II SA/Rz 752/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Filip Róg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2017 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2017 roku, nr [...]. Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] (dalej: "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] (dalej: "organ I instancji") z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] orzekającą o obowiązku zwrotu przez K. K. (dalej: "Skarżącą") nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych przyznanego za okres od dnia 6 listopada 2014r. do dnia 4 maja 2015r. w kwocie 4374,10 zł (słownie: cztery tysiące trzysta siedemdziesiąt cztery złote, dziesięć groszy), w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał: art. 10 ust. 7 pkt 2, art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2016r. poz. 645 z późn. zm.; dalej: "ustawa") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.; dalej: "K.p.a.") Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że w dniu 6 listopada 2014r. K. K. zarejestrowała się w PUP w [...] jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku przyznanym od dnia 6 listopada 2014r. na okres 180 dni, tj. do dnia 4 maja 2015r. włącznie. Zasiłek przyznano w wysokości 831,10 zł brutto miesięcznie w okresie pierwszych 90 dni oraz 652,60 zł brutto miesięcznie w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku, tj. 100% podstawowej wysokości zasiłku określonej w art. 72 ustawy. Prawo do zasiłku zostało przyznane pod warunkiem, że nie zajdą okoliczności wymienione w ustawie, powodujące jego utratę. K. K. pobrała w całości przysługujący jej zasiłek dla bezrobotnych. Decyzją z dnia [...] maja 2015r. Starosta [...] orzekł o utracie przez Skarżącą prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 5 maja 2015r. z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania. W dniu 15 marca 2016r. Skarżąca dostarczyła do PUP w [...] akt notarialny Rep. A numer [...] stwierdzający ustalenie między małżonkami K. i M. K., począwszy od dnia 17kwietnia 2008r. rozdzielności majątkowej oraz kopię umowy darowizny sporządzonej aktem notarialnym z dnia 29 lutego 2016r., Rep. A, Numer [...], na mocy której ojciec Skarżącej darował jej działki o łącznej powierzchni 2,3655 ha oraz nakazy płatnicze na nazwisko męża M. K. oraz ojca R. S. Następnie w dniu 6 kwietnia 2016r. strona przedłożyła w PUP w [...] dokumentację wydaną przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego dotyczącego objęcia jej obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym rolników. W piśmie datowanym na dzień 22 marca 2016r. KRUS - Oddział Terenowy w [...] stwierdził na podstawie dokumentów złożonych przez stronę w dniach 15 i 18 marca 2016r., że Skarżącą należy objąć ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym rolników. Wywiedziono, że działalność rolnicza jest prowadzona w jej gospodarstwie rolnym na łącznym obszarze użytków rolnych o powierzchni 22,4083 ha fizycznych, co stanowi 9,4339 ha przeliczeniowych. Na podstawie decyzji Prezesa KRUS z dnia 21 marca 2016r. ustalono, że K. K. na podstawie art. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust.1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2016r., poz. 277) podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i ma obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz emerytalno - rentowe. Obowiązek ubezpieczenia społecznego powstał w przypadku Skarżącej od następnego dnia po ustaniu zatrudnienia do pierwszego dnia przysługiwania prawa do zasiłku dla bezrobotnych (czyli od 1 listopada 2014r. do 5 listopada 2014r.) oraz od dnia następnego po zakończeniu pobierania zasiłku dla bezrobotnych (od 5 maja 2015r.) do dnia następującego po dniu, w którym ustaną okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu. Na podstawie pisemnej odpowiedzi KRUS - Oddziału Regionalnego w [...], Placówki Terenowej w [...] z dnia 31.08.2016r. organ ustalił, że K. K. jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,4339 ha przeliczeniowych. Na dzień 6 listopada 2014r. strona spełniałaby warunki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, gdyby nie pobierała zasiłku dla bezrobotnych. Na podstawie powyższych informacji organ I instancji ustalił, że Skarżąca na dzień rejestracji w PUP nie spełniała wszystkich ustawowych przesłanek niezbędnych do przyznania jej prawnego statusu osoby bezrobotnej oraz nierozerwalnie związanego z tym statusem - zasiłku dla bezrobotnych - status bezrobotnego może posiadać jedynie taka osoba, która m.in., nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, ani nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy (...). Decyzją z dnia [...] stycznia 2017r. Starosta [...] orzekł o uchyleniu w całości decyzji własnej z dnia [...] listopada 2014r. oraz orzekł o odmowie uznania K. K. za osobę bezrobotną od dnia [...] listopada 2014r. Skarżąca nie złożyła odwołania od decyzji Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2017r. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2017r. Starosta [...] wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania Skarżącej prawa do zasiłku 6 listopada 2014r. do 4 maja 2015r., zakończone ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2014r. przyznającą Skarżącej prawo do zasiłku w podanym wyżej okresie. Następnie decyzją z dnia [...] lutego 2017r. nr [...] orzekł o uchyleniu własnej ostatecznej decyzji oraz orzekł o odmowie przyznania Skarżącej prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 6 listopada 2014r. do dnia 4 maja 2015r. Materialnoprawną podstawą wydania tej decyzji był przepis art. 71 ust. 2 pkt 1 ustawy. Następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2017r. Starosta [...] orzekł o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku za okres od dnia 6 listopada 2014r. do dnia 4 maja 2015r. w kwocie 4374,10 zł. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przysługiwanie prawa do zasiłku dla bezrobotnych jest nierozerwalnie związane z posiadaniem statusu bezrobotnego. Skoro Skarżąca nie mogła być uznana za osobę bezrobotną jeszcze przed jej faktyczną rejestracją w PUP nie mogła również pobierać zasiłku od dnia 6 listopada 2014r. (czyli od dnia rejestracji w PUP). Organ stwierdził również, że bezsporne jest, że Skarżąca w okresie 6 listopada 2014r. – 4 maja 2015r. pobierała zasiłek z tytułu bezrobocia. Zgodnie z treścią przepisu art.76 ust.1 ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne, co uzasadniało treść decyzji. W odwołaniu Skarżąca podniosła, że po ustaniu zatrudnienia zgłosiła się do PUP w [...] w celu rejestracji jako osoba poszukująca pracy. W dniu rejestracji złożyła wszystkie wymagane dokumenty, które były potrzebne do zarejestrowania się jako osoba bezrobotna. Nie zataiła żadnego faktu. Poinformowała, że nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego i nie jest zarejestrowana jako współwłaściciel gospodarstwa rolnego męża. Jej mąż posiada gospodarstwo rolne, na które "mają" rozdzielność majątkową, o czym poinformowała podczas rejestracji w PUP. W dniu 29 lutego 2016 r. otrzymała darowiznę gruntu rolnego o pow. 2,3655 i w związku z tym, że nie znalazła pracy od tej daty zarejestrowała się w KRUS [...]. Wojewoda [...] nie podzielił zarzutów i opisaną na wstępie decyzją utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy zaakceptował zarówno dokonane przez organ I instancji ustalenia jak i wyciągnięte na ich podstawie wnioski. Podkreślił, że Skarżąca złożyła oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, jej subiektywne przekonanie dotyczące sytuacji faktycznej oraz prawnej nie powoduje, że przepisy nie znajdą zastosowania. Pouczył Skarżącą o treści art. 76 ust. 7 ustawy tj. o możliwości zastosowania jednej z przewidzianych w tym przepisie ulg. W skardze do Sądu Skarżąca podnosi, że błędne są ustalenia organów, że nie spełnia warunków do uznania za osobę bezrobotną i przyznania zasiłku dla bezrobotnych. W spornym okresie od 6 listopada 2014 r. do 4 maja 2015 r. nie pozostawała w zatrudnieniu jak również nie była posiadaczem ani współwłaścicielem gospodarstwa rolnego. Od dnia 17 kwietnia 2008 r. pomiędzy nią a jej małżonkiem istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Nie była zatrudniano w gospodarstwie męża czy ojca, nie była rolnikiem. Zarzuca, że to organ powziął niewłaściwe wnioski, złożyła bowiem wszystkie wymagane dokumenty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Zdaniem organu, bez znaczenia dla spawy jest, że większa część gospodarstwa rolnego, z którego powierzchni Skarżąca została objęta ubezpieczeniem społecznym stanowi majątek odrębny jej męża, skoro według KRUS-u jest ona współwłaścicielką gospodarstwa o powierzchni 9,4339 ha przeliczeniowych i jako rolnik z mocy ustawy została wstecz objęta ubezpieczaniem społecznym rolników od 1 listopada 2014 r. do 5 listopada 2014 r. oraz od 5 maja 2015 r. do nadal. Organ odwoławczy zgodził się z zastosowaną przez Starostę [...] argumentacją ad minori ad maius, że: "skoro współmałżonek lub domownik rolnika w określonej przez przepis prawa sytuacji nie może być uznany za osobę bezrobotną to tym bardzie nie może nabyć statusu osoby bezrobotnej rolnik będący w analogicznej sytuacji faktycznej i prawnej". Trudno, zdaniem organu odwoławczego przyjąć za odpowiadające stanowi faktycznemu oświadczenie strony o nieposiadaniu nieruchomości rolnych należących do męża, skoro Skarżąca już po zakończeniu pobierania zasiłku dla bezrobotnych – została przez organy KRUS "wstecznie" uznana za rolnika i objęta z tego tytułu, z mocy ustawy, ubezpieczeniem społecznym rolników, zarówno w okresie od ustania zatrudnienia, jak też począwszy od dnia ustania ubezpieczenia społecznego z tytułu pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Na poparcie swojego stanowiska organ przytoczył definicję rolnika z art. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wskazał również, ze w sprawie kluczowe jest również to, że kwestia odmowy uznania K. K. za osobę bezrobotną oraz odmowy przyznania jej zasiłku dla bezrobotnych są rozstrzygnięte ostatecznymi decyzjami. Za bezzasadny organ ocenił zarzut nieuwzględnienia przez organ I instancji wszystkich okoliczności, zwłaszcza tych, o których przy wydawaniu decyzji organ nie wiedział. Wskazał również, że w sprawie nie będą miały zastosowanie art. 409 i 410 K.c. dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia i podnoszone przez Skarżącą argumenty dotyczące przeznaczenia środków na bieżące wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż te, które zostały w niej podniesione. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził naruszenie prawa materialnego, tj. art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy poprzez jego zastosowanie do stanu faktycznego, który nie odpowiadał hipotezie normy zawartej w tym przepisie, co przełożyło się na wynik sprawy. Naruszenie prawa materialnego spowodowało także naruszenie przepisów procesowych, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez nie poczynienie ustaleń w zakresie ewentualnego zaistnienia przesłanek z art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy, który powinien być podstawą materialnoprawną rozważań organu w zakresie ewentualnego zaistnienia przesłanek nienależnie pobranego świadczenia. Ustalenia organów w istotnym zakresie były bezsporne. Sąd podziela w całości ustalenia organów co do tego, że skarżąca na dzień rejestracji w PUP nie spełniała wszystkich ustawowych przesłanek niezbędnych do przyznania jej prawnego statusu osoby bezrobotnej oraz zasiłku dla bezrobotnych. Miało to związek z faktem, że skarżąca w okresach od 1 listopada 2014 r. do 5 listopada 2014 r. oraz od 5 maja 2015 r. do nadal podlegała ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik z mocy ustawy (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy). Powyższe zostało potwierdzone ostateczną decyzją Prezesa KRUS z dnia [...] marca 2016 r., z której wynika, że skarżąca na podstawie art. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2016 r., poz. 277) podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i ma obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz emerytalno – rentowe. Obowiązek ubezpieczenia społecznego powstał w przypadku skarżącej od następnego dnia po ustaniu zatrudnienia do pierwszego dnia przysługiwania prawa do zasiłku dla bezrobotnych (czyli od 1 listopada 2014 r. do 5 listopada 2014 r.) oraz od dnia następnego po zakończeniu pobierania zasiłku dla bezrobotnych (od 5 maja 2015 r.) do dnia następującego po dniu, w którym ustaną okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu. Decyzja ta wbrew zarzutom skargi jest wiążąca. Powyższe ustalenia doprowadziły do wzruszenia wydanych co do skarżącej decyzji o uznaniu jej za osobę bezrobotną i przyznaniu jej zasiłku dla bezrobotnych i odmowie (ostatecznymi decyzjami) przyznania jej statusu osoby bezrobotnej i zasiłku. Prawidłowo więc organ zatrudnienia był zobligowany przepisami ustawy do wszczęcia postępowania w sprawie obowiązku zwrotu przez skarżącą pobranego nienależnie świadczenia. Zastosowanie art. 76 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy dla ustalenia, że pobrany przez skarżącą zasiłek dla bezrobotnych jest nienależnie pobranym świadczeniem było wadliwe. Prawidłowa wykładnia art. 76 ust. 2 pkt 1 nakazuje przyjąć, że odnosi się on do świadczenia, które jest bezrobotnemu wypłacane, pomimo ustania prawa do jego pobierania. Przepis ten odnosi się zatem do sytuacji, w której bezrobotnemu zasadnie przyznano świadczenie pieniężne, jednak w okresie jego pobierania pojawiły się okoliczności powodujące ustanie prawa do jego otrzymywania (tak słusznie NSA w wyroku z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2317/11). Niespornie w przedmiotowej sprawie ustalono, że przyznanie skarżącej zasiłku dla bezrobotnych było niezasadne. Ocena, czy ewentualnie w stanie faktycznym sprawy zachodzą przesłanki z art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy będzie przedmiotem ustaleń organów w ponownym postępowaniu. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.