II SA/Rz 760/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Ekiert Sędziowie WSA Robert Sawuła /spr./ AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant: sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w dniu 13 października 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. S. i D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie przeniesienia prawa własności działki I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2004 r. Nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących A. S. i D. S. solidarnie kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 760/04 Uzasadnienie Przedmiotem skargi D. i A. S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) z dn. [...].08.2004r. Nr [...] w przedmiocie przeniesienia nieodpłatnie prawa własności nieruchomości. W sprawie tej postępowanie prowadził w I instancji Starosta Powiatu [...] na wniosek A. S. złożony w dn.4.07.2001r., a ubiegającego się o przekazanie mu działki o powierzchni ok.5a, położonej w U. przy ul. M. Prowadząc postępowanie wyjaśniające organ ustalił, że decyzją Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dn. [...].01.1988r. Nr [...] o przejęciu na własność gospodarstwa rolnego A. S. w zamian za rentę przejęto od A. S. gospodarstwo rolne o pow. 0,5017 ha, wyłączając z przejęcia działkę nr 312/2 o pow. 343 m² wraz z zabudowaniami. Decyzja ta zawiera orzeczenie, że D. i A. S. zostanie przydzielona do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działka gruntu rolnego o pow.500 m² "w późniejszym okresie czasu". Decyzję powyższą wydano w oparciu o przepisy ustawy z dn.14.12.1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz.268). A. S. wyjaśnił, że od chwili przekazania gospodarstwa rolnego użytkuje rolniczo wraz z żoną D. część działki nr 732/1, stanowiącej obecnie własność Gminy [...]. Na przekazanie tej części działki A. S. nie posiada żadnego dokumentu, ta część działki którą użytkują Państwo S. została przez nich zagospodarowana i wyposażona w instalację wodociągową. W chwili przydzielenia działki była ona w zarządzie Wojewódzkiego Zakładu Weterynarii, który nie sprzeciwiał się użytkowaniu części działki przez Państwa S. O żądaniu wnioskodawcy powiadomiono Burmistrza [...], który pismem z dn.16.07.2002r. poinformował, że działka nr 732/1 (stary numer ewidencyjny 698) została objęta skutkami skomunalizowania na podstawie decyzji Wojewody [...] z dn. [...].06.1991r. stając się własnością Gminy [...]. Działka ta była uprzednio w zarządzie Wojewódzkiego Zakładu Weterynarii, ale nie ma żadnych dokumentów z których wynikałoby, że prawo zarządu tej jednostki było ograniczone na rzecz A. i D. S. ustanowieniem tzw. "rencistówki", w zamian za przekazanie gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. Starosta [...] wystąpił do Burmistrza [...] o wydanie decyzji zatwierdzającej podział działki nr 732/1 poprzez wydzielenie nowej działki nr 732/4 o pow. 0,0505 m². Na żądanie burmistrza starosta wskazał, że podział działki znajduje uzasadnienie w dyspozycji art.118 ustawy z dn.20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 71, poz.342 ze zm., zwanej dalej Uusr). Decyzją z dn. [...].02.2003r. Nr [...] Burmistrz [...] umorzył postępowanie w sprawie zatwierdzenia projektu podziału działki Nr 732/1 o pow. 0,5392 ha z uwagi na "brak wykazania interesu prawnego przez Starostę Powiatu". Od tej decyzji odwołał się starosta, a SKO decyzją z dn. [...].04.2003r. [...] uchyliło decyzję organu I instancji, a sprawę podziału działki przekazano Burmistrzowi do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy nie podzielił stwierdzenia, że postępowanie podziałowe w tym przypadku było bezprzedmiotowe. Pismem z dn.24.07.2003r. Burmistrz poinformował, że nie ma potrzeby wydawania decyzji zatwierdzającej podział działki nr 732/1 położonej, jako że działka ta stanowi użytek rolny. Decyzją z dn. [...].08.2003r. Nr [...] Starosta postanowił przenieść nieodpłatnie na rzecz A. S. prawo własności działki nr 732/4 o pow. 0,0505 ha położonej w U., a wydzielonej w projekcie podziału. W podstawie prawnej tej decyzji wskazano art.118 ust.1 Uusr. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Burmistrz, który wniósł o uchylenie decyzji i orzeczenie o wydzieleniu działki A. S. z areału przekazanego w zamian za rentę. Burmistrz podnosił w odwołaniu brak jakichkolwiek dokumentów świadczących o przekazaniu D. i A. S. części działki nr 732/1, która stała się własnością gminy. Wskazał ponadto, że Gmina nie była informowana o rozprawie, ponadto wskazano, że działka ta była przeznaczona w okresie obowiązywania planów zagospodarowania przestrzennego pod cele budownictwa. Decyzją z dn. [...].10.2003r. Nr [...] SKO uchyliło decyzję organu I instancji z dn. [...].08.2003r. a sprawę przekazało Staroście do ponownego rozpatrzenia. W motywach decyzji kasacyjnej wskazano, że brak jest wyjaśnienia kwestii wykonania decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dn. [...].01.1988r., za niewystarczający uznano dowód z oświadczenia A. S. odnośnie przydzielenia mu "rencistówki" z gruntu znajdującego się ówcześnie w zarządzie Wojewódzkiego Zakładu Weterynarii. Wyrażono pogląd, że przedmiotem wniosku o przyznanie prawa własności winna być wyznaczona uprzednio działka gruntu i to prawdopodobnie z gruntów przejętych od rolnika w zamian za rentę. Stwierdzono brak zachowania prawa do czynnego udziału w postępowaniu przez brak zawiadomienia o terminie rozprawy Gminy. Prowadząc ponownie postępowanie Starosta wyznaczył w sprawie rozprawę, zawiadamiając o jej terminie A. S. oraz "Urząd Miejski". W trakcie postępowania uczestniczyła także D. S. Decyzją z dn. [...].05.2004r. Nr [...] Starosta postanowił przenieść na rzecz A. S. prawo własności działki nr 732/4 o pow. 0.0505 ha, położonej na terenie miasta U., uwidocznionej w KW Nr [...], będącej własnością Gminy U. W uzasadnieniu przywołano fakt wydania w tej sprawie decyzji kasacyjnej przez SKO, zrekapitulowano także rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z dn. [...].01.1988r. odnośnie przejęcia gospodarstwa rolnego od A. S. Organ stwierdził, że według oświadczenia A. S. część działki nr 732/1 została mu przydzielona do rolniczego użytkowania, czemu nie sprzeciwiał się zarządca tej nieruchomości - Wojewódzki Zakład Weterynarii. Z treści pisma Urzędu Miejskiego wynikać ma, że brak jest "obecnie" akt sprawy związanej z przejmowaniem od A. S. gospodarstwa rolnego, co dało asumpt organowi do stwierdzenia, że zasada uwzględniania interesu strony nakazywała w takiej sytuacji przenieść na rzecz A. S. własność działki faktycznie użytkowanej. W konkluzji stwierdzono, że wnioskodawca spełnia prawne warunki do przeniesienia własności użytkowanej działki nr 732/4. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Burmistrz [...] wnosząc o uchylenie decyzji organu I instancji i orzeczenie o wydzieleniu działki dla A. S. z nieruchomości przekazanej na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę. Odwołujący się burmistrz wywodził, że w 1988r. działka 732/1 była w zarządzie Wojewódzkiego Zakładu Weterynarii i nie było możliwości wydzielenia z niej działki użytkowanej jako tzw. "rencistówka". Zarzucono, że bezkrytycznie przyjęto, iż zarządca nie sprzeciwiał się użytkowaniu części działki jako "rencistówki", a z wyjaśnień A. S. wynikać ma, że użytkował on część działki zarządcy już w 1983r., a więc przed oddaniem gospodarstwa rolnego w zamian za rentę. Gmina przejęła przedmiotową działkę w ramach komunalizacji, a z protokołu zdawczo-odbiorczego nie wynikało w żaden sposób, by działka była obciążona dożywotnim użytkowaniem. Na przestrzeni lat gmina zbywała grunty i działka była wielokrotnie poddawana podziałom, ale nigdy wówczas nie wykazywano faktu istnienia na niej dożywotniego użytkowania. Ponowiono wniosek o przydzielenie działki z gruntu przekazanego przez A. S., dodatkowo eksponując, że na działce objętej postępowaniem gmina ma zamiar realizować cele publiczne. Rozpoznając powyższe odwołanie SKO opisaną na wstępie decyzją uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i orzekło o odmowie przeniesienia nieodpłatnie prawa własności działki nr 732/4 o pow. 0,0505 ha położonej w U. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy przytoczył treść art.118 ust. 1 Uusr i stwierdził, że w rezultacie przejęcia od A. S. gruntów gospodarstwa rolnego nie przyznano w zamian żadnej konkretnej działki do dożywotniego użytkowania. Kolegium przytoczyło oświadczenie A. S., że działkę do rolniczego użytkowania otrzymał od Wojewódzkiego Zakładu Weterynarii przed przekazaniem gospodarstwa za rentę i wywiodło, że działka ta nie może być uznana w związku z tym za działkę przyznaną do dożywotniego użytkowania z tytułu oddania gospodarstwa rolnego w zamian za rentę. Kolegium wywodziło, że skoro działka Nr 732/4 nie była przedmiotem uprzedniego dożywotniego użytkowania przez rencistę rolnika z tytułu przekazania na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego w zamian za rentę, to nie może być przedmiotem przeniesienia prawa własności na podstawie art.118 ust.1 i 4 cyt. uprzednio ustawy. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie A. S., skargę podpisała także D. S. Skarżący wnoszą o uchylenie decyzji SKO. Opisując stan faktyczny sprawy wyrażono pogląd w skardze, że użytkowana działka nr 732/4 odpowiada powierzchnią gruntowi należnemu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za rentę. Skarżący wywodzą, że brak wskazania konkretnej działki nie może być tłumaczony na niekorzyść strony, która działa w dobrej wierze i posiadać ma z tej przyczyny prawo do nieodpłatnego nabycia działki. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy uznał, że skarga nie wnosi niczego nowego do sprawy, zatem aktualna ma być argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki sąd administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega rozpatrzeniu w trybie przepisów ustawy z dn.30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwana dalej Ppsa), a kryterium kontroli zaskarżonej decyzji jest jej legalność, czyli zgodność z obowiązującym prawem (por. art.1 § 2 ustawy z dn.25.07.2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U. Nr 153, poz.1269). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 § 1 Ppsa), stosując środki przewidziane ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art.135 Ppsa). Zdaniem sądu w tym składzie orzekającym skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z przyczyn, które sąd uwzględnił z urzędu. Niespornym w sprawie jest, że decyzją Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dn. [...].01.1988r. Nr [...] przejęto nieodpłatnie na rzecz Państwa własność gospodarstwa rolnego od A. S., wyłączając z przejęcia działkę nr 312/2 o pow. 343 m² wraz z budynkiem oraz inwentarz żywy i martwy. Nie jest także spornym, że z treści tej decyzji wynika, że orzekający w sprawie organ stwierdził w rozstrzygnięciu, iż D. i A. S. zostanie przydzielona do bezpłatnego użytkowania działka gruntu rolnego o pow. 500m² "w późniejszym okresie czasu". Z kopii powyższej decyzji (k.1 akt administracyjnych) wynika ponadto, że D. i A. S. spełniają warunki do uzyskania renty inwalidzkiej. Z ustaleń faktycznych organów obu instancji wynika ponadto, że A. S. i D. S., obydwoje będący rencistami, użytkowali rolniczo część działki nr 732/1 odpowiadającej działce nr 732/4 o pow. 0,0505 ha wydzielonej w projekcie podziału tej pierwszej z działek (k.17 akt administracyjnych). Działka nr 732/1 stanowi własność Gminy [...]. Decyzje zarówno I, jak i II instancji skierowano do A. S., jemu także doręczano inne pisma procesowe w sprawie, aczkolwiek w niektórych dokumentach sprawy D. S. występuje jako "wnioskodawca" (k.8), albo jako "zainteresowana" (k.12). Należy zatem rozważyć, czy D. S. nie przysługiwał status strony postępowania. Stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes lub obowiązek (art.28 k.p.a.). W sprawie, o jakiej mowa w art.118 ust.1 Uusr przymiot strony przysługiwać ma "osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów". Pod pojęciem dotychczasowych przepisów rozumieć z kolei należy stosownie do treści art.122 Uusr przepisy ustawy z dn.14.12.1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin (tekst jednol. Dz.U. Nr 24 z 1989r., poz.133 ze zm., zwana dalej ustawą z 1982r.). Wykładnia systemowa art.118 Uusr prowadzi do wniosku, że uprawnionymi do złożenia wniosku w trybie art.118 ust.1 Uusr mogą być także małżonkowie, bo wynika to wyraźnie z treści art.118 ust.2a Uusr (Z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust.1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków). Ustawa z 1982r. w art.56 ust.2 wyraźnie także stanowiła, że rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne następcy lub Państwu, ma prawo do użytkowania działki gruntu rolnego o powierzchni nie przekraczającej 10% obszaru, nie więcej jednak niż o powierzchni 0,3 ha, zaś w ust.3 tego przepisu znalazło się określenie, że "jeżeli prawo do emerytury lub renty przysługuje obojgu małżonkom, uprawnienia określone w ust.1 i 2 przysługują im łącznie". Z treści decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z dn. [...].01.1988r. w sprawie przejęcie gospodarstwa rolnego od A. S. wyraźnie ponadto wynikało, że prawo do użytkowania działki gruntu, która miano przydzielić w bliżej nieokreślonej przyszłości, przysługiwać miało nie tylko A. S., ale także i D. S. W trakcie rozprawy skarżący A. S. wyjaśnił, że w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa przyznano renty rolnicze zarówno jemu, jak i jego żonie. Zdaniem sądu organy nie zapewniły D. S. przysługującego jej prawa do udziału w postępowaniu, z tej przyczyny zachodzi przesłanka do wznowienia postępowania, określona dyspozycją art.145 § 1 pkt 4 k.p.a., która z kolei z mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. b Ppsa nakazuje sądowi uchylić decyzje obu instancji. D. S. uprawniona była także do zaskarżenia decyzji SKO, skoro skarżącym może być każdy, kto ma w tym interes prawny (art.50 § 1 Ppsa). Niezależnie od powyższego uchybienia należy zwrócić uwagę organom obu instancji na błędne oznaczenie stron postępowania, jeśli chodzi o udział w sprawie jednostki samorządu terytorialnego. Stroną postępowania jest niewątpliwie Gmina [...], nie zaś jej burmistrz. To gmina posiada osobowość prawną i jest stroną postępowania administracyjnego (art.29 k.p.a.), burmistrz zaś jest jej organem, uprawnionym do reprezentowania gminy na zewnątrz. Z tego względu w tzw. rozdzielniku do decyzji w sprawie należy wymieniać gminę, nie zaś jej organ. Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że w trakcie rozprawy przeprowadzonej przez organ I instancji w dn.4.12.2003r. dopuszczono do udziału w sprawie Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego, a z akt sprawy nie wynika, by osoba ta posiadała pełnomocnictwo do działania imieniem Gminy. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji zapewni wszystkim stronom prawo do czynnego udziału w postępowaniu i ponownie rozważy kwestię zasadności wniosku o przeniesienie na własność użytkowanej działki o nr 732/4. Organ powinien także uzupełnić postępowanie dowodowe w kierunku jasnego i precyzyjnego ustalenia daty, od której działkę użytkują skarżący, a następnie rozważyć czy istotnie przepisy prawa, a w szczególności art.118 ust.1 i ust.3 Uusr wykluczają możliwość przyznania takiej działki nie wchodzącej uprzednio w skład gospodarstwa rolnego przekazanego w zamian za rentę, w dożywotnie użytkowanie, a następnie w przeniesienie jej na własność. Z tych przyczyn orzeczono jak na wstępie. Wyroku nie opatrywano klauzulą z art.152 Ppsa odnośnie ochrony tymczasowej uznając, że nie ma takiej potrzeby z uwagi na treść zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzieart.200 Ppsa, ograniczając je do deklarowanych kosztów przejazdów skarżących do sądu nie przekraczających zarazem górnej ich granicy, ustanowionej art.205 § 1 Ppsa.