II SA/Rz 754/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 21 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia budowlanego postanawia I. Umorzyć postępowanie o zwolnienie skarżącego od wpisu od skargi, II. Odmówić przyznania skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Wydanym w niniejszej sprawie przez referendarza sądowego WSA w Rzeszowie postanowieniem z dnia 17 lutego 2009 r. – po rozpoznaniu wniesionego przez skarżącego I. K. wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych – zwolniono go od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, odmawiając mu jednocześnie zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Na skutek wniesionego przez skarżącego sprzeciwu postanowienie to utraciło moc, niemniej w wyniku ponownego rozpoznania tego wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny 1 kwietnia 2009 r. wydał tożsame orzeczenie zwalniając skarżącego od wpisu od skargi i odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 24 czerwca 2009 r. wniesiona przez I. K. skarga została oddalona. Skarżący wezwany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej od złożonego przez niego wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku wskazał na brak możliwości poniesienia kosztów sądowych bez uszczerbku na swoim koniecznym utrzymaniu. Od marca /2009 r./ nie pracuje, opłaca czesne za studia i w chwili obecnej pozostaje bez dochodów (stałych), które zapewniłyby godne bytowanie. W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżący działając poprzez umocowaną do składania w jego imieniu oświadczeń majątkowo – prawnych matkę wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu – oprócz w/w okoliczności – wskazał na podejmowanie przez siebie prac dorywczych, z których jednak wszystkie uzyskane pieniądze wydał na pokrycie czesnego (400 zł./m-c). Do czerwca /2009 r./ "przebywał na bezrobociu". Wg zawartego we wniosku oświadczenia skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z bezrobotnym ojcem, pobierającą rentę matką i uczącym się w szkole średniej bratem. Posiadany przez nich majątek obejmuje ½ domu o pow. 66 m². Renta matki skarżącego w kwocie 490 zł. jest ich jedynym dochodem. W oświadczeniu znalazło się ponadto wskazanie na niezapłacone w terminie rachunki i stwierdzenie "należymy do grupy osób słabo wiążących koniec z końcem". Do wniosku zostały załączone zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o dochodach za 2008 r. (skarżącego – 7318 zł., jego matki – 8691 zł., ojciec w tym okresie nie deklarował dochodu do opodatkowania). Rozpatrując na podstawie przytoczonych okoliczności złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 243 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Wniosek ten wywiera skutki prawne od daty jego wniesienia i nie obejmuje kosztów, które strona miała obowiązek lub też uiściła przed jego złożeniem. Z oczywistych względów z tego zakresu wyłączeniu podlegają również koszty od których strona została uprzednio zwolniona, co w sprawie objętej skargą dotyczy wpisu od skargi; ponowne składanie wniosku co do takich kosztów jest oczywiście zbędne i skutkuje umorzeniem w tym zakresie postępowania jako bezprzedmiotowego. Nie wyłącza to możliwości ponownego ubiegania się o prawo pomocy w zakresie, w jakim tej pomocy wcześniej stronie odmówiono, a co w przypadku zwolnienia od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części) uzależnione jest od wykazania przez osobę wnioskującą braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście – w odniesieniu do kosztów sądowych, od których wcześniej odmówiono zwolnienia skarżącego - należy przede wszystkim rozpatrzyć, czy w stosunku do niego nastąpiła zmiana (pogorszenie) sytuacji rodzinnej, majątkowej lub dochodowej, która mogłaby uzasadniać wydanie odmiennego do wcześniejszego rozstrzygnięcia. Porównanie treści wcześniejszego i obecnego oświadczenia nie daje podstaw do takiego stwierdzenia. Zmianie nie uległ stan rodzinny i majątkowy wnioskodawcy. Obecny wniosek pomija co prawda posiadanie wykazanej uprzednio nieruchomości rolnej o pow. 0,65 ha, uznano to jednak za przeoczenie i odstąpiono od jego uzupełniania poprzez wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku; nieruchomość ta stanowi źródło pozyskania płodów rolnych i zaplecze do hodowli drobiu, co w znaczącym stopniu zaspokaja potrzeby żywieniowe rodziny skarżącego. Co do zasady nie zmieniły się także wykazywane dochody skarżącego i członków jego rodziny, których nadal jedynym stałym źródłem jest renta jego matki w wysokości ok. 590 zł. netto (w takiej wysokości została ona wykazana w pierwotnie złożonym wniosku i wobec braku jakichkolwiek informacji ze strony skarżącego brak jest racjonalnych podstaw do przyjęcia, że obecnie uległa ona obniżeniu do kwoty 490 zł.). W tej sytuacji zwrócenia uwagi wymagają takie okoliczności jak ta, iż skarżący w okresie od utraty pracy (marzec 2009 r.) podejmował prace dorywcze, a od czerwca br. nie przysługuje mu już status osoby bezrobotnej. Świadczy to dobitnie o uzyskiwaniu przez niego pewnych dochodów z działań zarobkowych (chociażby w sposób niesystematyczny), których wysokości w przeciwieństwie do opłat za studia w żaden sposób nie wykazał; w tym zakresie brak jest możliwości weryfikacji oświadczenia skarżącego, że zostały one w całości przeznaczone na zapłatę czesnego. Także to, iż skarżący obecnie nie jest osobą bezrobotną pośrednio potwierdza, że uzyskuje on jakieś dochody, a które z uwagi na letnią przerwę międzysemestralną dla uczelni wyższych (lipiec – wrzesień) z pewnością nie przeznacza na opłaty za studiowanie. W tym kontekście jego aktualne możliwości płatnicze z pewnością nie uległy pogorszeniu. Pozwala to przyjąć, że bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania będzie w stanie uiścić wymaganą od złożonego przez niego wniosku o sporządzenie uzasadnienia opłatę kancelaryjną w kwocie 100 zł., jak również w przypadku wnoszenia skargi kasacyjnej wpis od jej (w takiej samej wysokości), zwłaszcza że potencjalna konieczność ich opłacenia została mu już zasygnalizowana na etapie rozpoznawania wcześniejszego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i skarżący jako osoba pracująca (chociażby dorywczo) mógł i powinien się przygotować na ich poniesienie. Nie są to kwoty wysokie i niemożliwe w jego obecnej sytuacji do opłacenia, nawet przy przyjęciu, że jego rodzinę dotykają przejściowe trudności finansowe w postaci opóźnień w opłacaniu rachunków, co jednak nie zostało poparte żadnymi dowodami. W kontekście wykazania przez skarżącego renty matki jako jedynego dochodu - w świetle zasad doświadczenia życiowego – brak jest także uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że z kwoty ok. 600 zł. miesięcznie utrzymuje się cała 4-osobowa rodzina. Nawet przy przyjęciu, że posiadana nieruchomość rolna zaspokaja większość ich potrzeb żywnościowych, to kwota ta wydaje się zupełnie nieadekwatna do pokrycia pozostałych niezbędnych wydatków (opłaty związane z utrzymaniem domu, zakup odzieży i środków czystości, wydatki związane z edukacją itp.). W takiej sytuacji wątpliwości potęguje też brak jakiegokolwiek wskazania, czym w rzeczywistości zajmuje się ojciec skarżącego, mimo przysługującego mu oficjalnie statusu bezrobotnego i braku wykazywania przez niego jakichkolwiek dochodów do opodatkowania. Prawo pomocy stanowi wyjątek od ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), który obejmuje wszystkich posiadających jakiekolwiek składniki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). W tej mierze przy jego ewentualnym przyznawaniu pod uwagę są brane nie tylko możliwości płatnicze wynikające z bieżących dochodów, lecz także niewykorzystane możliwości zarobkowe wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając na uwadze w/w okoliczności brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że I. K. wykazał spełnienie warunków do przyznania mu prawa pomocy (zwolnienia od koszów sądowych) w zakresie większym, niż przyznane mu postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2009 r. Sam skarżący przewidując wystąpienie w sprawie kosztów sądowych nieobjętych przyznanym mu zwolnieniem, powinien się liczyć z obowiązkiem ich poniesienia i poczynić na ten cel oszczędności wykorzystując w pełni swoje możliwości zarobkowe. W związku z powyższym, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w/z z art. 258 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w/z z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.