II SA/Rz 751/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Jolanta Ewa Wojtyna Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich -skargę oddala- do wyroku z dnia 21 kwietnia 2009 r. Decyzją z dnia [...] września 2008 r., Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w oparciu o art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), określanej następnie jako KPA oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 i art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371) zwanej dalej ustawą po ponownym rozpatrzeniu sprawy K. B. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 1999 r. Nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu podał, że decyzją z dnia [...] grudnia 1999 r. odmówił przyznania K. B. uprawnień kombatanckich. Wyżej wymieniony złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Następnie postanowieniem z dnia [...] stycznia 2001 r. postępowanie zostało zawieszone do czasu wydania przez Prezesa Sądu Okręgowego decyzji odnośnie potwierdzenia okoliczności wskazanych w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach (...). Postępowanie zostało podjęte na żądanie K. B. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r. Utrzymując w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 1999 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał na art. 21 i art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach (...), wedle których przyznanie określonej osobie uprawnień kombatanckich uzależnione jest od złożenia przez nią odpowiednio udokumentowanego wniosku wraz z rekomendacją stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Dołączone do wniosku dowody powinny zatem wykazywać kombatancką lub równorzędną działalność wnioskodawcy bądź też podleganie przez niego represjom określonym w ustawie. Nie jest natomiast wystarczające samo uprawdopodobnienie istnienia powyższych okoliczności. W ocenie organu, w przypadku K. B. nic została spełniona tak przesłanka określona w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach (...), jak też w art. 1 ust. 2 pkt 3 tejże ustawy. Odnosząc się do pierwszej z nich organ podniósł, że okoliczność w postaci określonego w ustawie rodzaju represji musi być potwierdzona przez prezesa sądu okręgowego. Tymczasem K. B. nie przedłożył do akt sprawy stosownej decyzji organu sądu. Zdaniem Kierownika, również przesłanka wskazana w wymienionym wyżej art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach (...) nie została w wypadku K. B. spełniona. Dotyczy ona pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałów partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podkreślił, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby działalność K. B. była pełnieniem służby w podziemnej organizacji. Już bowiem z samych oświadczeń złożonych przez wnioskującego wynika, że tylko współdziałał z takimi organizacjami. Poza tym służba wiązała się z koniecznością złożenia przez określoną osobę przysięgi, z posiadaniem pseudonimu oraz stopnia wojskowego, ze stałym przydziałem mobilizacyjnym oraz poddaniem rozkazom i regułom odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy. W związku z powyższym należy, zdaniem organu przyjąć, że tylko osoby w określonym wieku, ze względu na osiągnięty poziom rozwoju psychofizycznego, służbę taką mogły pełnić. Tymczasem, w okresie podnoszonej działalności w AK, wnioskodawca miał jedynie 10 lat. Organ powołał się również na obowiązującą w Armii Krajowej Instrukcję gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r., wedle której członkiem ZWZ-AK mógł być Polak (Polka), którzy ukończyli 17 rok życia, przy czym później granicę wieku dla osób wstępujących do organizacji obniżono do 16 lat. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podkreślił, że pomoc partyzantom (a takiej niewątpliwie udzielał K. B.) to działanie, które zasługuje na społeczny szacunek, jednak nie jest wystarczające do przyznania uprawnień kombatanckich. Decyzję organu z dnia [...] września 2008r. zakwestionował w drodze skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie K. B., bez jednoczesnego wskazania kierunku jej weryfikacji. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, iż stanowisko zajęte w kwestionowanym rozstrzygnięciu jest nazbyt formalistyczne i nie bierze pod uwagę wszystkich aspektów sprawy. Podkreślił, iż wszystkie czynności polegające na pomocy partyzantom wykonywane były przez niego za zgodą dowódcy oddziału, a zatem z tej przyczyny nie mogą być uznane jedynie za "współpracę". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, ponawiając argumentację skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 §1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 powoływanej dalej jako p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności w przypadku zaistnienia przyczyn określonych w art. 156 KPA (art. 145§l pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje więc podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi podczas toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego. Dokonując kontroli zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji Sąd uznał, że nie narusza ona prawa. K. B. domagał się przyznania mu uprawnień kombatanckich z dwóch tytułów: * przebywania w więzieniu na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość (art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy) * pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945 (art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy). Wskazując na pierwszy z tytułów do przyznania uprawnień kombatanckich K. B. podnosił fakt jego pobytu w aresztach śledczych i więzieniu w J. i S. w latach 1954-1955. Fakt zaistnienia okoliczności wskazanych w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego z mocy przepisu art. 8 ust. 2 pkt 1 tej ustawy potwierdza prezes sądu okręgowego. Poza sporem pozostaje, że skarżący wskazanego w poprzednim zdaniu potwierdzenia zaistnienia okoliczności z art. 4 ust. 1 pkt 4 nie przedstawił. Ze znajdującego się aktach sprawy postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 10.10.2000 r., sygn. akt [...] wynika, że wniosek K. B. o stwierdzenie nieważności wyroków b. Sądu Powiatowego z dnia 8.09.1954 r., sygn. akt [...], z dnia 9.08.1955 r., [...] i z dnia 3.05.1956 r., [...] został oddalony. Z ustaleń Sądu zawartych w uzasadnieniu postanowienia wynika, że we wszystkich tych sprawach K. B. był oskarżony o przestępstwa pospolite, nie mające żadnego związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Odmienne twierdzenia wnioskodawcy nie zostały w żaden sposób udowodnione. Wskazane wyżej ustalenia uprawniają do wniosku, że skarżący nie wykazał, by przebywał w więzieniu na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sąd powszechny za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość (art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy), stąd też stanowisko Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych odmawiające przyznania uprawnień kombatanckich z uwagi na brak przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy zasługuje na aprobatę. Wskazując na drugi z tytułów do przyznania uprawnień kombatanckich K. B. wskazywał na fakt swojej pomocy udzielanej oddziałowi AK, którego członkiem był jego ojciec. Podał, że był wtajemniczony w jego działalność, wykonywał ryzykowne działania dla oddziału przewożąc dla niego żywność, odzież i inne przedmioty. Przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy uznaje za działalność kombatancką pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Oceniając ewentualne uprawnienie skarżącego w oparciu o ten przepis należy zwrócić uwagę, że K. B. urodził się [...].1934 r., tak więc w okresie wojny 1939-1945 liczył sobie 5-11 lat. Orzecznictwo sądów administracyjnych w sposób jednolity przyjmuje, że wprawdzie ustawodawca nie wprowadził granicy wieku jako warunku przyznania uprawnień kombatanckich, jednakże konieczność wykazania, że osoba ubiegająca się o uprawnienia pełniła służbę w organizacji powoduje, że możliwość pełnienia takiej służby wiązała się ściśle z osiągnięciem odpowiedniego wieku. Fakt pomagania partyzantom był działaniem zasługującym na społeczny szacunek, ale nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Użyte w art. 1 ust. 2 pkt 3. ustawy pojęcie "służbą" jest sformalizowanym stosunkiem łączącym uczestnika organizacji konspiracyjnej z tą organizacją. Wymagane jest zatem złożenie przysięgi, uzyskanie pseudonimu, stopnia wojskowego i stałego przydziału mobilizacyjnego oraz poddanie rozkazom i regułom odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy. Zasady doświadczenia życiowego każą przyjmować, że dopiero osoby w określonym wieku ze względu na osiągnięty poziom rozwoju psychofizycznego zdolne są pełnić służbę. W Armii Krajowej w zakresie wieku obowiązywała Instrukcja gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r., która stanowiła, iż członkiem ZWZ-AK może być każdy Polak (każda Polka) nieposzlakowanej czci, poczynając od lat 17-tu, który cele organizacji przyjmie za swoje, podda się bez zastrzeżeń jej regulaminowi oraz złoży przepisaną przysięgę. W okresie późniejszym granicę wieku dla osób wstępujących do organizacji obniżono do 16 roku życia. Wskazane wyżej regulacje prawne oraz stanowisko orzecznictwa uprawnia Sąd do stwierdzenia, że Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych przyjmując, że działalność prowadzona przez K. B. nie może być uznana za pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945 w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach ..., a tym samym wnioskodawca nie może w oparciu o ten przepis otrzymać uprawnień kombatanckich, nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa. Odnosząc się do zarzutów skargi uznać należy, że nie zasługują one na uwzględnienie. Nie można uczynić organowi zarzutu nadmiernego formalizmu przy rozpoznaniu kontrolowanej sprawy. Przyznanie uprawnień kombatanckich jest przyznaniem określonej osobie całego szeregu przywilejów. Obowiązujących w tej materii przepisów Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych nie może interpretować w sposób rozszerzający a tym bardziej w sposób dowolny. Przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy mówi w sposób jednoznaczny o "pełnieniu służby". Wskazana wyżej przez Sąd interpretacja "pojęcia pełnienia służby" wyklucza przyjęcie, że K. B. "pełnił służbę". Do tego, by czynności wykonywane przez skarżącego można było uznać za służbę koniecznym było złożenie przysięgi, uzyskanie pseudonimu, stopnia wojskowego i stałego przydziału mobilizacyjnego oraz poddanie rozkazom i regułom odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy, a także ukończenie co najmniej 16 lat. Brak powyższych elementów skutkuje koniecznością przyjęcia, że czynności, wykonywane przez K. B. były pomocą udzielaną partyzantom, a nie "pełnieniem służby" w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, dlatego w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji wyroku.