II SA/Rz 753/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Ewa Wojtyna po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2009r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2009r. znak: [...] w przedmiocie uzgodnienia w zakresie dróg powiatowych projektu decyzji o ustalenie warunków zabudowy - postanawia – I. zwolnić skarżącą R. B. od kosztów sądowych w ½ części, zaś w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić, II. ustanowić dla skarżącej R. B. adwokata. R. B. w sprawie ze swojej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2009r. znak: [...] w przedmiocie uzgodnienia w zakresie dróg powiatowych projektu decyzji o ustalenie warunków zabudowy (w odniesieniu do inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego z infrastrukturą techniczną i zbiornika bezodpływowego na ścieki oraz budowie zjazdu z drogi powiatowej) uiściła wpis sądowy w kwocie 100 zł, wnosząc równocześnie o zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z treści wniosku wynika, iż wyżej wymieniona pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem oraz dwójką kilkuletnich dzieci (2 i 5 lat). Na posiadany przez rodzinę majątek składa się dom o powierzchni 116,5 m.kw. (nieukończony) oraz nieruchomość rolna o powierzchni 1,06 ha. Dochody gospodarstwa tworzą wynagrodzenie męża wnioskodawczyni uzyskiwane ze stosunku pracy w wysokości 12 707,81 zł rocznie oraz wynagrodzenie wnioskodawczyni, które w styczniu 2008r. wyniosło 612,82 zł. Nadto składająca wniosek pobiera comiesięcznie zasiłek wychowawczy w kwocie 400 zł. Natomiast dochód uzyskany z tytułu gospodarstwa rolnego, ustalony według jego powierzchni przeliczeniowej, wynosi około 1898 zł rocznie. Na ponoszone przez rodzinę składającej wniosek w ciągu roku wydatki składają się następujące kwoty: 3000 zł (ogrzewanie), 500 zł (gaz), 1700 zł (prąd), 2800 zł (bilety PKS i MPK), 2000 zł (ubezpieczenie domu, podatki, środki ochrony roślin). Postanowieniem z dnia 22 października 2009r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w ½ części, odmawiając jednocześnie uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów w pozostałym zakresie. Nadto ustanowił dla skarżącej adwokata. W złożonym w ustawowym terminie sprzeciwie R. B. podniosła, iż pobieranie wpisu sądowego przed rozpoznaniem wniosku o udzielenie prawa pomocy stanowi "łamanie procedur i zastraszanie biedaków". Zażądała zwrotu wpisu uiszczonego w niniejszej sprawie oraz w innych sprawach zainicjowanych złożonymi przez nią skargami do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie oraz przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreśliła, że w styczniu 2010r. przestanie pobierać zasiłek wychowawczy i będzie wraz z dziećmi pozostawać na utrzymaniu męża. Wskazała, iż jeśli chodzi o comiesięczne wydatki, to nigdzie ich nie księguje a kupuje tylko to, na co wystarcza środków. Zwróciła uwagę, iż korzysta z pomocy rodziców, którzy ponieśli koszty wpisów sądowych w kilku zainicjowanych przez nią sprawach. Ponadto pokrywają oni także wydatki związane z przesyłkami pocztowymi (korespondencja sądowa) oraz wykonywaniem kserokopii pism procesowych. Rodzice wnioskodawczyni udzielają jej też doraźnej pomocy w zakresie zakupu potrzebnej żywności, jak też odzieży i butów dla wnuków. Składająca wniosek podniosła, iż pomocy udzieliły jej także siostry, które podarowały jej 13-letni samochód oraz pralkę automatyczną. Wiek samochodu podwyższa koszty jego utrzymania, wymagając ponoszenia wydatków z tytułu jego naprawy. Skarżąca wskazała, iż posiada telefon komórkowy, z którego użytkowaniem wiąże się wydatek w miesięcznej wysokości 25 zł. W skład comiesięcznych wydatków wchodzą też te na papierosy w kwocie 300 zł. Posiadanie pola wiąże się z kolei praktycznie tylko z wydatkami. Uzyskuje zaś z niego jedynie ziemniaki, mąkę oraz warzywa. Podkreśliła, iż obecnie toczą się dwie sprawy zainicjowane przez nią przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie oraz 6 spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie. Nadto sprawy z jej udziałem prowadzone są również przed sądem powszechnym (cywilnym i karnym). Wskazała, iż nie korzysta ze świadczeń z opieki społecznej, z uwagi na to, że "ma honor". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. w sytuacji skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on złożony traci moc, zaś sprawa będąca jego przedmiotem podlega rozpoznaniu przez sąd. R. B. domaga się zwolnienia jej od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, ubiegając się tym samym o przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie, co wynika z art. 245 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przesłankę uwzględnienia takiego wniosku stanowi niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Fakt zachodzenia powyższej okoliczności w danym wypadku powinien być wykazany przez podmiot składający wniosek. Oznacza to, iż to na wnioskującym spoczywa obowiązek przedstawienia wszelkich danych odnośnie swojej sytuacji rodzinno-majątkowej uzasadniających przyznanie pomocy ze strony Państwa. W ocenie, Sądu R. B. nie wykazała, iż wymaga przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie. Jak bowiem wynika z przedstawionego przez nią stanu faktycznego, utrzymuje się wraz z mężem oraz dwójką kilkuletnich dzieci z pensji męża (około 1000 zł miesięcznie) oraz zasiłku wychowawczego wynoszącego 400 zł. Kwota stanowiąca łączną sumę dochodów rodziny skarżącej nie jest z pewnością wysoka, jeśli uwzględnić aktualny poziom cen dóbr i usług koniecznych do utrzymania. Należy mieć jednak na uwadze, iż mimo, że wnioskodawczyni podkreśla, że posiadane przez nią gospodarstwo wiąże się w istocie wyłącznie z wydatkami, to wskazuje jednocześnie, iż dzięki niemu uzyskuje ziemniaki, mąkę oraz warzywa. Są to zaś produkty pozwalające na zaspokojenie przynajmniej części podstawowych potrzeb życiowych. Nie bez znaczenia pozostaje też fakt udzielania skarżącej pomocy tak przez rodziców, jak i rodzeństwo. Sąd zwraca także uwagę, iż niemałych wydatków ponoszonych co miesiąc na papierosy (300 zł) z pewnością nie można zliczyć do niezbędnych dla utrzymania rodziny. Okoliczność w postaci utraty zasiłku wychowawczego nie może być z kolei brana obecnie pod uwagę, skoro nastąpi ona, zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni, dopiero w styczniu 2010r. Należy także podkreślić, iż wnioskująca ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszego wniosku jest fakt, iż w sprawach zainicjowanych przez skarżącą, w tym w sprawie niniejszej, uiściła ona wpis sądowy. Dysponowała zatem środkami finansowymi pozwalającymi na dokonanie takiej czynności. Nie ma przy tym znaczenia, iż środki te, jak wskazała wnioskodawczyni uzyskała od rodziców. Okoliczność w postaci zaiwiśnięcia kilku spraw zainicjowanych przez skarżącą i związana z tym możliwość powstania dalszych wydatków (opłaty kancelaryjne za odpisy orzeczeń wraz z ich uzasadnieniami – w razie oddalenia skargi oraz wpisy od ewentualnych skarg kasacyjnych) przemawia jednocześnie za częściowym uwzględnieniem wniosku R. B. W razie bowiem powstania potrzeby ochrony swych praw na drodze postępowania przed sądem drugiej instancji, skarżąca z pewnością nie byłaby w stanie ponieść pełnych kosztów wynikłych z tego tytułu. Ich pokrycie skutkowałoby bowiem powstaniem uszczerbku w zakresie utrzymania koniecznego siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., co uzasadnia częściowe przyznanie jej prawa pomocy. W związku z powyższym Sąd uznał, iż właściwym w sytuacji R. B. będzie zwolnienie jej od kosztów sądowych w ½ ich części oraz ustanowienie dla niej adwokata, o czym orzeczono na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i § 3 i art. 246 § 1 P.p.s.a. Odnosząc się natomiast do stwierdzenia skarżącej, iż pobieranie wpisu przed rozpatrzeniem wniosku o prawo pomocy stanowi "łamanie procedur" Sąd wskazuje, iż wniosek taki, jak wynika z art. 243 P.p.s.a. może być złożony przez stronę postępowania zarówno przed jego wszczęciem, jak też i w jego toku. Wywiera on jednak skutki na przyszłość tj. od daty złożenia. Wcześniejsze opłacenie skargi nie może więc skutkować zwrotem takiej opłaty. Należy w tym miejscu zaznaczyć, iż podmiot wezwany do uiszczenia wpisu sądowego, może we wskazanym siedmiodniowym terminie do wykonania wezwania złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W takiej sytuacji (a więc w razie zachowania powyższego terminu odnośnie złożenia wniosku o prawo pomocy), strona nie ma obowiązku uiszczania wpisu do czasu rozpoznania tegoż wniosku. Pozytywne rozpatrzenie żądania skutkować będzie brakiem konieczności opłacenia skargi. Natomiast konsekwencją odmowy uwzględnienia wniosku jest konieczność wniesienia stosownej opłaty, do czego wnioskodawca wzywany jest kolejnym pismem.