendarza sądowego w pkt 1) zwolniono skarżącego od kosztów sądowych w połowie pełnej ich wysokości, w pkt 2) odmówiono przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Od tego postanowienia w dniu 4 października 2010 r. (data nadania UP N.) skarżący wniósł sprzeciw. Zwrócił się o zwolnienie od kosztów sadowych w pełnej ich wysokości. Na poparcie swojego żądania wskazał, że ciąży na nim obowiązek określony w wyroku Sadu Okręgowego w S. dotyczący spłaty na rzecz Gminy Miasto [...] kwoty 3600 złotych, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Podał, że na dzień dzisiejszy pozostało mu do spłaty kwota 1600 złotych. Na poparcie swoich twierdzeń skarżący załączył kserokopię wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt [...] (zasądzający od K. B. w pkt II zwrot kosztów zastępstwa procesowego) i wyrok Sądu Apelacyjnego w S. z dnia 9 grudnia 2009 r., sygn. akt [...] oddalający apelację od wyroku wyżej opisanego oraz pismo Urzędu Miasta [...] z dnia 4 stycznia 2010 r., nr [...] o możliwości rozłożenia przez skarżącego na 3 raty należności związanych z kosztami tego zastępstwa procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej jako P.p.s.a,) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego w całości, gdyż wskazane przez niego informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie, w jakim sprzeciwiający się tego oczekuje. Sąd ustalił, że skarżący wraz ze swą żoną utrzymuje się z emerytury i pracy wykonywanej na zasadzie umowy zlecenia - w wysokości 2637 złotych brutto miesięcznie. Posiada mieszkanie o powierzchni 49 m², a także altanę na terenie ogródków działkowych. Skarżący ponosi koszty odwiedzin chorego syna. W uzasadnieniu wniosku do wydatków koniecznych rodziny zaliczono kwotę 800 złotych jako koszty utrzymania mieszkania, 100 zł jako koszty odwiedzin syna oraz koszty utrzymania mieszkania po zmarłym ojcu w wysokości 300 zł. Ponadto skarżący zobowiązany jest do spłaty na rzecz Gminy Miasta [...] kosztów zastępstwa procesowego określonych w wyżej opisanym wyroku sądu powszechnego z których pozostało do spłaty kwota 1600 złotych. Podkreślenia wymaga, że skarżący ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, i razem z żoną posiadają stałe źródło dochodu, w postaci emerytury, a dodatkowo skarżący otrzymuje pieniądze wynikające z pracy na zasadzie umowy zlecenia. Wprawdzie sytuacja rodziny skarżącego jak to określił skarżący "zdeterminowana jest chorobą jego syna". Podkreślenia wymaga, że pozostaje on jednak w Domu Pomocy Społecznej, a skarżący ponosi tylko nieznaczne koszty związane z jego pobytem w tym miejscu. Wśród wydatków skarżącego najważniejsze to te związane z utrzymaniem swojego mieszkania i mieszkania po zmarłym ojcu oraz zakupem żywności, a także ewentualne wydatki związane z chorobą syna. Ponadto w obecnej chwili skarżący ponosi dodatkowe koszty, związane są ze spłata kosztów zastępstwa procesowego zasądzonych przez sąd powszechny od niego w postępowaniu cywilnym. Przyjmując, że skarżący rzeczywiście ponosi takie miesięczne koszty należałoby uznać, że otrzymywane dochody wystarczają na pokrycie bieżących wydatków jego i żony. Posiadanie stałych dochodów oraz wykazanej nieruchomości, mimo z pewnością ponoszonych kosztów zwykłego utrzymania powoduje, że obowiązek ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie nie może zostać w stosunku do skarżącego wyłączony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że udzielona pomoc prawna ze środków publicznych nie służyłaby w istocie zaspokojeniu prawa skarżącego do Sądu. Analizując zawarte w aktach sprawy oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, Sąd uznał, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony. Sytuacja skarżącego nie jest na tyle zła, aby nie mógł on partycypować częściowo w kosztach postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Ponadto skarżący nie może zasłaniać się zapłatą należności dotyczących zwrotu kosztów zastępstwa procesowego - wynikających ze sprawy, którą wytoczył przeciwko Gminie Miasto [...] przed sądem powszechnym. Powinien bowiem zdawać sobie sprawę z ewentualnych kosztów wynikających z wytoczenia takiego powództwa. Dlatego skarżący składając następnie skargę do sądu administracyjnego nie może uzasadniać wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, zwrotem kosztów zastępstwa procesowego w sprawie która była prowadzona przed sądem powszechnym. Zresztą skarżący wskazał w sprzeciwie, że spłacił już cześć w.w. należności i pozostała mu do zapłaty kwota 1600 złotych rozłożona na raty. Na obecnym etapie postępowania koszty postępowania w tej sprawie obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł. Ponadto koszty te obejmować mogą opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, w przypadku jej oddalenia (100 zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (250 zł). W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że uzasadnione jest przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w rozmiarze 1/2, przychylając się tym samym do stanowiska referendarza sądowego zawartego w postanowieniu objętym sprzeciwem. Oznacza to, że wyżej opisane kwoty ulegną odpowiedniemu zmniejszeniu. W tej sytuacji uiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi w kwocie 250 złotych nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny (określonego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Dodać trzeba, że w razie uwzględnienia skargi, na wniosek skarżącego, Sąd orzeknie o zwrocie poniesionych kosztów w tej sprawie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.