II SA/Rz 747/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik WSA Joanna Zdrzałka Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 października 2011 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie uznania wypłaconych świadczeń rodzinnych za nienależne -skargę oddala- II SA/Rz 747/11 U z a s a d n i e n i e Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego Nr [...] z dnia [...] maja 2001 roku utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2001 roku Nr [...], która uznała wypłacony I. B. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami za świadczenie nienależnie pobrane. Podstawę prawną decyzji stanowi przepis art. 138§ 1 pkt.1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – kodeks postępowania administracyjnego / t.j. Dz. U. Nr 98 poz. 1071 z 2000 r. ze zm./ oraz art. 30 i 32 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych / t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm./. Decyzje obu instancji zapadły w następującym stanie sprawy. W dniu 7 pażdziernika 2009 roku I. B. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami i oświadczyła, że jest wdową samotnie wychowującą dwie córki – niepełnosprawną K. urodzoną w 1986 roku i A. urodzoną w 1992 roku. Działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS decyzją [...] z [...] listopada 2009 roku przyznał I. B. następujące świadczenia: - zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 18 – 24 lat, na córkę K., w kwocie 98,00 zł miesięcznie od 1.11.2009 do 30.04.2010 r. - zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5 – 18 lat, na córkę A., w kwocie 91,00 zł miesięcznie na okres od 1.11.2009 do 28.02.2010 r. - zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 18-24 lat, na córkę A., w kwocie 98,00 zł miesięcznie, na okres od 1.03.2010 do 31.10.2010 r. - dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, na córkę K., w kwocie 170,00 zł miesięcznie, na okres od 1.11.2009 do 31.04.2010 r. - dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wykonywania dziecka, na córkę A., w kwocie 170,00 zł miesięcznie, na okres od 1.11.2009 do 31.10.2010r. - dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia, na córkę K., w kwocie 80,00 zł miesięcznie, na okres od 1.11.2009 do 30.04.2010 - dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rok szkolny 2010/2011, na córkę A., w kwocie 100 zł jednorazowo. Organ stwierdził, że przedłożona dokumentacja w sprawie spełnia przesłanki wynikające z przepisów o świadczeniach rodzinne, dlatego orzeczono jak wyżej. Kolejną decyzją [...] z dnia [...] czerwca 2010 roku organ zmienił wymienioną wyżej decyzję własną zmieniając datę [...] kwietnia na datę [...] pażdziernika 2010, wskazując, że zmiana decyzji nastąpiła po przedłożeniu przez I. B. aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności córki K. W dniu 9 lutego 2011 roku zostało z urzędu wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie uznania za świadczenie nienależnie pobrane zasiłku rodzinnego oraz dodatków wypłaconych I. B. na dzieci K. i A. w okresach od 1 listopada 2009 roku do 30 czerwca 2010 roku. W dniu 31 marca 2011 roku Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] decyzją nr [...] uznał zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz rozpoczęcia roku szkolnego wypłacone I. B. w okresie od 1 listopada 2009 roku do 30 pażdziernika 2010 roku na dzieci K. i A. w łącznej kwocie 4.900,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 9 lutego 2011 roku córka I. B. – K. ,imieniem matki przedłożyła zaświadczenie z zakładu pracy o dochodzie uzyskanym przez matkę za pierwszy pełny miesiąc / t.j. październik 2009 r. w wysokości 1206,66 zł z tytułu podjętego zatrudnienia w [...] w M. Ze świadectwa pracy wynika, że I. B. była zatrudniona w okresie od 11 września 2009 r. do 12 czerwca 2010 r. i tego faktu nie zgłosiła organowi wypłacającego świadczenia rodzinne na dzieci. Obliczony, zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych dochód netto w przeliczeniu na osobę wynosi 710,50 zł, przekraczając ustawowe kryterium dochodowe określone na kwotę 583,oo zł. W odwołaniu od decyzji I. B. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na wyjątkową sytuację socjalną i finansowo – ekonomiczną jej rodziny. Zarzuciła, że do wniosku o ustalenie świadczeń rodzinnych z dnia 7 pażdziernika 2010 roku, na okres zasiłkowy od 1 listopada 2009 roku do 31 pażdziernika 2010 roku dołączyła wymagane dokumenty wraz z informacją o dochodach uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, tj. 2008 roku. Na podstawie tej informacji o dochodach przyznano jej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami, ustalając, że dochód rodziny nie przekracza kryterium ustawowego. Podkreśliła, że decyzja z [...] listopada 2009 roku została wydana w oparciu o dokumenty świadczące o dochodzie osiągniętym w 2008 roku. Uznając świadczenie za nienależnie pobrane, MOPS dodał dochód rodziny w 2008 roku i kwotę 1206,66 zł uzyskaną z tytułu zatrudnienia w październiku 2009 roku, co jest dla odwołującej niezrozumiałe, bowiem dochód uzyskany w 2009 roku powinien być brany pod uwagę przy ustalaniu zasiłku na kolejny okres zasiłkowy. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją [...] z [...] maja 2011 roku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że w dniu 9 lutego 2011 roku odwołująca przedłożyła zaświadczenie o uzyskanych dochodach w [...] w M., gdzie była zatrudniona od 11 września 2009 roku do 12 czerwca 2010 roku. Pierwszym pełnym miesiącem jej pracy był październik 2009 roku, dlatego prawidłowe było uznanie świadczenia za nienależne od dnia 1 listopada 2009 roku. Organ dodał, że w decyzji przyznającej świadczenie zamieszczone jest pouczenie, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń zobowiązana jest do niezwłocznego zawiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie zgodnie z art. 25 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych a także, że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi / art. 30 ustawy/. Po myśli przepisu art. 3 pkt.24 równoznaczne z uzyskaniem dochodu jest podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika z akt sprawy miesięczny dochód netto na osobę w rodzinie wynosił przy uwzględnieniu pracy zarobkowej 710,50 zł co przekracza kryterium dochodowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego I. B. wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu, podkreśliła, że nie może zgodzić się z faktem, że dochód uzyskany z tytułu zatrudnienia w 2009 roku został doliczony do dochodu uzyskanego w 2008 roku, co skutkowało przekroczeniem kryterium ustawowego i w okresie od 1 listopada 2009 do 30 czerwca 2010 stanowiło kwotę 710,50 zł w przeliczeniu na osobę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło faktu, że wydatki skarżącej na utrzymanie rodziny oraz leczenie i lekarstwa przekraczają ponad 100% tę kwotę. Występując w 2009 roku o ustalenie świadczeń rodzinnych skarżąca zobowiązana była wykazać dochód z 2008 roku, co uczyniła. Niezrozumiałe jest więc doliczenie do tego dochodu jej zarobków uzyskanych w 2009 roku. Skarżąca wskazała też na szczególną sytuację swej rodziny. Jest od 7 – miu lat wdową, jej mąż zmarł po ciężkiej i długiej chorobie. Ma na utrzymaniu dwie córki, obie uczą się, jedna z nich – K. jest przewlekle chora, przeszła operację kręgosłupa i pozostaje w stałym leczeniu farmakologicznym i rehabilitacyjnym. Skarżąca obecnie nie pracuje i pozostaje pod opieką medyczną po przebytych operacjach. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. nr 153 poz. 1269 z 2002 roku / sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ Dz. U. Nr 153 poz.1270 z 2002 roku / zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy , których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a. Sąd obowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w przepisie art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Świadczenia rodzinne ustalane są na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139 z 2006 r. poz. 992 ze zm) zwanej dalej ustawą, która określa warunki ich nabywania, zasady ustalania, przyznawania i wypłacania. Przepis art. 2 ustawy wymienia świadczenia zaliczane do świadczeń rodzinnych, są nimi m.in. zasiłek rodzinny i dodatki do tego zasiłku / art. 2 pkt.1 ustawy/. Przepis art. 3 pkt.2 definiuje pojęcie "dochodu rodziny", którym jest przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Definiuje też / art. 3 pkt. 24 / pojęcie "uzyskania dochodu", którym jest m.in. uzyskanie dochodu spowodowane podjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło. Zgodnie z przepisem art. 4 ustawy zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka / ust.1/, a prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców lub opiekunowi prawnemu dziecka / ust.2 pkt.1/, opiekunowi faktycznemu dziecka / ust.2 pkt.2 / lub osobie uczącej się / ust. 2 pkt.3/. Zasiłek rodzinny przysługuje wymienionym osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza 504,00 zł, a w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności kwota ta wynosi 583,00zł. W rozpatrywanej sprawie , po złożeniu w dniu 7 pażdziernika 2009 roku przez I. B. wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, przyznano jej wnioskowane świadczenia decyzją wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2009 roku. Decyzja zapadła po ustaleniu na podstawie złożonych dokumentów, w szczególności oświadczenia I. B. o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, t.j. w 2008 roku, że wnioskodawczyni spełnia ustawowe warunki do otrzymania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, bowiem miesięczny dochód jej rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 308,28 zł, a więc nie przekroczył kryterium ustawowego. W części VII wskazanego wniosku z 7 pażdziernika 2009 roku zawarte jest oświadczenie dotyczące ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego , a w nim zapis, że " w przypadku ... uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego...., osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne". Pod tym zapisem widnieje data 7.10.2009 r. i podpis I. B. W dniu 9 lutego 2011 roku organ I instancji uzyskał informację, że I. B. zatrudniona była w [...] w M. w okresie od 11 września 2009 roku do 12 czerwca 2010 roku, co skutkowało wydaniem w dniu [...] marca 2011 roku decyzji [...] uznającej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami wypłacone od 1 listopada 2009 roku do 30 czerwca 2010 roku za świadczenie nienależnie pobrane. Stało się to kwestią sporną pomiędzy organem a I. B., która zarzuciła, że jej dochody uzyskane z zatrudnienia w 2009 roku nie mogą być doliczone do dochodu z 2008 roku. Organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem odwołującej i podzielił pogląd organu I instancji. Sąd nie stwierdził naruszenia prawa przez organy orzekające w sprawie. Wskazany wyżej przepis art. 5 ust.1 ustawy wyrażnie przyznaje zasiłek rodzinny osobie, której dochód w rodzinie w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504,00 zł miesięcznie, a sytuacji, gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne / jak w badanej sprawie / – 583,00 zł.. Z kolei – dochód rodziny / art. 3 ust.2 / oznacza przeciętny miesięczny dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W rozpatrywanej sprawie okres zasiłkowy biegł od 01.11.2009 roku do 31.10.2010 roku, rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy był rok 2008 , a uzyskanym dochodem rodziny w tym okresie był dochód uzyskany w 2008 roku. Sąd nie podziela zarzutu skargi, że dochód uzyskany przez skarżącą w 2009 roku został w sposób nieprawidłowy doliczony do dochodu uzyskanego w 2008 roku, co spowodowało przekroczenie kryterium ustawowego. Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 5 ust. 4a ustawy, w przypadku uzyskania przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt.24, prawo do zasiłku ustala się na podstawie dochodu rodziny, osoby uczącej się, lub dziecka powiększonego o uzyskany dochód. Wskazany wyżej przepis art. 3 pkt.24 stanowi wyrażnie ,że uzyskaniem dochodu jest m.in. uzyskanie dochodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Niewątpliwie Pani I. B. zatrudniona była w [...] w M. w okresie od 11 września 2009 roku do 12 czerwca 2010 roku w pełnym wymiarze czasu pracy. Przy składaniu wniosku o świadczenia rodzinne skarżąca była informowana o konieczności zgłaszania wszelkich zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, do czego zobowiązuje przepis art. 25 ust.1 ustawy. Potwierdzają to podpisy skarżącej zarówno na wniosku o ustalenie prawa do świadczeń, jak i podpis pod oświadczeniem z dnia 7 pażdziernika 2009 roku złożonym stosownie do przepisu art. 75 § 2 k.p.a i pod odpowiedzialnością za fałszywe zeznania określoną w art. 233 § 1 k.k. Sąd nie może też uwzględnić zarzutu, że organy rozpatrujące sprawę nie zbadały dokładnie sprawy i nie wzięły pod uwagę trudnej sytuacji rodziny skarżącej, w szczególności tego, że jej wydatki na leczenie i lekarstwa przekraczają w 100% kwotę 710,50 zł, skarżąca jest od wielu lat wdową utrzymującą dwie uczące się córki, z których jedna jest przewlekle chora i pozostaje w ciągłym leczeniu farmakologicznym i rehabilitacyjnym, a sama skarżąca jest osobą niepracującą, pozostającą pod stałą opieką medyczną, dlatego wniosła o umorzenie należnej kwoty. Jak wskazano na wstępie, sąd administracyjny kontroluje orzeczenia zapadłe w toku postępowania administracyjnego pod względem ich zgodności z przepisami prawa. Zarzuty skargi odnoszące się do sytuacji rodzinnej skarżącej wykraczają poza zakres sprawy i nie mogą być przedmiotem rozważań. Organy zastosowały prawidłowo przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sprawa dotyczy uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane, a nie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, co może być przedmiotem odrębnego postępowania, gdyby skarżąca wystąpiła z takim wnioskiem. Przepis art. 30 ust.9 ustawy uprawnia organ właściwy do wypłaty świadczeń rodzinnych do umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, łącznie z odsetkami w całości lub części , a także do odroczenia terminu płatności lub rozłożenia jej na raty , jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Wskazując na powyższe, Sąd skargę oddalił w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a.