II SA/Rz 752/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 4 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia I. Zwolnić skarżącą od związanych ze sprawą kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. M. M. wezwana do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł. od zaskarżonego przez siebie postanowienia Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...], w terminie do jego opłacenia zwróciła się o zwolnienie jej od tego obowiązku. W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżąca wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wg uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z chorym psychicznie mężem oraz 5 dzieci w wieku 10 – 17 lat, utrzymując się wyłącznie z gospodarstwa rolnego o pow. 15,95 ha. Dochody z niego są bardzo niskie (zostały oszacowane na kwotę 1501 zł. miesięcznie), w br. uprawy zniszczyła woda oraz dziki. Wnioskodawczyni opłaca sobie i mężowi składki na KRUS, także rozpoczynający się rok szkolny wiąże się z dużymi wydatkami. Posiadany przez nich majątek obejmuje oprócz nieruchomości rolnej dom o pow. 130 m² oraz las o pow. 0,22 ha. Oprócz tego mąż wnioskodawczyni także posiada dom o pow. 120 m². W wyniku rozpatrzenia założonego wniosku uznano go za uzasadniony w części obejmującej koszty sądowe. Równoznaczne jest to z przyznaniem wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym, czego przesłanką jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Uwzględnienie w tej części wniosku M. M. podyktowane jest przede wszystkim jej nie najlepszą sytuacją finansową, która jest głównym wyznacznikiem możliwości poniesienia kosztów postępowania. Deklarowana kwota dochodów odnoszona do kosztów utrzymania 7-osobowej rodziny bez wątpienia nie może być uznana za dostatecznie wysoką, aby wobec konieczności pokrycia wszystkich niezbędnych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem (żywność, odzież, opłaty za tzw. media, wydatki związane z edukacją itp.) pozwalała na wygospodarowanie środków niezbędnych do pokrycia całości związanych ze sprawą kosztów postępowania (kosztów sądowych i ustanowienia fachowego pełnomocnika). Oprócz w/w wydatków należy wziąć pod uwagę także sygnalizowane przez skarżącą opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne rolników dla siebie i męża, ponoszone - chociażby tylko okazjonalnie - wydatki na leczenie (mąż wnioskodawczyni oraz pięcioro dzieci w wieku 10 – 17 lat), czy też zmienną dochodowość gospodarstwa spowodowaną czynnikami pogodowymi (wzmożone opady) i niszczeniem upraw przez dzikie zwierzęta. Powoduje to, że opłacenie przez M. M. związanych ze sprawą kosztów sądowych bezsprzecznie rzutowałoby na możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej i członków rodziny, mimo że w obiektywnym ujęciu koszty te nie są znaczne, a ponadto jako związane z konkretnymi etapami postępowania sądowego są rozłożone w czasie; oprócz wymaganego aktualnie wpisu od skargi którego opłacenie jest warunkiem nadania jej dalszego biegu i jej merytorycznego rozpoznania, do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania orzeczenia Sądu I instancji; obydwie w wysokości po 100 zł. W tej sytuacji, uznając za zasadne zwolnienie wnioskodawczyni od całości związanych ze sprawą kosztów sądowych stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia jej wniosku o ustanowienie adwokata. Podyktowane jest to przede wszystkim wynikającą z art. 199 P.p.s.a. zasadą ponoszenia przez każdą stronę postępowania kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, do czego obowiązane są wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Mając w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe (skarżąca wykazała posiadanie 2 domów) oraz stałe, mimo że stosunkowo niewielkie dochody skarżąca niewątpliwie spełnia ten warunek. Nie może pozostać nie zauważone prowadzenie stosunkowo dużego gospodarstwa rolnego, z którego pożytki w naturze (oprócz dochodów pieniężnych) również z pewnością w jakieś części wpływają na ograniczenie wydatków finansowych na zakup żywności. Areał użytków rolnych – mimo braku informacji w tym zakresie – raczej nie pozostawia też wątpliwości, że jest to gospodarstwo w znacznej części zmechanizowane i objęte dopłatami rolniczymi. O tym, że skarżąca z posiadanych dochodów – niezależnie od kosztów utrzymania rodziny - jest w stanie wygospodarować dodatkowe fundusze pośrednio świadczy także fakt rozpoczęcia inwestycji w postaci budowy wiaty związanej z przedmiotem skargi. Nie negując możliwości doświadczania przez wnioskodawczynię przejściowych trudności finansowych (np. zwiększone wydatki związane z rozpoczęciem roku szkolnego przez dzieci) należy zauważyć, że wyklucza to tym samym spełnienie przez nią ustawowej przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym oprócz zwolnienia od kosztów sądowych obejmuje ustanowienia pełnomocnika). Stąd też, wobec braku jakiegokolwiek uzasadnienia żądania ustanowienia adwokata - mając na uwadze źródło finansowania prawa pomocy jakim są środki publiczne oraz przyznane skarżącej zwolnienie od kosztów sądowych - nie powinna ona po stronie Skarbu Państwa generować dodatkowych wydatków tam, gdzie nie ma takiej rzeczywistej potrzeby. Przy braku wymogu reprezentowania stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez fachowych pełnomocników, odmowa ustanowienia dla skarżącej fachowego pełnomocnika – odmiennie niż w przypadku zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy jej w dostępie do sądu (wymóg adwokacko – radcowski dotyczy jedynie sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, co na obecnym etapie postępowania nie zachodzi). Sąd z urzędu bierze przy tym pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza prawa skarżącej. Powyższe wyłącza więc wnioskodawczynię od skutecznego ubiegania się o przyznanie jej całkowitego prawa pomocy. Z tych przyczyn, wobec braku spełnienia przez nią przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem jej wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.