II SA/Rz 756/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek -Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2017 r.nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązania alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego A. P. kwotę 697 zł /słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 756/17 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 489 z późn. zm.) – dalej "ustawa", Prezydent Miasta [...] uznał AP za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu podał, że skarżący pomimo skierowania do niego pisemnego wezwania, nie stawił się w wyznaczonym terminie na wywiad alimentacyjny i złożenie oświadczenia majątkowego. W toku postępowania ustalono, że wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. [...], AP został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz LP w kwocie po 400 zł miesięcznie. Ponadto jak wynika z informacji uzyskanych od Komornika Sądowego prowadzącego egzekucję alimentów wobec AP, w ciągu ostatnich sześciu miesięcy wyegzekwował od ww. dłużnika kwoty niższe niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Okoliczności te, w myśl powołanych art. 5 ust. 3 ustawy obligowały organ do wydania decyzji w przedmiocie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego. AP wniósł odwołanie od ww. decyzji argumentując, że od stycznia 2016 r. do stycznia 2017 r. wydatkował i przesyłał komornikowi w miarę swoich możliwości środki finansowe, celem wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Podniósł, że we wskazanym okresie przekazał na rzecz swojej córki kwotę 4 067 zł, co daje kwotę około 340 zł miesięcznie. Tym samym nie sposób przyjąć, że nie przekazuje córce kwoty stanowiącej minimum 50% wysokości zasądzonych alimentów. Ponadto organ nie ustalił w sposób rzetelny przyczyn powstania zadłużenia alimentacyjnego, które – jak podał odwołujący – powstało m.in. na skutek utrudniania kontaktów z dzieckiem przez jej matkę. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy opisaną na wstępie decyzję Prezydenta Miasta [...], podzielając w całości stanowisko organu I instancji. W ocenie Kolegium zgromadzone w aktach dokumenty nie budzą wątpliwości, że w sprawie zaistniały, wskazane przez organ I instancji, okoliczności obligujące organ do uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego, a zatem kwestionowane rozstrzygnięcie uznać należało za odpowiadające prawu. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy podniósł, że obowiązek osobistego stawienia się dłużnika nie powstałby, gdyby w okresie ostatnich sześciu miesięcy wykonywał on ciążący na nim obowiązek alimentacyjny i przekazywał kwoty stanowiące minimum 50% kwoty zasądzonych alimentów. Zwłaszcza, że skoro jak sam twierdzi, wydatkuje na ten cel około 340 zł miesięcznie, a zatem dysponuje środkami pieniężnymi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, AP wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. art. 6, art. 9, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257) – dalej: "k.p.a.", poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji, czego konsekwencją jest naruszenie zasady przekonywania; 2. art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu; 3. art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności wskutek braku przeprowadzenia przez organ odwoławczy "postępowania merytorycznego"; 4. art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego błędne zastosowanie, co w konsekwencji miało wpływ na treść wydanej decyzji; 5. art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego zastosowanie, pomimo braku to tego przesłanek. Skarżący podniósł, że od 15 lipca 2015 "nie posiadał żadnego zameldowania", pomimo tego, rozstrzygające sprawę organy kierowały korespondencję na adres, który nie stanowił miejsca zamieszkania skarżącego. Nie sposób zatem uznać, że w jakikolwiek sposób uchylał się od przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Ponadto skarżący we wniesionym odwołaniu argumentował, że spełniał i nadal spełnia obowiązek alimentacyjny przez świadczenia w naturze, a zatem w realiach opisywanej sprawy nie zachodzą przesłanki do uznania go za dłużnika alimentacyjnego, jednakże okoliczność ta została zignorowana przez organ odwoławczy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sprawowana przez Sąd, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, ze zm.), kontrola działalności administracji obejmuje badanie legalności, czyli zgodności z prawem zaskarżonych aktów, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm. ) - zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest uznanie skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Podstawę prawną do przyznania takiego statusu i wydania stosownej decyzji w tym przedmiocie stanowi art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 489, ze zm.), zgodnie z którym, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (ust. 3). Przepis ten wymienia w pkt 1-3 przesłanki pozytywne wszczęcia postępowania, natomiast przesłankę negatywną wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych zawiera art. 5 ust. 3a ustawy – jest to okoliczność wywiązywania się dłużnika w każdym miesiącu przez okres ostatnich 6 miesięcy ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Na okoliczność tę wskazuje skarżący, wywodząc, że przekazywał na rzecz córki różne kwoty i świadczenia rzeczowe wynoszące łącznie ok. 340 zł miesięcznie, co stanowi ponad 50 % kwoty ustalonych alimentów. W skardze zarzuca również niewłaściwe zawiadomienie go o wszczęciu postępowania uregulowanego w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez skierowanie go na niewłaściwy adres. Zarzut ten jest uzasadniony. Jak wynika z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy, MOPS w [...] otrzymał pismo od organu wierzyciela, tj. Prezydenta Miasta [...], informujące o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz LP na okres od 1.12.2015 r do 30.09.2016 r. w kwocie 400 zł miesięcznie oraz wzywające o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego – AP zamieszkałego w [...] przy ul. [...]. Na ten adres Prezydent Miasta [...] w dniu 22.01.2016 r. skierował zawiadomienie o wszczęciu postępowania w związku z pismem Prezydenta Miasta [...], zawierające jednocześnie wezwanie do stawienia się w terminie 10 dni od daty otrzymania pisma, celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i złożenia oświadczenia majątkowego. Pismo organu z 22.01.2016 r. było dwukrotnie awizowane przez operatora pocztowego, a informacja o pozostawieniu go do odbioru w placówce tego operatora umieszczona została w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. Awizo zostało zwrócone z adnotacją "adresat nieobecny". Skarżący wyjaśnia, że w domu przy ul. [...], który stanowi jego współwłasność zamieszkuje dopiero od grudnia 2016 r. W dacie kierowania pisma organu (22.01.2016 r.) przebywał pod adresem [...] ul. [...], nie będąc przy tym nigdzie zameldowany. Do skargi dołączył zaświadczenie o wymeldowaniu z pobytu stałego przy ul. [...] w dniu 13.07.2015 r. W tej sytuacji i przy braku ustaleń dokonanych przez Prezydenta Miasta [...] dotyczących adresu skarżącego, a z akt sprawy jednoznacznie wynika, że organ ten żadnych ustaleń w wyżej wymienionym zakresie nie dokonywał, nie można uznać zawiadomienia z dnia 22.01.2016 r. za prawidłowe. Tym samym przedwczesne było stwierdzenie zaistnienia przesłanki z art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy i w konsekwencji wydanie decyzji o uznaniu AP za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W ten sposób organy orzekające w sprawie zaniechały ustalenia w sposób prawidłowy stanu faktycznego, do czego zobowiązane są z mocy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Przepisy te obligują organy administracji publicznej do dochodzenia prawdy obiektywnej, poprzez wyczerpujące zgromadzenie materiału dowodowego i jego ocenę we wzajemnej łączności. Z przepisów tych wynika, iż postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. W związku z powyższym, Sąd uznał zarzuty skargi w ww. zakresie za uzasadnione i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2017 r. Odnoszenie się do zarzutów wskazujących na brak zastosowania art. 5 ust. 3a ustawy Sąd uznał za przedwczesne, jako że ewentualne zastosowane tego przepisu musi poprzedzać spełnianie przesłanek z art. 5 ust. 3 ustawy, co w rozpoznawanej sprawie nie zostało wykazane. O kosztach Sąd orzekł w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. W postępowaniu ponownym rzeczą organów będzie ustalenie adresu zamieszkania skarżącego i wezwanie go do stawienia się w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i złożenia oświadczenia majątkowego. Dopiero skuteczne wezwanie i ewentualnie brak możliwości przeprowadzenia w/w czynności, będzie mógł stanowić podstawę do wydania decyzji z art. 5 ust. 3 ustawy.